Δυσοίωνες είναι οι προβλέψεις του ΙΟΒΕ για την ελληνική οικονομία το 2012, καθώς στην τελευταία ανάλυσή του γίνεται λόγος για ύφεση 5% κατά το τρέχον έτος αλλά και ανεργία στο επίπεδο του 20%.
Αναλυτικότερα:
Σημαντική κλιμάκωση της ύφεσης στην Ελλάδα το 2011
Η πτώση του ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας διευρύνθηκε εκ νέου στο τέταρτο τρίμηνο του 2011, φθάνοντας το 7,5%. Η κλιμάκω-ση της ύφεσης προήλθε από εξελίξεις που επηρέασαν πραγματικά οικονομικά μεγέθη, αλλά και από την έντονη επιδείνωση του εγχώριου κοινωνικοπολιτικού κλίματος. Πιο συγκεκριμένα, η εγχώρια ζήτηση δέχτηκε σημαντικές πιέσεις, πρώτον από την πλήρη εφαρμογή των δημοσιονομικών μέτρων που λήφθηκαν από τα μέσα και μετά του προη-γούμενου έτους, κυρίως όσων επέφεραν μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών (αύξηση άμεσης φορολογίας, περικοπές συντάξεων, ενιαίο μισθολόγιο στο δημόσιο τομέα, τέλος ηλεκτροδοτούμενων δομημένων επιφανειών κ.λπ.), δεύτερον από την απότομη άνοδο της ανεργίας. Από την άλλη πλευρά, οι κλυδωνισμοί σε κυβερ-νητικό επίπεδο και οι μετέπειτα εγχώριες πολιτικές εξελίξεις για το σχηματισμό πολυκομματικής κυβέρνησης, οι πα-ρατεταμένες διαβουλεύσεις για τους όρους ανταλλαγής των ελληνικών ομολόγων, καθώς και για τη νέα δανειακή σύμβαση με την τρόικα, ενίσχυσαν την αβεβαιότητα και την ανησυχία στο εσωτερικό της χώρας για την πορεία της στο αμέσως επόμενο διάστημα. Ως αποτέλεσμα της ισχυροποίησης της πτωτικής τάσης του ΑΕΠ από τους παραπάνω παράγοντες στο τελευταίο τρίμηνο του 2011, η υποχώρησή του στο σύνολο του προηγούμενου έτους διαμορφώθηκε στο 6,9%, μείωση που είναι διπλάσια εκείνης το 2010 (-3,5%). Εξαιτίας της συνεχούς ύφεσης από το 2009, το εγχώριο προϊόν της Ελλάδας παρου-σιάζει σωρευτική συρρίκνωση στην τριετία 2009-2011 κατά 13,1%.
Αναλύοντας τις βασικές συνιστώσες του ΑΕΠ το 2011, η πτώση της ιδιωτικής κατανάλωσης ήταν για δεύτερο συνεχή χρόνο ο κύριος παράγοντας που συνέβαλε στη μεγάλη μείωσή του, φθάνοντας το 7,1%, ποσοστιαία μεταβολή παραπλήσια με αυτή του ΑΕΠ. Μεγαλύτερη αναλογικά, αν και μικρότερη ως απόλυτο μέγεθος, ήταν η περικοπή της δημόσιας κατανάλωσης, ξε-περνώντας ξεπερνώντας το 9,0%, από 7,2% το 2010. Στο πεδίο των επενδύσεων, ο ρυθμός υπο-χώρησής τους ήταν διψήφιος, 14,4%, ελα-φρά υψηλότερος από τον αντίστοιχο του 2010 (-13,3%). Στο σύνολο των ετών 2008-2011, οι επενδυτικές δαπάνες έχουν περιο-ριστεί κατά 50%, από τα € 54 δισ. στα € 27 δισ.. Εν μέρει αντισταθμιστικά στις παραπά-νω περιοριστικές επιδράσεις στο ΑΕΠ λειτούργησε και το 2011 το αποτέλεσμα του εξωτερικού τομέα της οικονομίας: το έλ-λειμμά του σε εθνικολογιστικούς όρους, ως ποσοστό του ΑΕΠ, ήταν το 2011 περίπου το μισό του 2008, 6,7% έναντι 14,1%.
Ισχυρός αντίκτυπος της ύφεσης το 2011 σε σημαντικούς τομείς της ελληνικής οικονομίας
Η συνέχιση της μείωσης του ΑΕΠ το προ-ηγούμενο έτος, με ταχύτερο ρυθμό από ότι το 2010, είχε αντίστοιχα αποτελέσματα στην παραγωγική δραστηριότητα βασικών τομέων της ελληνικής οικονομίας. Η βιο-μηχανική παραγωγή συρρικνώθηκε κατά 8,4% πέρυσι, έναντι μείωσης 5,9% το 2010. Ο δείκτης παραγωγής στις Kατασκευές υποχώρησε το 2011 στην ε-λάχιστη τιμή του την τελευταία πενταετία, σημειώνοντας μείωση της τάξης του 28,0%, σε συνέχεια της πτώσης του κατά 31,6% πέρυσι. Στο Λιανικό Εμπόριο, οι απώλειες του δείκτη όγκου την περασμένη χρονιά ανήλθαν στο 10,3% από 6,3% το 2010, ενώ πλήθος δεικτών κύκλου εργασιών στις Υπηρεσίες παρουσίασαν μειώσεις άνω του 5%.
Μεγαλύτερη απόκλιση του ελλείμμα-τος το 2011, πρόσθετα μέτρα για το 2012
Στο πλαίσιο της σύναψης της δεύτερης δανειακής σύμβασης και της υλοποίησης του συνοδευτικού Μνημονίου (ν.4046/ 2012), η κυβέρνηση προχώρησε στην αναθεώρηση του φετινού προ-ϋπολογισμού. Η ανάγκη αναθεώρησης προήλθε από τη διευρυνόμενη υστέρηση των φορολογικών εσόδων σε σχέση με τις εκτιμήσεις του Προϋπολογισμού του 2012, η οποία αναμένεται να διαμορφώσει σε χαμηλότερο επίπεδο τα σχετικά μεγέθη τόσο του περασμένου έτους όσο και του τρέχοντος. Με το συμπληρωματικό προϋπολογισμό, το έλλειμμα του 2011 προβλέπεται ότι θα είναι περί τα € 1,3 δισ. υψηλότερο της εκτίμησης στον Προϋπολογισμό του 2012. Σε ότι αφορά το έλλειμμα του 2012, πλέον εκτιμάται ότι θα είναι κατά € 2,3 δισ. μεγαλύτερο, παρά τις πρόσθετες παρεμβάσεις.
Η αναθεώρηση του φετινού προϋπολογισμού θεωρείται επιβεβλημένη, δεδομένων του μεγαλύτερου βάθους της ύφεσης το τρέχον έτος αλλά και της έντονης δυστοκίας που παρατηρείται στη συλλογή εσόδων. Μένει ωστόσο να φανεί εάν τα μέτρα που λήφθηκαν επαρκούν για την επίτευξη των νέων στόχων. Σε γενικές γραμμές οι νέοι στόχοι κρίνεται ότι θα μπορούσαν να επιτευχθούν, εφ’ όσον εφαρμοστούν πλήρως τα ληφθέντα μέτρα.
Σε ότι αφορά την πορεία της δημοσιονομικής προσαρμογής στις αρχές του 2012, σύμφωνα με τα αποτελέσματα του πρώτου διμήνου του έτους, στην πλευρά των εσόδων η μεγαλύτερη απόκλιση από τους στόχους διαγράφεται -για άλλη μια χρονιά- στους φόρους εισοδήματος και στο ΦΠΑ. Στο σκέλος των δαπανών, τα ασφαλιστικά ταμεία (και ο ΟΑΕΔ) απορροφούν πόρους πολύ ταχύτερα απ’ ό,τι προβλεπόταν. Παρόμοια εξέλιξη παρουσιάζουν και οι καταναλωτικές δαπάνες, που αυξήθηκαν κατά περίπου 32%.
Παρατείνεται η ύφεση στην ελληνική οικονομία το 2012, με ισχυρή ένταση
Η ταχύτατα φθίνουσα εγχώρια ζήτηση κατά τους τελευταίους μήνες του 2011, που προήλθε από τις διαδοχικές δέσμες δημοσιονομικών μέτρων και την αύξηση της ανεργίας, θα συνεχίσει να αποδυναμώνεται, τουλάχιστον στο πρώτο εξάμηνο του 2012, αποτελώντας τον κύριο παράγοντα διαμόρφωσης των τάσεων στην ελληνική οικονομία. Σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις στην αγορά εργασίας και ακολούθως στην παραγωγική δραστηριότητα το 2012, αλλά και στα επόμενα χρόνια, θα διαδραματίσουν οι πρόσφατες διαρθρωτικές παρεμβάσεις για τη μείωση του μισθολογικού κόστους στον ιδιωτικό τομέα και τις αλλαγές στις διαδικασίες διαπραγμάτευσης μεταξύ εργοδοτών-εργαζομένων. Βραχυχρόνια, τα συγκεκριμένα μέτρα θα επιφέρουν νέες περικοπές στο διαθέσιμο εισόδημα των εργαζόμενων, περιορισμό της αγοραστικής τους δύναμης, που θα συγκρατηθεί σε κάποιο βαθμό από την επακόλουθη αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, συνεπώς ισχυροποίηση της ύφεσης. Ωστόσο οι τελικές, πλήρεις επιδράσεις τους θα γίνουν αισθητές μέσο-μακροπρόθεσμα, όταν οι επιχειρήσεις προσαρμόσουν την παραγωγή και το εργατικό δυναμικό τους στα νέα δεδομένα.
Στα αποτελέσματα των νέων μέτρων για την αγορά εργασίας θα πρέπει να συμπε-ριληφθούν και οι επιδράσεις που θα ασκήσουν στις ξένες επενδύσεις, οι οποίες πάντως συνεχίζουν να συναντούν προσκόμματα σε διαδικασίες αδειοδότησης-χρηματοδότησης, ενώ ανασταλτικά λειτουργεί το συνεχώς μεταβαλλόμενο, απρόβλεπτο εγχώριο κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον. Ωστόσο, δημιουργούνται σταδιακά προϋποθέσεις για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων και την αναθέρμανση του επενδυτικού κλίματος καθώς: α) με τη νέα δανειακή σύμβαση αίρεται η αβεβαιότητα για την ικανότητα της Ελλάδας να συνεχίσει να εξυπηρετεί το δημόσιο χρέος της, β) ορι-σμένα επιχειρηματικά σχέδια στρατηγικών επενδύσεων που είχαν κατατεθεί στη διάρκεια του 2011 πλησιάζουν στο στάδιο της έγκρισης και θα αρχίσουν να υλοποιούνται, γ) πα-ρουσιάζονται σημαντικές προοπτικές διευκόλυνσης της νέας επιχειρηματικότητας και των επενδύσεων με τις ρυθμίσεις που περιλαμβάνονται στο Ν/Σ για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος στη χώρα και δ) σύμφωνα με το νέο Μνημόνιο, θα δοθεί προτεραιότητα στην ολοκλήρωση των περιφερειακών πολεοδομικών σχεδίων, με συμβατότητα προς τα τέσσερα κλαδικά χωροταξικά σχέδια, μέχρι το τέλος του 2012, επιλύνοντας σταδιακά το πρόβλημα της αβεβαιότητας-απροσδιοριστίας ως προς τις δυνατότητες χρήσης γης που συναντούν πολλά επενδυτικά σχέδια.
Αναλυτικότερα το 2012, η ιδιωτική κατανάλωση θα περιοριστεί σημαντικά εκ νέου. Εκτεταμένες θα είναι οι περικοπές και στις καταναλωτικές δαπάνες του δημοσίου, στο πλαίσιο της ε-ντατικοποίησης της προσπάθειας δημοσιονομικής προσαρμογής. Οι συνολικές εγχώριες επενδύσεις θα υποχωρήσουν για ακόμα μια χρονιά, εξαιτίας της αρκετά εξασθενημένης εγχώριας ζήτησης και της συνάρτησης της υλοποίησης του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων από την επίτευξη των δημοσιονομικών στόχων, όπως έγινε τα δύο προηγούμενα έτη. Η εκκίνηση ορι-σμένων μεγάλων ξένων επενδύσεων ενδεχομένως να συγκρατήσει την πτώση τους σε μικρότερη έκταση από ότι πέρυσι. Σε τροχιά βελτίωσης του ισοζυγίου του θα παραμείνει ο εξωτερικός τομέας και φέτος. Ωστόσο, είναι πιθανό αυτή να προέλθει αποκλειστικά από την κατακόρυφη πτώση των εισαγωγών, καθώς δεν αποκλείεται και οι εξαγωγές να περιοριστούν το 2012, εξαιτίας της επιβράδυνσης τόσο της παγκόσμιας ανάπτυξης όσο και της μεγέθυνσης του διεθνούς εμπορίου. Συνισταμένη των προηγούμενων εκτιμώμενων μεταβολών στις βασικές συνιστώσες του ΑΕΠ αποτελεί η πρόβλεψη για συρρίκνωση της ελληνικής οικονομίας κατά 5% το 2012.
Παραμονή της ανεργίας σε ανοδική τροχιά το 2012, με ηπιότερο ρυθμό από ότι πέρυσι
Τα δεδομένα και οι συνθήκες στην αγορά εργασίας επιδεινώθηκαν εκ νέου στα τέλη του 2011, εξέλιξη που είχε προεξοφληθεί στην προηγούμενη τριμηνιαία έκθεση του ΙΟΒΕ, καθώς αναμενόταν ότι η παραγωγι-κή δραστηριότητα θα προσαρμοζόταν στο δεύτερο μισό του 2011 στην αρκετά εντονότερη της αναμενόμενης υποχώρηση του ΑΕΠ, προσαρμογή με αναπόφευκτες επιπτώσεις και στην απασχόληση. Έτσι, το ποσοστό ανεργίας ανήλθε στο 20,7% στο τέταρτο τρίμηνο του 2011, 6,5 εκατοστιαίες μονάδες υψηλότερα από ότι βρισκόταν στην ίδια περίοδο του 2010, ενώ συνολικά το 2011 η αύξηση της ανεργίας έφτασε τις 5,2 εκατοστιαίες μονάδες, από το 12,5% στο 17,7%. Η σημαντική πτώση της εγχώριας ζήτησης και κατά το τρέχον έτος θα καθορίσει τις τάσεις στην αγορά εργασίας. Κομβική εξέλιξη για την πορεία της απασχόλησης εφεξής αποτελούν οι πρόσφατες ρυθμιστικές παρεμβάσεις στο μισθολογικό κόστος του ιδιωτικού τομέα και στις διαδικασίες διαπραγμάτευσης μεταξύ εργοδοτών-εργαζομένων. Όπως επισημάνθηκε παραπάνω, βραχυχρόνια θα επιφέρουν επιδείνωση της ύφεσης, η οποία θα έχει αρνητικό αντίκτυπο και στην απασχόληση. Όμως, η πλήρης επίδρασή τους στην αγορά εργασίας θα ολοκληρωθεί σε μέσο-μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Στην προσαρμογή του εργατικό τους δυναμικού, οι επιχειρήσεις, ιδίως όσες έχουν παρουσία σε αγορές του εξωτερικού, θα συνεκτιμήσουν τον αντίκτυπο από τις μεταβολές των τιμών των προϊόντων/υπηρεσιών τους λόγω μείωσης του μισθολογικού κόστους, στη διεθνή ζήτηση και ανταγωνιστικότητά τους. Υπό την επίδραση των παραγόντων που αναλύθηκαν, το πο-σοστό ανεργίας αναμένεται να διαμορφωθεί το 2012 στην περιοχή του 20%.