Αποκλειστικό έγγραφο για την ΚΑΠ 2028-2034 - Ποιος κερδίζει και ποιος χάνει από τις αλλαγές στις επιδοτήσεις
Του Γ. Μπακόλα
Την ώρα που οι Βρυξέλλες ψάχνουν για περικοπές στον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, οι μεγαλύτεροι δικαιούχοι αγροτικών ενισχύσεων φαίνεται να εξασφαλίζουν ακόμη περισσότερα χρήματα. Το νέο σχέδιο για την ΚΑΠ 2028-2034 ανεβάζει το προτεινόμενο πλαφόν της ετήσιας στήριξης βάσει έκτασης από τις 100.000 στις 300.000 ευρώ και μεταθέτει ψηλότερα το όριο από το οποίο αρχίζουν οι μειώσεις. Εφόσον περάσουν οι αλλαγές, θα περιοριστούν τα ποσά που θα μπορούσαν να ανακατευθυνθούν μέσω αυτού του μηχανισμού προς μικρότερες εκμεταλλεύσεις.
Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του Agrocapital από ευρωπαϊκές πηγές, οι αλλαγές περιλαμβάνονται στο νέο διαπραγματευτικό πλαίσιο της ιρλανδικής προεδρίας. Το έγγραφο 13922/26, με ημερομηνία 10 Οκτωβρίου, που έχει στη διάθεσή του το Agrocapital, καταγράφει μια ουσιαστική μετατόπιση από την αρχική πρόταση της Επιτροπής. Ενώ ο συνολικός προϋπολογισμός περιορίζεται κατά περίπου 8%, οι κανόνες που θα συγκρατούσαν τις υψηλότερες αγροτικές πληρωμές γίνονται αισθητά ηπιότεροι.
Η εξέλιξη έρχεται ενώ συνεχίζεται η πολιτική διαπραγμάτευση για τους πόρους της νέας ΚΑΠ. Το κείμενο δεν αποτελεί τελική συμφωνία ούτε δεσμεύει τα κράτη-μέλη αποτυπώνει, όμως, τους όρους που βρίσκονται πλέον στο τραπέζι και δείχνει πόσο μπορεί να αλλάξει η κατανομή των ενισχύσεων μέχρι την τελική απόφαση.
Η πιο χαρακτηριστική αλλαγή αφορά το σημείο από το οποίο θα αρχίζει η προοδευτική μείωση. Στην αρχική πρόταση της Επιτροπής, η πρώτη περικοπή ενεργοποιούνταν πάνω από τις 20.000 ευρώ ετήσιας στήριξης βάσει έκτασης. Στο νέο σχέδιο, το όριο μεταφέρεται στις 100.000 ευρώ.
Η πρώτη σελίδα του εγγράφου 13922/26 του Συμβουλίου της ΕΕ, με ημερομηνία 10 Οκτωβρίου 2026, για το νέο διαπραγματευτικό πλαίσιο του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού 2028-2034.
Πρακτικά, δικαιούχοι που θα υπάγονταν στις μειώσεις της αρχικής πρότασης θα μπορούν να μείνουν εκτός της νέας κοινής κλίμακας. Τα κράτη διατηρούν τη δυνατότητα να θεσπίσουν χαμηλότερα όρια, αλλά η εφαρμογή τους θα εξαρτάται από τις εθνικές επιλογές.
Η προτεινόμενη κλίμακα προβλέπει μείωση 15% για το εύρος μεταξύ 100.000 και 125.000 ευρώ, 25% μεταξύ 125.000 και 150.000 ευρώ και 50% πάνω από τις 150.000 ευρώ. Πρόκειται για σαφή χαλάρωση σε σχέση με τη φιλοσοφία της αρχικής πρότασης, η οποία επιχειρούσε να ανακτήσει πόρους από τις υψηλές πληρωμές για δικαιότερη κατανομή της στήριξης.
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει μια σύντομη διατύπωση δίπλα στο νέο πλαφόν των 300.000 ευρώ. Το κείμενο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να εφαρμοστεί «σε εθελοντική βάση». Δεν συζητείται, επομένως, μόνο ο τριπλασιασμός του ορίου, αλλά και το εάν τα κράτη-μέλη θα υποχρεούνται να το εφαρμόσουν.
Η διάκριση είναι καθοριστική, ένα κοινό ανώτατο όριο θέτει τον ίδιο βασικό περιορισμό σε όλες τις χώρες. Ένα προαιρετικό πλαφόν αφήνει στις κυβερνήσεις μεγαλύτερα περιθώρια να διατηρήσουν υψηλές πληρωμές. Σε κάθε περίπτωση, η ρύθμιση αφορά την ετήσια εισοδηματική στήριξη βάσει έκτασης και όχι το σύνολο των επιδοτήσεων και επενδυτικών ενισχύσεων μιας εκμετάλλευσης.
Σε σχέση με τους προηγούμενους πίνακες και τις αλλαγές στις ενισχύσεις που είχε παρουσιάσει το Agrocapital, η κατεύθυνση είναι πλέον ευνοϊκότερη για τους μεγάλους δικαιούχους. Το πόσο ευνοϊκότερη θα εξαρτηθεί από το τελικό κείμενο και τις αποφάσεις κάθε κράτους.
Στον συνολικό ευρωπαϊκό λογαριασμό, το νέο πλαίσιο κατεβάζει τις προτεινόμενες δαπάνες της επταετίας από περίπου 1,763 τρισ. σε 1,622 τρισ. ευρώ, σε σταθερές τιμές 2025. Η διαφορά φθάνει τα 141 δισ. ευρώ, περίπου 8% χαμηλότερα από την πρόταση της Επιτροπής. Η σύγκριση αφορά τα δύο σχέδια για την περίοδο 2028-2034, όχι τον σημερινό προϋπολογισμό.
Η εισοδηματική στήριξη της ΚΑΠ διατηρείται στα περίπου 293,7 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές, ενώ η ευρύτερη γραμμή της Συνοχής ενισχύεται από περίπου 453 σε 458,8 δισ. ευρώ. Η προστασία αυτών των κονδυλίων αποτελεί κεντρικό αίτημα του μετώπου των 17 χωρών κατά των περικοπών.
Πίσω από τη διατήρηση της εισοδηματικής στήριξης, ωστόσο, υπάρχει μια περικοπή με άμεσο αγροτικό ενδιαφέρον. Το Unity Safety Net, το ευρωπαϊκό δίχτυ ασφαλείας για τις αγροτικές αγορές και τις κρίσεις, υποχωρεί από 6,301 σε 4,411 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές. Πρόκειται για μείωση 30%, σχεδόν 1,9 δισ. ευρώ λιγότερα από την αρχική πρόβλεψη.
Η γεωργία, συνεπώς, δεν μένει συνολικά εκτός περικοπών. Διατηρείται το βασικό κονδύλι εισοδηματικής στήριξης, αλλά περιορίζεται ένα εργαλείο στο οποίο οι παραγωγοί θα προσβλέπουν όταν οι συνθήκες στην αγορά επιδεινώνονται. Και η διατήρηση του συνολικού ποσού δεν αποτελεί εγγύηση ότι η πληρωμή κάθε εκμετάλλευσης θα παραμείνει αμετάβλητη.
Για τις μικρότερες εκμεταλλεύσεις, η δεύτερη επίπτωση βρίσκεται στην αναδιανομή. Το σχέδιο προβλέπει ότι τα χρήματα που εξοικονομούνται από τις μειώσεις και το πλαφόν παραμένουν στο ίδιο κράτος για τη στήριξη της ΚΑΠ. Με υψηλότερα όρια και ηπιότερες περικοπές, περιορίζεται κατ’ αρχήν και το ποσό που θα συγκεντρώνεται για αυτόν τον σκοπό, εφόσον δεν επιλεγούν αυστηρότεροι εθνικοί κανόνες.
Στην Ελλάδα, όπου η γεωργία στηρίζεται κυρίως σε μικρές, οικογενειακές εκμεταλλεύσεις.Σύμφωνα με το ενημερωτικό δελτίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το ελληνικό Στρατηγικό Σχέδιο, περισσότερες από επτά στις δέκα εκμεταλλεύσεις διαθέτουν λιγότερα από 50 στρέμματα, ενώ το μέσο μέγεθος διαμορφώνεται περίπου στα 70 στρέμματα. Για αυτό το παραγωγικό μοντέλο, το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο αποτελεσματικά η νέα ΚΑΠ θα κατευθύνει τη στήριξη προς όσους έχουν μικρότερη οικονομική αντοχή.
Η αύξηση του πλαφόν στις 300.000 ευρώ δεν συνεπάγεται αυτομάτως περικοπή στις πληρωμές των μικρών παραγωγών. Περιορίζει, όμως, τη δυνατότητα αναδιανομής μέσω της συγκράτησης των υψηλών ενισχύσεων, εφόσον η Ελλάδα δεν επιλέξει αυστηρότερα όρια. Χρειάζεται, παράλληλα, να αποσαφηνιστεί πόσοι εγχώριοι δικαιούχοι υπερβαίνουν τα νέα κατώφλια και τι ποσά θα μπορούσαν πραγματικά να ανακτηθούν. Οι εξοικονομήσεις άλλων χωρών δεν μεταφέρονται αυτομάτως στους μικρούς αγρότες της Ελλάδας, καθώς παραμένουν στο κράτος όπου προκύπτουν.
Το βάρος μεταφέρεται έτσι και στις ελληνικές αποφάσεις για την κατανομή των πόρων. Η αριθμητική υπεροχή των μικρών εκμεταλλεύσεων δεν εξασφαλίζει από μόνη της ισχυρότερη στήριξη. Αυτή θα κριθεί από τα κριτήρια των πληρωμών, τη στόχευση στους ενεργούς παραγωγούς και το ποσό που θα δεσμευθεί τελικά για τη μικρή και μεσαία αγροτική εκμετάλλευση.