Η παρατεταμένη ζέστη εξαντλεί τα δέντρα και περιορίζει τη φωτοσύνθεση
Σε συνθήκες έντονης θερμικής πίεσης βρίσκονται οι ελαιώνες το φετινό καλοκαίρι, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες ξεκίνησαν νωρίς και συνεχίζονται με επαναλαμβανόμενα κύματα καύσωνα.
Σύμφωνα με τον διευθυντή της Διαπεριφερειακής Ένωσης Ελαιοπαραγωγών AIPO, Enzo Gambin, θερμοκρασίες άνω των 33-35 βαθμών Κελσίου, σε συνδυασμό με τις ιδιαίτερα ζεστές νύχτες, δεν επιτρέπουν στο ελαιόδεντρο να ανακτήσει την ενέργεια που καταναλώνει κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Η παρατεταμένη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία αυξάνει τις ενεργειακές ανάγκες των φύλλων, περιορίζει την αποτελεσματικότητα της φωτοσύνθεσης και εντείνει το οξειδωτικό στρες. Όταν η κατάσταση αυτή διαρκεί, το δέντρο εισέρχεται σε ενεργειακό έλλειμμα και ενεργοποιεί μηχανισμούς πρόωρης γήρανσης.
Τα πρώτα σημάδια είναι το κιτρίνισμα των φύλλων, η απώλεια της σπαργής τους και, σε πιο προχωρημένο στάδιο, η πρόωρη φυλλόπτωση.
Πρώτα επηρεάζονται τα παλαιότερα φύλλα, όσα είναι περισσότερο εκτεθειμένα στην άμεση ακτινοβολία και εκείνα που έχουν ήδη επιβαρυνθεί από έλλειψη νερού. Αντίθετα, τα φύλλα στο εσωτερικό της κόμης, όπου επικρατούν χαμηλότερες θερμοκρασίες και περισσότερη σκίαση, διατηρούν για μεγαλύτερο διάστημα τη λειτουργικότητά τους.
Η μείωση της φυλλικής επιφάνειας έχει άμεσες συνέπειες στην παραγωγή. Περιορίζει τη σύνθεση σακχάρων και την ενέργεια που είναι διαθέσιμη για την ανάπτυξη του καρπού, ενώ μπορεί να επηρεάσει και τη συνεκτικότητα της σάρκας της ελιάς.
Οι μετεωρολογικές προβλέψεις δεν δείχνουν σταθερή αποκλιμάκωση της θερμικής πίεσης. Οι σύντομες περίοδοι υποχώρησης της θερμοκρασίας και οι τοπικές καταιγίδες προσφέρουν προσωρινή ανάπαυλα, ωστόσο αναμένονται νέα και παρατεταμένα κύματα ζέστης κατά τη διάρκεια του Ιουλίου και του Αυγούστου.
Ιδιαίτερα επιβαρυντική θεωρείται η συνεχής εναλλαγή υψηλών θερμοκρασιών, πρόσκαιρης δροσιάς και νέου καύσωνα. Οι απότομες μεταβολές δυσκολεύουν την προσαρμογή του δέντρου, αυξάνουν την παραγωγή δραστικών μορφών οξυγόνου και μπορούν να προκαλέσουν νέο κύμα κιτρινίσματος και πτώσης των φύλλων.
Οι παρεμβάσεις που μπορούν να βοηθήσουν
Σε αυτές τις συνθήκες, κρίσιμη θεωρείται η έγκαιρη υποστήριξη της φυσιολογίας του δέντρου. Στοχευμένες διαφυλλικές εφαρμογές μπορούν να περιορίσουν την οξειδωτική καταπόνηση και να βοηθήσουν στη διατήρηση της φωτοσυνθετικής λειτουργίας.
Μεταξύ των προϊόντων που χρησιμοποιούνται περιλαμβάνονται εκχυλίσματα φυκιών, γλυκίνη-βεταΐνη, πρωτεϊνικά υδρολύματα, μείγματα ελεύθερων αμινοξέων και απόσταγμα ξύλου. Οι εφαρμογές αυτές μπορούν να συμβάλουν στη σταθεροποίηση των κυτταρικών μεμβρανών, στη βελτίωση της αξιοποίησης του νερού και στον περιορισμό της παραγωγής ελεύθερων ριζών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο χρόνος εφαρμογής. Οι ψεκασμοί κατά τις ημέρες σχετικής υποχώρησης της θερμοκρασίας μπορούν να βοηθήσουν τα φύλλα να ανακτήσουν μέρος της μεταβολικής τους λειτουργίας πριν από το επόμενο κύμα ζέστης.
Χρήσιμη θεωρείται και η εφαρμογή ορυκτών υλικών, όπως ο καολίνης, ο μπεντονίτης, ο ζεόλιθος και το γεωργικό ταλκ. Τα υλικά αυτά δημιουργούν ένα ανακλαστικό φιλμ στην επιφάνεια των φύλλων, περιορίζοντας την απορρόφηση της ηλιακής ακτινοβολίας και μειώνοντας τη θερμοκρασία τους.
Με τον τρόπο αυτό προστατεύεται η φωτοσυνθετική δραστηριότητα κατά τις θερμότερες ώρες της ημέρας, ενώ περιορίζεται και η οξειδωτική βλάβη στους φυτικούς ιστούς.
Σε ελαιώνες όπου εφαρμόστηκε καολίνης έχει παρατηρηθεί μικρότερη ένταση πρόωρου κιτρινίσματος και φυλλόπτωσης, γεγονός που τον καθιστά σημαντικό εργαλείο σε περιόδους παρατεταμένης ζέστης.
Άρδευση και διαχείριση του εδάφους
Καθοριστική είναι παράλληλα η διαχείριση της υγρασίας του εδάφους. Η φυτοκάλυψη μπορεί να συμβάλει στη μείωση της θερμοκρασίας του εδάφους, στον περιορισμό της εξάτμισης και στη σταθερότερη παροχή νερού προς το ριζικό σύστημα.
Όπου υπάρχει δυνατότητα, η στοχευμένη υποστηρικτική άρδευση μπορεί να μειώσει το σωρευτικό υδατικό έλλειμμα και να στηρίξει τα δέντρα κατά τις ημέρες ακραίων θερμοκρασιών.
Το θερινό κλάδεμα θα πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή και να περιορίζεται σε ήπιες επεμβάσεις αραίωσης στο εσωτερικό της κόμης. Η υπερβολική αφαίρεση φυλλώματος μπορεί να εκθέσει απότομα κλαδιά και καρπούς στην άμεση ηλιακή ακτινοβολία, αυξάνοντας τον κίνδυνο εγκαυμάτων και νεκρώσεων.
Το πρόωρο κιτρίνισμα των φύλλων αποτελεί πλέον έναν σημαντικό δείκτη της φυσιολογικής κατάστασης του ελαιόδεντρου. Δείχνει ότι το δέντρο δυσκολεύεται να καλύψει τις ενεργειακές του ανάγκες και ότι η φωτοσύνθεση δεν επαρκεί για να αντισταθμίσει τις απώλειες από την αναπνοή.
Η έγκαιρη παρέμβαση, η προστασία της φυλλικής επιφάνειας και η ορθολογική διαχείριση νερού και εδάφους μπορούν να περιορίσουν τις επιπτώσεις και να συμβάλουν στη διατήρηση της παραγωγικότητας και της ποιότητας του ελαιώνα.