CBAM στα λιπάσματα: το πακέτο εγκρίνεται, οι αμφιβολίες μένουν
Η δημοσιοποίηση του νέου πακέτου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), στις 17 Δεκεμβρίου 2025, άνοιξε έναν κύκλο συζητήσεων που, σύμφωνα με πηγές στις Βρυξέλλες, ξεπερνά το στενό πλαίσιο της κλιματικής πολιτικής και αγγίζει πλέον καθαρά ζητήματα ανταγωνιστικότητας και εξαγωγών. Το ενδιαφέρον εστιάζεται ιδιαίτερα στον τομέα των λιπασμάτων, όπου η εφαρμογή του μηχανισμού θεωρείται δοκιμαστική για τη συνολική αξιοπιστία του CBAM.
Πηγές με γνώση των διαβουλεύσεων αναφέρουν ότι, παρά την πρόθεση της Επιτροπής να διασφαλίσει την έγκαιρη ενεργοποίηση του μηχανισμού, ήδη από τις πρώτες αναγνώσεις του πακέτου καταγράφονται επιφυλάξεις ως προς το κατά πόσο το νέο πλαίσιο μπορεί να αποτρέψει στην πράξη τη διαρροή άνθρακα, χωρίς να δημιουργεί παράπλευρες απώλειες για την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Στο επίκεντρο αυτών των συζητήσεων βρίσκεται η επιλογή της ενιαίας προσαύξησης 1% στις προεπιλεγμένες τιμές εκπομπών για τα λιπάσματα, ρύθμιση που, σύμφωνα με συνομιλητές στις Βρυξέλλες, προέκυψε ως πολιτικός συμβιβασμός ενόψει της έναρξης εφαρμογής.
Όπως μεταφέρουν πηγές κοντά στον φάκελο, η συγκεκριμένη επιλογή αποσκοπεί στη μείωση των πιέσεων που ασκήθηκαν από κράτη-μέλη με έντονη αγροτική παραγωγή, τα οποία εξέφρασαν ανησυχίες για πιθανές αυξήσεις κόστους στην εφοδιαστική αλυσίδα. Την ίδια στιγμή, όμως, στις ίδιες συνομιλίες επισημαίνεται ότι η διατήρηση χαμηλής και οριζόντιας προσαύξησης ενδέχεται να περιορίσει τα κίνητρα για δήλωση πραγματικών εκπομπών από τρίτους παραγωγούς, ιδίως σε περιπτώσεις όπου το ανθρακικό αποτύπωμα υπερβαίνει τον εθνικό μέσο όρο.
Ιδιαίτερο βάρος, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, δίνεται και στο ζήτημα της εφαρμογής και του ελέγχου. Παρά τις ανακοινώσεις για αυστηρότερη εποπτεία και αντιμετώπιση κινδύνων παράκαμψης του μηχανισμού, στις Βρυξέλλες αναγνωρίζεται ότι η πραγματική δοκιμασία θα έρθει στο στάδιο της επιβολής, όπου θα κριθεί η δυνατότητα των τελωνειακών και διοικητικών μηχανισμών να παρακολουθήσουν σύνθετες διασυνοριακές ροές.
Το πιο ευαίσθητο σημείο του πακέτου, σύμφωνα με συνομιλητές που παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, παραμένει η απουσία ρύθμισης για τις εξαγωγές. Η μη πρόβλεψη μηχανισμού αντιστάθμισης του κόστους άνθρακα για τα ευρωπαϊκά προϊόντα που κατευθύνονται σε τρίτες αγορές έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό, ιδίως σε κλάδους όπως τα λιπάσματα, όπου ο διεθνής ανταγωνισμός είναι ιδιαίτερα οξύς. Το Προσωρινό Ταμείο Απανθρακοποίησης, το οποίο περιλαμβάνεται στο πακέτο, περιγράφεται από πηγές ως μεταβατικό εργαλείο, χωρίς σαφή απάντηση στο διαρθρωτικό ζήτημα της άνισης τιμολόγησης άνθρακα εκτός ΕΕ.
Στους διαδρόμους των ευρωπαϊκών θεσμών, η συζήτηση για τον CBAM στα λιπάσματα δεν θεωρείται κλειστή, αντιθέτως, όπως σημειώνουν πηγές στις Βρυξέλλες, το επόμενο διάστημα αναμένεται να μεταφερθεί σε τεχνικό και πολιτικό επίπεδο, καθώς η εφαρμογή του μηχανισμού θα αρχίσει να παράγει πραγματικά δεδομένα. Το κατά πόσο αυτά θα οδηγήσουν σε προσαρμογές του πλαισίου ή σε νέες ισορροπίες μεταξύ κλιματικής φιλοδοξίας και βιομηχανικής πολιτικής παραμένει, προς το παρόν, ανοιχτό.