Ο πόλεμος τιμών που πάγωσε το κόστος τροφίμων στα σουηδικά σούπερ μάρκετ
Ύστερα από χρόνια συνεχούς ανόδου του κόστους διατροφής, που δοκίμασαν την αντοχή των σουηδικών νοικοκυριών και αναδιαμόρφωσαν τις αγοραστικές τους συνήθειες, ο Οκτώβριος 2025 έφερε μια ασυνήθιστη παύση. Οι τιμές τροφίμων στα σουπερμάρκετ παρέμειναν σχεδόν αμετάβλητες, όχι επειδή εξαφανίστηκαν οι πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα, αλλά επειδή η αγορά οδηγήθηκε σε έναν ιδιότυπο πόλεμο τιμών, με πρωταγωνιστές τους μεγάλους λιανεμπόρους.
Η συγκυρία δεν ήταν τυχαία κάθε Οκτώβριο, η National Pensioners' Organisation (PRO) δημοσιεύει την καθιερωμένη ετήσια έρευνα τιμών τροφίμων, μια διαδικασία που έχει αποκτήσει θεσμικό βάρος δυσανάλογο του τυπικού της χαρακτήρα. Οι αλυσίδες γνωρίζουν ότι οι συγκρίσεις βασίζονται στο «καλάθι αγορών» της προηγούμενης χρονιάς και προσαρμόζουν ανάλογα τη στρατηγική τους. Φέτος, οι προσαρμογές αυτές υπήρξαν πιο έντονες από κάθε άλλη φορά.
Σε συνδυασμό με τη σχετική σταθεροποίηση της σουηδικής κορώνας και τη μείωση των διεθνών τιμών βασικών καλλιεργειών το τελευταίο έτος, ο ανταγωνισμός μεταφράστηκε σε πραγματικές μειώσεις σε επιμέρους κατηγορίες. Οι τιμές των φρούτων, του παραδοσιακού κίτρινου τυριού και των κατεψυγμένων λαχανικών υποχώρησαν, με τα φρούτα να καταγράφουν πτώση 1,2%, κυρίως λόγω εποχικών παραγόντων και της φθηνότερης διάθεσης εσπεριδοειδών.
Η δυναμική αυτή είναι ιδιαίτερα ορατή στις εκπτωτικές αλυσίδες. Η Willys, που έχει χτίσει την ταυτότητά της γύρω από την υπόσχεση του «φθηνότερου καλαθιού τροφίμων στη Σουηδία», βρέθηκε να μειώνει περαιτέρω τις τιμές της, καθώς και άλλοι λιανέμποροι ακολούθησαν την ίδια επιθετική πολιτική. Στην πράξη, καμία αλυσίδα δεν μπορούσε να επιτρέψει στον εαυτό της να μείνει εκτός του κύματος μειώσεων.
Παρά τη μηνιαία αυτή στασιμότητα, η ευρύτερη εικόνα παραμένει πιο σύνθετη. τον Οκτώβριο 2025, οι τιμές τροφίμων αυξήθηκαν κατά 0,4% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα και κατά 3,4% σε ετήσια βάση. Ο δείκτης CPIF (εξαιρουμένης της ενέργειας) διαμορφώθηκε στο 2,8%, υπενθυμίζοντας ότι οι πληθωριστικές πιέσεις δεν έχουν εξαλειφθεί, απλώς μετατοπίζονται.
Σε αυτό το περιβάλλον, η κυβερνητική απόφαση να μειωθεί ο ΦΠΑ στα τρόφιμα από 12% σε 6%, με ισχύ από τον Απρίλιο 2026, προσθέτει μια ισχυρή πολιτική και δημοσιονομική διάσταση στη συζήτηση. Το μέτρο εντάσσεται σε μια αλληλουχία φορολογικών ελαφρύνσεων που εφαρμόστηκαν σε τέσσερις διαδοχικούς προϋπολογισμούς, την ώρα που οι αμυντικές δαπάνες αυξάνονται αισθητά. Το αποτέλεσμα είναι ένα δημοσιονομικό έλλειμμα που εκτιμάται ότι θα φθάσει τα 363 δισ. σουηδικές κορώνες περίπου 35 δισ. ευρώ την περίοδο 2023–2026, σε έντονη αντίθεση με τα πλεονάσματα των προηγούμενων κυβερνητικών θητειών.
Η Υπουργός Οικονομικών Elisabeth Svantesson υπερασπίστηκε ανοιχτά τη στρατηγική αυτή, υποστηρίζοντας ότι σε συνθήκες οικονομικής επιβράδυνσης τα ελλείμματα μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλείο στήριξης της ανάπτυξης. Επισήμανε, μάλιστα, ότι η χαμηλή ανάπτυξη και η υποτονική παραγωγικότητα της σουηδικής οικονομίας καθιστούν αναγκαίες παρεμβάσεις που ενισχύουν την κατανάλωση.
Οι ίδιοι οι λιανέμποροι, ωστόσο, επιχειρούν να μετατοπίσουν το βάρος της συζήτησης ο σύνδεσμος των μεγάλων ομίλων σουπερμάρκετ μεταξύ των οποίων οι ICA, Axfood, Lidl, CityGross και Coop υπενθυμίζει ότι η τελική τιμή ενός προϊόντος δεν καθορίζεται αποκλειστικά στο ράφι. Σοδειές, κόστος επεξεργασίας, συναλλαγματικές ισοτιμίες, ενέργεια, μισθοί και ενοίκια συνθέτουν ένα περίπλοκο πλέγμα, το οποίο τα τελευταία χρόνια οδήγησε σε αυξήσεις τιμών σχεδόν 30% σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο μεγαλύτερος παίκτης της αγοράς, ο ICA Group, επιχείρησε να καθησυχάσει τους καταναλωτές. Εκπρόσωποί του δεσμεύθηκαν ότι η μείωση του ΦΠΑ θα μεταφερθεί πλήρως στις τελικές τιμές και ότι οι μειώσεις αυτές θα έχουν μόνιμο χαρακτήρα. Η διοίκηση του ομίλου παρουσίασε την κυβερνητική επιλογή ως μια στοχευμένη προσπάθεια ενίσχυσης της καταναλωτικής δαπάνης, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι οικογενειακοί προϋπολογισμοί παραμένουν πιεσμένοι.
Παρά τις ανησυχίες της αντιπολίτευσης και οικονομικών αναλυτών για το ενδεχόμενο προσωρινών αυξήσεων πριν από την εφαρμογή του μέτρου ιδίως καθώς η μείωση του φόρου θα τεθεί σε ισχύ εν μέσω της εβδομάδας του Πάσχα, μιας από τις πιο έντονες εμπορικά περιόδους του έτους— η ICA επανέλαβε τη δέσμευσή της να μεταφέρει ακέραιο το φορολογικό όφελος στους καταναλωτές.
Η σταθεροποίηση των τιμών τον Οκτώβριο μοιάζει έτσι λιγότερο με αλλαγή πορείας και περισσότερο με στιγμιαίο αποτέλεσμα μιας έντονης αντιπαράθεσης ανάμεσα στον ανταγωνισμό της αγοράς και τις πολιτικές επιλογές. Το πραγματικό διακύβευμα για τη Σουηδία δεν είναι αν οι τιμές υποχώρησαν για έναν μήνα, αλλά αν οι παρεμβάσεις και οι δυνάμεις του ανταγωνισμού μπορούν να συγκρατήσουν διαρκώς το κόστος διατροφής σε μια οικονομία που εξακολουθεί να ισορροπεί ανάμεσα στη στήριξη των νοικοκυριών και στη δημοσιονομική πίεση.