Λίγες ημέρες πριν από μια ενδεχόμενη καθοριστική ψηφοφορία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να πείσει ότι η εμπορική συμφωνία ΕΕ–Mercosur συνοδεύεται πλέον από συγκεκριμένες δικλίδες ασφαλείας για τη γεωργία
Λίγες ημέρες πριν από μια ενδεχόμενη καθοριστική ψηφοφορία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να πείσει ότι η εμπορική συμφωνία ΕΕ–Mercosur συνοδεύεται πλέον από συγκεκριμένες δικλίδες ασφαλείας για τη γεωργία, σε ένα περιβάλλον έντονης πολιτικής και κοινωνικής πίεσης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση πλησιάζει σε ένα από τα πιο κρίσιμα πολιτικά της ραντεβού στον τομέα του διεθνούς εμπορίου, με τη συμφωνία ΕΕ–Mercosur να επανέρχεται στο προσκήνιο υπό το βάρος έντονων αγροτικών αντιδράσεων και ενδοευρωπαϊκών ισορροπιών. Στις 7 Ιανουαρίου, σε έκτακτη συνάντηση των υπουργών Γεωργίας στις Βρυξέλλες, που διοργανώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, το μήνυμα της Επιτροπής ήταν σαφές: οι ανησυχίες έχουν ληφθεί σοβαρά υπόψη και απαντώνται πλέον με «πραγματικές λύσεις».
Ο Μάρος Σέφκοβιτς, Επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ, απέφυγε να δεσμευτεί σε χρονοδιαγράμματα, επιλέγοντας έναν τόνο προσεκτικής θεσμικής ουδετερότητας. «Δεν έχω κρυστάλλινη σφαίρα», δήλωσε χαρακτηριστικά, παραπέμποντας στην επικείμενη συνεδρίαση των μόνιμων αντιπροσώπων των κρατών-μελών, η οποία –εφόσον υπάρξει πολιτική συναίνεση– ενδέχεται να οδηγήσει σε ψηφοφορία ήδη την Παρασκευή, 9 Ιανουαρίου. Μια θετική έκβαση θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για υπογραφή της συμφωνίας στην Παραγουάη από τη Δευτέρα, 12 Ιανουαρίου.
Πίσω από τη θεσμική φειδώ, ωστόσο, διαφαίνεται η προσπάθεια της Επιτροπής να επαναπλαισιώσει μια συμφωνία που επί χρόνια θεωρείται πολιτικά «τοξική» για μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής αγροτικής βάσης. Ο κ. Σέφκοβιτς χαρακτήρισε τη Mercosur «ορόσημο», υπενθυμίζοντας ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου που έχει διαπραγματευθεί ποτέ η ΕΕ, «τέσσερις φορές μεγαλύτερη» από τη συμφωνία με την Ιαπωνία. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Επιτροπής, η πλήρης εφαρμογή της θα μπορούσε να αυξήσει τις εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων της ΕΕ κατά 50% προς τις χώρες της Mercosur.
Το πολιτικό πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι οι εξαγωγές αλλά οι εισαγωγές. Αγρότες και κυβερνήσεις εκφράζουν φόβους για αιφνίδιες ροές φθηνών προϊόντων, πιέσεις στις τιμές και αθέμιτο ανταγωνισμό. Σε αυτό το πεδίο η Επιτροπή επιμένει ότι έχει προχωρήσει «πιο πέρα από ποτέ», παρουσιάζοντας μια «άνευ προηγουμένου, στοχευμένη εργαλειοθήκη» που περιλαμβάνει μηχανισμούς διασφάλισης, αυστηρότερους ελέγχους και ενισχυμένη εποπτεία.
Κομβικό στοιχείο αυτής της προσέγγισης είναι η δέσμευση για εξαμηνιαίες, λεπτομερείς εκθέσεις παρακολούθησης των εισαγωγών «ευαίσθητων αγροδιατροφικών προϊόντων» από τη Mercosur, καθώς και η συζήτηση –που αναμένεται να ανοίξει επίσημα την Παρασκευή– για μείωση του ορίου ενεργοποίησης των μέτρων διασφάλισης στο 5%, ώστε να μπορούν να ενεργοποιούνται ταχύτερα σε περιπτώσεις απότομων αυξήσεων εισαγωγών ή πτώσεων τιμών.
Από την πλευρά της Κυπριακής Προεδρίας, η υπουργός Μαρία Παναγιώτου έθεσε με σαφήνεια το πολιτικό διακύβευμα. Η Mercosur μπορεί να αποτελεί μια στρατηγικής σημασίας εμπορική συμφωνία, τόνισε, αλλά «εξίσου σημαντικό είναι να διασφαλιστεί ότι οι ανησυχίες των αγροτών ακούγονται και καλύπτονται». Η αναφορά σε ένα αναγκαίο «δίχτυ ασφαλείας» για τον πρωτογενή τομέα αποτυπώνει τη γραμμή άμυνας πολλών κρατών-μελών, που καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη γεωοικονομική φιλοδοξία και την κοινωνική συνοχή της υπαίθρου.
Καθώς η απόφαση μεταφέρεται πλέον στο επίπεδο των κρατών-μελών, και η συζήτηση για τη Mercosur παύει να είναι τεχνική και γίνεται αμιγώς πολιτική και το βασικό ερώτημα που αιωρείται δεν αφορά μόνο το αν η συμφωνία θα υπογραφεί, αλλά με ποιους όρους θα γίνει αποδεκτή σε μια Ευρώπη όπου η γεωργία παραμένει, ταυτόχρονα, οικονομικός τομέας και πολιτικό σύμβολο.