Τα τρακτέρ επέστρεψαν στους δρόμους της Γαλλίας, καθώς η Mercosur αναδιατάσσει τις ισορροπίες της ευρωπαϊκής γεωργίας
Οι χθεσινές κινητοποιήσεις των Γάλλων αγροτών σηματοδότησαν την επανεμφάνιση ενός γνώριμου σκηνικού τρακτέρ σε κομβικούς οδικούς άξονες, αποκλεισμοί μεταφορών και μια ανοιχτή σύγκρουση ανάμεσα στην πολιτική εμπορίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη βιωσιμότητα της πρωτογενούς παραγωγής. Από το Παρίσι έως τα σύνορα με την Ισπανία, εκατοντάδες δράσεις ανέδειξαν το βάθος της αντίδρασης απέναντι στη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου ΕΕ–Mercosur, την οποία οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν ως διαρθρωτική απειλή για το κόστος, τις τιμές και τα πρότυπα παραγωγής της ευρωπαϊκής γεωργίας.
Στο επίκεντρο των κινητοποιήσεων βρέθηκε ο φόβος ότι η σταδιακή απελευθέρωση των εισαγωγών από τη Λατινική Αμερική θα εντείνει τον ανταγωνισμό σε βασικά αγροτικά προϊόντα από το βόειο κρέας έως τα σιτηρά και τις ζωοτροφές σε μια περίοδο όπου το ευρωπαϊκό κόστος παραγωγής παραμένει υψηλό. Οι αγρότες επισημαίνουν ότι οι τιμές αναφοράς στις αγορές της Mercosur διαμορφώνονται σε περιβάλλον χαμηλότερων περιβαλλοντικών και εργασιακών υποχρεώσεων, δημιουργώντας μια ασύμμετρη πίεση στις ευρωπαϊκές εκμεταλλεύσεις, ιδίως στις μεσαίες και οικογενειακές μονάδες.
Η ένταση στους δρόμους συνοδεύτηκε από τις λεγόμενες «φωτιές της οργής» και από συμβολικούς αποκλεισμούς αυτοκινητοδρόμων, με στόχο την άσκηση πίεσης τόσο προς το Παρίσι όσο και προς τις Βρυξέλλες. Παρά τις δηλώσεις του Εμανουέλ Μακρόν ότι η Γαλλία αντιτίθεται στην υπογραφή της συμφωνίας υπό την παρούσα μορφή της, τα αγροτικά συνδικάτα παραμένουν επιφυλακτικά, εκτιμώντας ότι οι πολιτικές δεσμεύσεις δεν έχουν ακόμη μεταφραστεί σε νομικά δεσμευτικές εγγυήσεις για τις αγορές.
Πίσω από τις διαμαρτυρίες, ωστόσο, διαμορφώνεται ένα ευρύτερο οικονομικό υπόβαθρο. Το αυξημένο κόστος ενέργειας, οι τιμές λιπασμάτων που παραμένουν ευμετάβλητες και η πίεση από τις περιβαλλοντικές ρυθμίσεις της ΕΕ έχουν ήδη συμπιέσει τα περιθώρια κέρδους. Σε αυτό το πλαίσιο, οι αγρότες αντιλαμβάνονται τη Mercosur όχι ως μεμονωμένο εμπορικό άνοιγμα, αλλά ως καταλύτη που μπορεί να επιταχύνει τη μετατόπιση της προσφοράς εκτός Ευρώπης, επηρεάζοντας τις ισορροπίες ζήτησης σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας.
Η στάση της Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραμένει σταθερή υπέρ της ολοκλήρωσης της συμφωνίας. Υπό την ηγεσία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η Κομισιόν υποστηρίζει ότι η Mercosur αποτελεί κρίσιμο εργαλείο γεωπολιτικής διαφοροποίησης, μειώνοντας την εξάρτηση της Ευρώπης από την Κίνα και αντισταθμίζοντας τις επιπτώσεις των αμερικανικών δασμών. Στο τραπέζι βρίσκονται, όπως τονίζεται, δικλείδες ασφαλείας, μεταξύ των οποίων ένας μηχανισμός «φρένου έκτακτης ανάγκης» για την αναστολή εισαγωγών σε περίπτωση σοβαρής διατάραξης της αγοράς, καθώς και ρήτρες συμμόρφωσης με τη Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα.
Παράλληλα, οι Βρυξέλλες επιχειρούν να κατευνάσουν τις αντιδράσεις με οικονομικά μέτρα. Η πρόταση για ένα ειδικό ταμείο στήριξης ύψους 45 δισ. ευρώ στοχεύει στην παροχή άμεσης ρευστότητας σε πληττόμενους παραγωγούς, ενώ κινήσεις όπως η μείωση εισαγωγικών δασμών σε επιλεγμένα λιπάσματα αποσκοπούν στον περιορισμό του κόστους παραγωγής. Ωστόσο, στις αγροτικές περιοχές της Γαλλίας κυριαρχεί η εκτίμηση ότι οι ενισχύσεις αυτές λειτουργούν περισσότερο ως βραχυπρόθεσμη ανάσα και λιγότερο ως απάντηση στο διαρθρωτικό ζήτημα των τιμών και του ανταγωνισμού.
Η κινητοποίηση των αγροτικών συνδικάτων στη Γαλλία συνεχίστηκε με τα μπλόκα να αίρονται σε ορισμένες πόλεις, όπως η Λυών και η Μπαγιόν, αλλά να μεταφέρονται σε στρατηγικά σημεία της εφοδιαστικής αλυσίδας, ιδίως στη Χάβρη και τη Λα Ροσέλ. Η τακτική αυτή σηματοδοτεί μια μετατόπιση της πίεσης από τα αστικά κέντρα προς τους κόμβους μέσω των οποίων διέρχονται κρίσιμες εμπορευματικές ροές.
Στο λιμάνι της Χάβρης, έναν από τους κεντρικούς κόμβους logistics της χώρας, περίπου 100 αγρότες έστησαν οδοφράγματα στην είσοδο του τερματικού σταθμού εμπορευματοκιβωτίων, ελέγχοντας φορτηγά και τα φορτία τους. Στόχος ήταν να καταγγελθεί η πιθανή διακίνηση εισαγόμενων αγροτικών προϊόντων που, σύμφωνα με τους διαδηλωτές, δεν πληρούν τα γαλλικά και ευρωπαϊκά πρότυπα παραγωγής.
Αντίστοιχες δράσεις καταγράφηκαν στον αυτοκινητόδρομο Α1, κοντά στο Fresnes-lès-Montauban, καθώς και στο βιομηχανικό λιμάνι La Pallice στη Λα Ροσέλ, όπου αποκλείστηκε αποθήκη πετρελαίου. Κοινός παρονομαστής των παρεμβάσεων ήταν η προσπάθεια παρεμπόδισης εισαγωγών που –όπως υποστηρίζουν οι αγρότες– απειλούν γεωργικές εκμεταλλεύσεις ήδη επιβαρυμένες από χρόνια οικονομική πίεση και τον εντεινόμενο διεθνή ανταγωνισμό.
Οι γαλλικές κινητοποιήσεις εντάσσονται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό κύμα διαμαρτυριών κατά της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur, με μαζικές παρουσίες τρακτέρ και πορείες στην Πολωνία και την Ιρλανδία, αλλά και δράσεις σε Ελλάδα, Ιταλία, Βέλγιο και Ισπανία. Την ίδια στιγμή, στις Βρυξέλλες εντείνονται οι φωνές αμφισβήτησης, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται υποχώρηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από τον σχεδιασμό για την υπογραφή της συμφωνίας στις 17 Ιανουαρίου.
Στο διπλωματικό πεδίο, η ισορροπία μετατοπίζεται.και η μεταστροφή της Ιταλίας υπέρ της συμφωνίας, μετά από πρόσθετες παραχωρήσεις, επέτρεψε στην Επιτροπή να διαμορφώσει την απαιτούμενη πλειοψηφία στο Συμβούλιο, απομονώνοντας τη Γαλλία σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Με το πράσινο φως των πρεσβευτών της ΕΕ να έχει ήδη δοθεί, η διαδικασία οδηγείται προς την τελική υπογραφή, την ώρα που οι αγρότες προειδοποιούν για κλιμάκωση με επιπτώσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Καθώς οι αγορές αγροτικών προϊόντων και εισροών παρακολουθούν τις εξελίξεις, το διακύβευμα δεν περιορίζεται σε μια εμπορική συμφωνία. Αγγίζει την ίδια τη διαμόρφωση των τιμών, των ροών εμπορίου και της ανθεκτικότητας της ευρωπαϊκής γεωργίας σε ένα περιβάλλον όπου η γεωπολιτική και το κόστος παραγωγής επανακαθορίζουν τους όρους της αγοράς.