Αντιδράσεις κρατών, αγροτών και ευρωβουλευτών «ροκανίζουν» τη μεταρρύθμιση των σχεδόν 2 τρισ. ευρώ για την περίοδο 2028–2034
Σημαντικές πιέσεις δέχεται το σχέδιο της προέδρου της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για ριζική αναδιάρθρωση του τρόπου με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση θα δαπανά τον σχεδόν 2 τρισ. ευρώ προϋπολογισμό της, καθώς βασικές του πτυχές αρχίζουν να αποδυναμώνονται μόλις λίγους μήνες μετά την παρουσίασή του.
Κεντρικός στόχος της πρότασης ήταν η μετατόπιση εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ από τις παραδοσιακές αγροτικές ενισχύσεις και τα περιφερειακά κονδύλια προς την άμυνα και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα. Ωστόσο, οι αλλαγές αυτές, που υποστηρίζονται κυρίως από τις πλουσιότερες χώρες του Βορρά, συναντούν σφοδρή αντίσταση από κράτη της Νότιας και Κεντρικής Ευρώπης, τα οποία ωφελούνται σε μεγάλο βαθμό από τις επιδοτήσεις προς τους αγρότες και τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειές τους.
Σύμφωνα με το Politico, ένας άτυπος συνασπισμός κυβερνήσεων, ευρωβουλευτών και αγροτικών οργανώσεων επιχειρεί πλέον να ανατρέψει βασικά στοιχεία του νέου προϋπολογισμού για την περίοδο 2028–2034. Στο πλαίσιο αυτό, η πρόσφατη πρόταση της φον ντερ Λάιεν να επιτραπεί στα κράτη-μέλη να κατευθύνουν έως και 45 δισ. ευρώ επιπλέον σε αγροτικές ενισχύσεις θεωρείται από διπλωματικές πηγές ως σημαντική υποχώρηση απέναντι στις πιέσεις υπέρ της διατήρησης του status quo.
Χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά εκφράζουν αυξανόμενη δυσαρέσκεια, θεωρώντας ότι οι συνεχείς παραχωρήσεις ακυρώνουν την ουσία της μεταρρύθμισης. Ιδιαίτερη ενόχληση προκάλεσε η κοινή γαλλοϊταλική πρωτοβουλία για πρόσθετες παραχωρήσεις προς τους αγρότες, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για την εμπορική συμφωνία με τη Mercosur, εξέλιξη που, σύμφωνα με διπλωμάτες, «φέρνει ξανά στο τραπέζι θέσεις άλλων δεκαετιών».
Σημειώνεται ότι η Κοινή Αγροτική Πολιτική αντιστοιχούσε στο 46% του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ το 2004. Στην πρόταση της Επιτροπής για το 2028–2034 προβλέπεται ελάχιστο ποσοστό περίπου 25% για τους αγρότες, με τη δυνατότητα όμως των κυβερνήσεων να αυξήσουν σημαντικά το σχετικό κονδύλι.
Η πρόταση του Ιουλίου προκάλεσε ισχυρούς κραδασμούς στις Βρυξέλλες, συσπειρώνοντας αγρότες, περιφερειακούς αξιωματούχους και ευρωβουλευτές που φοβούνται απώλειες πόρων και επιρροής. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η κλίμακα των αντιδράσεων κατέστη σαφής ήδη πριν από τη δημοσιοποίηση του σχεδίου, με απειλές για αποδόμησή του κατά τη διάρκεια των μακρών διαπραγματεύσεων που ακολουθούν.
Οι κινητοποιήσεις αγροτών στις Βρυξέλλες, στα μέσα Δεκεμβρίου, ενίσχυσαν την πίεση προς την Επιτροπή, ιδιαίτερα εν μέσω των συζητήσεων για τη συμφωνία με τη Mercosur. Ως αποτέλεσμα, υπηρεσιακά στελέχη της Επιτροπής επεξεργάστηκαν λύση που επιτρέπει αύξηση των αγροτικών ενισχύσεων χωρίς διεύρυνση του συνολικού προϋπολογισμού, αντλώντας πόρους από το αποθεματικό κρίσεων. Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι η επιλογή αυτή περιορίζει την ευελιξία της ΕΕ να ανταποκριθεί σε μελλοντικές έκτακτες ανάγκες.
Δεν πρόκειται για την πρώτη αναδίπλωση. Ήδη από τον Νοέμβριο, η φον ντερ Λάιεν είχε προτείνει αλλαγές ώστε να κατευνάσει αντιδράσεις στο εσωτερικό του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, εισάγοντας στόχο «αγροτικής δαπάνης» ύψους 10% των εθνικών κονδυλίων και πρόσθετες εγγυήσεις για τις ανεπτυγμένες περιφέρειες.
Παρά τις διαβεβαιώσεις της Επιτροπής ότι οι αλλαγές αυτές θα προέκυπταν ούτως ή άλλως κατά τις διαπραγματεύσεις στο Συμβούλιο, έμπειροι παρατηρητές εκφράζουν έκπληξη για την ταχύτητα των υποχωρήσεων. Όπως εκτιμούν διπλωματικές πηγές, ο φόβος πολιτικών εξελίξεων, όπως οι γαλλικές εκλογές του 2027, ενισχύει την πίεση για επίτευξη συμφωνίας εντός του έτους, επιταχύνοντας έναν συμβιβασμό που, για πολλούς, αποδυναμώνει τον αρχικό μεταρρυθμιστικό χαρακτήρα του σχεδίου.