Από το 2026 εκτεταμένοι ποιοτικοί έλεγχοι σε όλη την αλυσίδα – Στο στόχαστρο η ιχνηλασιμότητα και τα σημεία υψηλού κινδύνου
Σε σημαντική ενίσχυση των επίσημων ελέγχων και των μηχανισμών καταπολέμησης της απάτης στον τομέα του ελαιολάδου και των προϊόντων πυρηνελαίου προχωρά η Ισπανία, με τα περισσότερα νέα μέτρα να τίθενται σε εφαρμογή από το 2026. Όπως ανακοίνωσε το Υπουργείο Γεωργίας, Τροφίμων και Αλιείας της Ισπανίας (MAPA), το νέο πλαίσιο ελέγχων θα καλύπτει το σύνολο της εφοδιαστικής αλυσίδας, από την παραγωγή έως τη διάθεση στην αγορά, με στόχο την προστασία των καταναλωτών και τη διαφύλαξη της φήμης του ισπανικού ελαιολάδου.
Η πρωτοβουλία έρχεται ως απάντηση σε πρόταση που κατέθεσε τους προηγούμενους μήνες ο ισπανικός κλάδος ελαιολάδου προς την κυβέρνηση, αλλά και στον έντονο δημόσιο διάλογο που είχε προηγηθεί σχετικά με καταγγελίες για αθέμιτες πρακτικές στην αγορά. Οι συζητήσεις αυτές πυροδοτήθηκαν τον Δεκέμβριο του 2024 από καταγγελίες της συνεταιριστικής οργάνωσης Dcoop, ενώ ενισχύθηκαν από διαχρονικές ανησυχίες για την επάρκεια της ιχνηλασιμότητας στον κλάδο.
Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, τουλάχιστον το 20% των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα του ελαιολάδου θα υπόκειται κάθε χρόνο σε επίσημους ποιοτικούς ελέγχους, ποσοστό που επιβεβαιώνει και ενισχύει τα υφιστάμενα όρια επιθεωρήσεων. Παρότι οι έλεγχοι θα επικεντρώνονται κυρίως στους παραγωγούς, θα επεκτείνονται σε όλο το μήκος της αλυσίδας, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών εμπορίας, του λιανεμπορίου και των συνοριακών σημείων ελέγχου.
Κεντρικός στόχος του σχεδίου είναι ο εντοπισμός κρίσιμων σημείων κινδύνου στην παραγωγή και την εμπορία, όπου είναι πιθανότερη η παραπλάνηση, η μη συμμόρφωση ή η απάτη. Το νέο σύστημα εντάσσεται στο Εθνικό Σχέδιο Ελέγχου της Αλυσίδας Τροφίμων της Ισπανίας για την περίοδο 2026-2030 και ευθυγραμμίζεται με το ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο ελέγχων τροφίμων.
Παράλληλα, το σχέδιο βασίζεται σε επικαιροποιημένη έκδοση του Ειδικού Οδηγού Καταπολέμησης της Απάτης, που αναπτύχθηκε το 2023 από το MAPA σε συνεργασία με το Συμβούλιο Συντονισμού Ποιότητας Τροφίμων. Ο οδηγός δίνει έμφαση σε ελέγχους βασισμένους στην ανάλυση κινδύνου και όχι σε τυπικές, οριζόντιες επιθεωρήσεις.
Σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσουν και τα ψηφιακά εργαλεία ιχνηλασιμότητας του υπουργείου. Το σύστημα SIMO συλλέγει στοιχεία για την παραγωγή, τα αποθέματα και τις εκροές, ώστε να παρακολουθείται η ισορροπία της αγοράς και να εντοπίζονται ανωμαλίες, ενώ το REMOA, το υποχρεωτικό μητρώο μαζικών μετακινήσεων, καταγράφει τις μεταφορές ελαιολάδου και πυρηνελαίου, ενισχύοντας τη φυσική ιχνηλασιμότητα και τους στοχευμένους ελέγχους.
Για την ομοιόμορφη εφαρμογή των μέτρων σε εθνικό επίπεδο, προβλέπονται τεχνικά εργαστήρια κατάρτισης για τις περιφερειακές ελεγκτικές υπηρεσίες, τα οποία θα συντονίζονται από τον Οργανισμός Πληροφόρησης και Ελέγχου Αγροδιατροφικών Προϊόντων (AICA).
Αντίθετα, δεν υιοθετήθηκε πρόταση του κλάδου για ένα εθελοντικό σύστημα αυτοελέγχου, που είχε προωθήσει η Interprofesional del Aceite de Oliva Español. Το MAPA επέλεξε να στηριχθεί αποκλειστικά σε δημόσιους ελέγχους και κρατικές βάσεις δεδομένων, επικαλούμενο ζητήματα νομικής δεσμευτικότητας, διαχείρισης δεδομένων και άνισης συμμετοχής.
Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, η Ισπανία συγκαταλέγεται στα πλέον προηγμένα κράτη-μέλη στον έλεγχο του ελαιολάδου, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις στην πλήρη εφαρμογή των κανονισμών της ΕΕ, ιδίως ως προς τους ελέγχους συμμόρφωσης και την επαλήθευση προέλευσης. Το νέο σχέδιο του MAPA στοχεύει ακριβώς στην αντιμετώπιση αυτών των αδυναμιών, με τις πρώτες επιπτώσεις να αναμένονται ήδη κατά την τρέχουσα ελαιοκομική περίοδο.