Πιέσεις προς την Κομισιόν για προσωρινή αναστολή του CBAM, εν μέσω αντιδράσεων από βιομηχανία και περιβαλλοντικούς κύκλους
Αυξανόμενες πιέσεις δέχεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την εξαίρεση των λιπασμάτων από τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα της ΕΕ (CBAM), καθώς κράτη-μέλη τάσσονται στο πλευρό των αγροτών, αμφισβητώντας μία από τις νεότερες κλιματικές πολιτικές της Ένωσης.
Σε συζήτηση που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα, έπειτα από πρωτοβουλία της Αυστρίας, 12 χώρες ζήτησαν την προσωρινή εξαίρεση των λιπασμάτων από τον CBAM, ο οποίος επιβάλλει τέλος στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου για συγκεκριμένα εισαγόμενα προϊόντα. Όπως υποστήριξαν, ο μηχανισμός –που τέθηκε πλήρως σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου– επιβαρύνει περαιτέρω τις ήδη αυξημένες τιμές των λιπασμάτων, εντείνοντας τις οικονομικές πιέσεις στους καλλιεργητές.
«Οι Ευρωπαίοι αγρότες αροτραίων καλλιεργειών αντιμετωπίζουν χαμηλές τιμές παραγωγού και ταυτόχρονα αυξημένο κόστος παραγωγής. Ο βασικός παράγοντας κόστους είναι τα λιπάσματα, των οποίων οι τιμές έχουν αυξηθεί αισθητά από το 2020», δήλωσε στις Βρυξέλλες ο ανώτερος αξιωματούχος του αυστριακού υπουργείου Γεωργίας, Γιοχάνες Φράνκχαουζερ. Συνολικά, έντεκα χώρες στήριξαν την αυστριακή θέση.
Αντιδράσεις και επιφυλάξεις
Ωστόσο, επικριτές της πρότασης –μεταξύ των οποίων παραγωγοί λιπασμάτων, περιβαλλοντικά προσανατολισμένοι ευρωβουλευτές και ορισμένες κυβερνήσεις– προειδοποιούν ότι μια τέτοια εξαίρεση θα έπληττε τους Ευρωπαίους παραγωγούς και θα υπονόμευε τη συνοχή του μηχανισμού.
Ο Πολωνός υπουργός Γεωργίας Στέφαν Κραγιέφσκι, εκπροσωπώντας χώρα με ισχυρή βιομηχανία λιπασμάτων, αναγνώρισε ότι το υψηλό κόστος εισροών επηρεάζει άμεσα τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων, αλλά υπογράμμισε την ανάγκη εξισορρόπησης: «Θέλουμε μια βέλτιστη λύση που θα διασφαλίζει την επισιτιστική ασφάλεια χωρίς να πλήττει την ανταγωνιστικότητα των Ευρωπαίων παραγωγών λιπασμάτων». Παρόμοιες θέσεις διατύπωσαν η Γερμανία, το Βέλγιο, η Φινλανδία, η Σουηδία και η Ολλανδία.
Ο CBAM εφαρμόζεται σταδιακά και έχει στόχο να προστατεύσει ευρωπαϊκούς κλάδους υψηλής ρύπανσης –όπως τσιμέντο, σίδηρο, χάλυβα, αλουμίνιο, λιπάσματα, ηλεκτρική ενέργεια και υδρογόνο– από φθηνότερες εισαγωγές χωρίς αντίστοιχο κόστος άνθρακα. Το τέλος καταβάλλεται από τους εισαγωγείς, οι οποίοι μπορούν να μετακυλίσουν το κόστος στους αγοραστές, δηλαδή στους αγρότες στην περίπτωση των λιπασμάτων.
Διαφορετικές εκτιμήσεις για το κόστος
Τα λιπάσματα αποτελούν σημαντικό μέρος του λειτουργικού κόστους των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, ενώ η ευρωπαϊκή παραγωγή δεν επαρκεί για να καλύψει τη ζήτηση. Εκτιμήσεις για την επίδραση του CBAM στις τιμές διαφέρουν: ομάδα εννέα χωρών με επικεφαλής τη Γαλλία μιλά για αύξηση έως και 25%, ενώ η Αυστρία εκτιμά την επιβάρυνση στο 10–15%. Αντίθετα, η αναλυτική εταιρεία Sandbag υποστηρίζει ότι για τα επόμενα δύο χρόνια η αύξηση θα είναι μικρότερη του 1%, δηλαδή λίγα ευρώ ανά τόνο αμμωνίας.
Απαντώντας στις κυβερνήσεις, ο επίτροπος Γεωργίας Κριστόφ Χάνσεν υπενθύμισε ότι η Κομισιόν έχει ήδη προχωρήσει σε προσαρμογές, τόσο με μέτρα στήριξης των αγροτών τον Δεκέμβριο όσο και με δέσμευση τον Ιανουάριο για αναστολή ορισμένων δασμών σε πρώτες ύλες λιπασμάτων, ώστε να αντισταθμιστεί το κόστος του CBAM.
«Φρένο έκτακτης ανάγκης» και πολιτικές διεργασίες
Η Κομισιόν έχει δρομολογήσει νομοθετικές αλλαγές που θα μπορούσαν να επιτρέψουν την προσωρινή αναστολή του CBAM σε περιπτώσεις «σοβαρών και απρόβλεπτων συνθηκών» που πλήττουν την εσωτερική αγορά. Ωστόσο, η ενεργοποίηση του μηχανισμού απαιτεί έγκριση τόσο από τα κράτη-μέλη όσο και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, διαδικασία που αναμένεται να διαρκέσει αρκετούς μήνες.
Υπό αυτό το πρίσμα, η Αυστρία ζήτησε από την Κομισιόν «άμεση» αναστολή του CBAM για τα λιπάσματα, έως ότου διασφαλιστεί μόνιμη νομική δυνατότητα προσωρινής εξαίρεσης. Στο αίτημα αυτό έχουν ήδη ταχθεί υπέρ, με επιστολή τους, η Βουλγαρία, η Κροατία, η Γαλλία, η Ελλάδα, η Ουγγαρία, η Λετονία, το Λουξεμβούργο, η Πορτογαλία και η Ρουμανία, ενώ στήριξη εξέφρασαν επίσης η Κροατία και η Εσθονία.
Η Ισπανία κράτησε πιο επιφυλακτική στάση. «Χρειαζόμαστε ισχυρή βιομηχανική βάση για τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ, αλλά η απανθρακοποίηση δεν πρέπει να θέσει σε κίνδυνο το εισόδημα των αγροτών», δήλωσε ο υπουργός Γεωργίας Λουίς Πλάνας.
Αντίδραση της βιομηχανίας
Η ευρωπαϊκή βιομηχανία λιπασμάτων προειδοποιεί για σοβαρές συνέπειες. Ο σύνδεσμος Fertilisers Europe χαρακτήρισε ενδεχόμενη εξαίρεση «απαράδεκτη», ενώ η νορβηγική Yara τόνισε ότι η αποδυνάμωση του CBAM στέλνει λάθος μήνυμα στις επιχειρήσεις που επενδύουν στην πράσινη μετάβαση.
Ανάλογες ανησυχίες εκφράζονται και από άλλους βιομηχανικούς κλάδους που καλύπτονται από τον CBAM, οι οποίοι προειδοποιούν ότι μια εξαίρεση θα μπορούσε να προκαλέσει «ντόμινο» αιτημάτων για χαλάρωση του μηχανισμού.