Γιατί η καθυστέρηση στη διαδοχή απειλεί την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας και ποιες λύσεις προωθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση
Στην ανάγκη να γίνει η κληρονομιά των αγροτεμαχίων μια ομαλή, προβλέψιμη και δίκαιη διαδικασία εστιάζει η Γενική Διεύθυνση Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (DG AGRI), η οποία επιχειρεί να χαράξει μια συνολική πολιτική για τη διαδοχή των γενεών στη γεωργία. Σε σχετική ανακοίνωσή της, διατυπώνει συστάσεις και πρακτικές κατευθύνσεις για τη μεταβίβαση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, αναδεικνύοντας το ζήτημα ως κρίσιμο για το μέλλον του αγροτικού τομέα στην Ευρώπη.
Όπως επισημαίνει η DG AGRI, οι απλούστερες διαδικασίες μεταβίβασης γεωργικών εκμεταλλεύσεων, σε συνδυασμό με τη στήριξη της πρόωρης συνταξιοδότησης, μπορούν να βοηθήσουν τους γεωργούς να παραδώσουν τις εκμεταλλεύσεις τους πιο ομαλά. Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την ανανέωση των γενεών στη γεωργία συνδυάζει αυτές τις προσεγγίσεις, με στόχο τη διαμόρφωση δικαιότερων μεταβάσεων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τα στοιχεία αποτυπώνουν ένα έντονο δημογραφικό πρόβλημα: σε όλη την Ευρώπη, ολοένα και μεγαλύτερο ποσοστό της γεωργικής γης διαχειρίζονται αγρότες άνω των 55 ετών, ενώ λιγότεροι από ένας στους δέκα είναι κάτω των 40 ετών. Πολλοί ηλικιωμένοι γεωργοί επιθυμούν να αποχωρήσουν, ωστόσο βρίσκονται αντιμέτωποι με αβεβαιότητα ως προς το πώς ή σε ποιον θα μεταβιβάσουν την εκμετάλλευσή τους. Την ίδια στιγμή, οι νεότερες γενιές συναντούν ασαφείς κανόνες διαδοχής και περιορισμένες ευκαιρίες, γεγονός που καθυστερεί την είσοδό τους στον αγροτικό τομέα.
Στο πλαίσιο αυτό, η στρατηγική της Ε.Ε. τοποθετεί τη μεταβίβαση και τη διαδοχή των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στο επίκεντρο του οράματός της. Μέσα από σαφέστερες διαδρομές, δικαιότερες συνθήκες και μεγαλύτερη ασφάλεια και για τις δύο γενιές, επιδιώκει να καταστήσει την ανανέωση τον κανόνα και όχι την εξαίρεση. Η διαδοχή και η συνταξιοδότηση αποτελούν μόνο μία από τις προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η νέα στρατηγική – μαζί με τη γη, τη χρηματοδότηση, τη γνώση και τις αγροτικές υπηρεσίες – αλλά συνιστούν τον κρίσιμο κρίκο που ενώνει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας.
Η DG AGRI υπογραμμίζει ότι όταν η διαδοχή καθυστερεί, οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις κινδυνεύουν να κατακερματιστούν, να χάσουν ανταγωνιστικότητα και να αποδυναμωθεί η συσσωρευμένη εμπειρία. Παράλληλα, οι αβέβαιες ή καθυστερημένες μεταβιβάσεις λειτουργούν αποτρεπτικά για τους νέους που θα ήθελαν να επενδύσουν στη γεωργία ή να αναλάβουν την οικογενειακή επιχείρηση. Αντίθετα, ο έγκαιρος σχεδιασμός και η δομημένη υποστήριξη επιτρέπουν στους γηραιότερους αγρότες να αποχωρούν με ασφάλεια, ενώ δίνουν στους νεοεισερχόμενους χρόνο να μάθουν, να καινοτομήσουν και να επενδύσουν.
Η αξιολόγηση των στρατηγικών ανανέωσης των γενεών από το δίκτυο της Ε.Ε. για την ΚΑΠ (2025) χαρτογράφησε εθνικές και περιφερειακές πρακτικές που ήδη διευκολύνουν την ομαλότερη μετάβαση μεταξύ των γενεών. Σε αυτές περιλαμβάνονται συστήματα μεταβίβασης που ενθαρρύνουν τον έγκαιρο σχεδιασμό και απλουστεύουν τις διοικητικές διαδικασίες, συμβουλευτικές και διαμεσολαβητικές υπηρεσίες για τη διαχείριση νομικών, φορολογικών και συναισθηματικών ζητημάτων, κίνητρα για πρόωρη συνταξιοδότηση ή μερική παράδοση των εκμεταλλεύσεων, καθώς και πρωτοβουλίες αντιστοίχισης που συνδέουν συνταξιούχους αγρότες με νεοεισερχόμενους.
Σύμφωνα με τη DG AGRI, η ευρωπαϊκή στρατηγική για την ανανέωση των γενεών στη γεωργία στοχεύει να μετατρέψει τη διαδοχή από πηγή αβεβαιότητας σε δομημένη ευκαιρία ανάπτυξης και ανανέωσης, διασφαλίζοντας τη συνέχεια της παραγωγής τροφίμων, τη διατήρηση της αγροτικής τεχνογνωσίας και την εμπιστοσύνη κάθε γενιάς στο μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας.