Τι σημαίνει η αποδυνάμωση των θεσμών, οι εμπορικοί πόλεμοι και η αναδίπλωση της διεθνούς συνεργασίας για αγρότες, εξαγωγές και επισιτιστική ασφάλεια;
Η γεωργία σπάνια βρίσκεται στο επίκεντρο μιας έκθεσης ασφάλειας που συζητείται από υπουργούς Άμυνας, στρατηγούς και ηγέτες μεγάλων δυνάμεων. Ωστόσο, η Munich Security Report 2026 με τίτλο Under Destruction φέρνει την αγροτική οικονομία στο προσκήνιο με τρόπο που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί. Και αυτό από μόνο του αποτελεί μήνυμα.
Σε συζητήσεις που ακολούθησαν την παρουσίαση της έκθεσης, με αναλυτές αλλά και με παλιούς συμφοιτητές που παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στην πολιτική οικονομία της τροφής, το συμπέρασμα ήταν κοινό με τους περισσότερους . Δεν πρόκειται για μια ακόμη γεωπολιτική ανάλυση που απλώς αναφέρεται η γεωργία. Πρόκειται για ένα κείμενο που υποδηλώνει ότι η αγροτική παραγωγή έχει μετατραπεί σε παράγοντα διεθνούς σταθερότητας και αυτό είναι κάτι που θα βάλει πολλούς παίκτες της αγροτικής οικονομίας να ξανασκεφτούν τη θέση τους.
Η έκθεση περιγράφει έναν κόσμο και μια Ευρώπη όπου οι θεσμοί αποδυναμώνονται, οι κανόνες αμφισβητούνται και οι πολυμερείς μηχανισμοί συνεργασίας υποχωρούν. Σε αυτό το περιβάλλον, η απορρύθμιση του παγκόσμιου εμπορίου και η εργαλειοποίηση των οικονομικών ροών επηρεάζουν άμεσα τα αγροτικά προϊόντα και τις αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων.
Οι εμπορικοί περιορισμοί και οι δασμοί που δεν ευθυγραμμίζονται με το πλαίσιο του ΠΟΕ, όπως επισημαίνεται στο κεφάλαιο για την παγκόσμια οικονομία, δεν είναι απλώς ζήτημα βιομηχανικής πολιτικής. Μεταφράζονται σε αστάθεια τιμών, σε μεταβλητότητα εισοδημάτων και σε αυξημένο ρίσκο για αγρότες και εξαγωγείς.
Παράλληλα, στο κεφάλαιο για την ανάπτυξη και την ανθρωπιστική βοήθεια, η έκθεση είναι αποκαλυπτική. Ο κόσμος δεν βρισκόταν σε τροχιά επίτευξης κανενός από τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης έως το 2030, ενώ πολλές ανθρωπιστικές παρεμβάσεις παρέμεναν ήδη υποχρηματοδοτούμενες. Η μείωση της στήριξης από βασικούς δωρητές και η στροφή σε στενά εθνικά συμφέροντα πλήττουν κυρίως τις αγροτικές κοινότητες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Πρόκειται για περιοχές όπου η γεωργία δεν είναι απλώς οικονομική δραστηριότητα, αλλά όρος επιβίωσης.
Η αποδυνάμωση της πολυμερούς συνεργασίας επιβαρύνει δυσανάλογα τα συστήματα τροφίμων. Όταν οι θεσμοί που ρύθμιζαν τις ροές βοήθειας, την τεχνική υποστήριξη και τη σταθερότητα των αγορών περιορίζονται ή αναδιαρθρώνονται με κριτήριο τη βραχυπρόθεσμη πολιτική σκοπιμότητα, η γεωργία μετατρέπεται σε πεδίο γεωπολιτικής πίεσης.
Ακόμη και τα στοιχεία του Munich Security Index 2026 καταγράφουν μετατόπιση αντιλήψεων. Σε αρκετές χώρες αυξάνεται η ανησυχία για ελλείψεις τροφίμων, εμπορικούς πολέμους και οικονομική αστάθεια, δείχνοντας ότι η επισιτιστική ασφάλεια παύει να θεωρείται δεδομένη. Για τους αναλυτές με τους οποίους συζητήσαμε, αυτό σημαίνει ότι το ρίσκο δεν είναι πλέον αφηρημένο είναι και παραμένει μετρήσιμο, και παράλληλα, πολιτικά φορτισμένο και άμεσα συνδεδεμένο με την αγροτική παραγωγή.
Για τους αγρότες, τις εξαγωγικές επιχειρήσεις, τις εταιρείες εισροών και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που δραστηριοποιούνται στον πρωτογενή τομέα, η έκθεση λειτουργεί ως ενά καμπανάκι. Η γεωργία δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως σταθερή βάση του διεθνούς συστήματος, αλλά ως ευάλωτος κρίκος σε μια αλυσίδα που δοκιμάζεται από την αποδόμηση των κανόνων, και όταν οι κανόνες χαλαρώνουν, οι ισχυρότεροι παίκτες αποκτούν μεγαλύτερη επιρροή στις αγορές.
Το τι σημαίνει για μια χώρα που βασίζεται στις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων η στην υποχώρηση ενός συστήματος βασισμένου σε κανόνες μένει μόνο να το δούμε.
Τι σημαίνει για έναν αγρότη η αύξηση της γεωπολιτικής αβεβαιότητας στις τιμές των σιτηρών ή των ζωοτροφών η τι σημαίνει για τις επενδύσεις σε αρδευτικά έργα ή σε καινοτομία αυτά δεν απατούνται μέσα από την έκθεση αλλά πλέον λειτουργούν ως μια πυξίδα .
Το Report δεν δίνει απαντήσεις με τη μορφή αγροτικής πολιτικής, αλλά θέτει το πλαίσιο και αυτό το πλαίσιο υποδηλώνει ότι η επισιτιστική ασφάλεια δεν είναι απλώς ζήτημα παραγωγικότητας ή κλιματικής ανθεκτικότητας. Είναι ζήτημα ισχύος, θεσμών και γεωπολιτικής κατεύθυνσης.
Για όσους δραστηριοποιούνται στην αγροτική οικονομία, η ανάγνωση της έκθεσης δεν πρέπει να την δουν σαν ακαδημαϊκή άσκηση αλλά σαν πρόσκληση σε επανατοποθέτηση, γιατί όταν η διεθνής τάξη κλονίζεται, η γη, το νερό και το σιτάρι δεν μένουν στο περιθώριο. Βρίσκονται στο επίκεντρο.