Κατάρρευση 90% στη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ – Άνοδος τιμών λιπασμάτων και πιέσεις στην παγκόσμια παραγωγή
Σοβαρές αναταράξεις στα παγκόσμια συστήματα ενέργειας, λιπασμάτων και αγροδιατροφής προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) να προειδοποιεί για επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια, την παραγωγή και τις διεθνείς αγορές.
Όπως ανέφερε ο επικεφαλής οικονομολόγος του FAO, Μάξιμο Τορέρο, η διέλευση δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Ορμούζ έχει μειωθεί κατά περισσότερο από 90% μέσα σε λίγες ημέρες από την κλιμάκωση της έντασης. Πρόκειται για κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα, μέσω του οποίου διακινούνται καθημερινά περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 35% των παγκόσμιων ροών, καθώς και το ένα πέμπτο του υγροποιημένου φυσικού αερίου και έως 30% των διεθνώς εμπορεύσιμων λιπασμάτων.
«Δεν πρόκειται μόνο για ενεργειακό σοκ, αλλά για ένα συστημικό πλήγμα που επηρεάζει τα αγροδιατροφικά συστήματα παγκοσμίως», σημείωσε ο Τορέρο, επισημαίνοντας τον ρόλο της περιοχής του Κόλπου στο εμπόριο θείου, βασικής πρώτης ύλης για την παραγωγή λιπασμάτων. Τυχόν διακοπές στην προμήθεια θείου ενδέχεται να διαταράξουν την παραγωγή φωσφορικών λιπασμάτων διεθνώς.
Οι επιπτώσεις εντείνονται από την αύξηση του κόστους ασφάλισης στη ναυτιλία. Μετά την επέκταση των ζωνών υψηλού κινδύνου, τα ασφάλιστρα πολέμου εκτινάχθηκαν από 0,25% έως και 10% της αξίας των πλοίων, με εβδομαδιαία ανανέωση της κάλυψης. Ακόμη και σε περίπτωση αποκλιμάκωσης, η επαναφορά της κανονικής ναυσιπλοΐας εκτιμάται ότι θα απαιτήσει μήνες.
Αυξήσεις τιμών και πίεση στους αγρότες
Οι διαταραχές έχουν ήδη αρχίσει να μετακυλίονται στο κόστος παραγωγής. Οι τιμές των λιπασμάτων καταγράφουν σημαντική άνοδο, με την ουρία στη Μέση Ανατολή να αυξάνεται κατά 19% την πρώτη εβδομάδα του Μαρτίου και στην Αίγυπτο κατά 28%.
Καθώς το φυσικό αέριο αποτελεί βασική πρώτη ύλη για τα αζωτούχα λιπάσματα, οι υψηλές τιμές ενέργειας αναμένεται να διατηρήσουν την ανοδική πίεση. Σύμφωνα με τον FAO, οι διεθνείς τιμές λιπασμάτων ενδέχεται να είναι κατά 15%-20% υψηλότερες το πρώτο εξάμηνο του 2026, εφόσον η κρίση συνεχιστεί.
«Οι αγρότες βρίσκονται αντιμέτωποι με διπλή επιβάρυνση: αυξημένο κόστος λιπασμάτων και καυσίμων, που επηρεάζει ολόκληρη την αγροτική αλυσίδα, από την άρδευση έως τις μεταφορές», ανέφερε ο Τορέρο. Ως αποτέλεσμα, αναμένεται περιορισμός στη χρήση λιπασμάτων ή στροφή σε καλλιέργειες χαμηλότερων εισροών.
Η διάρκεια της κρίσης καθορίζει τις επιπτώσεις
Καθοριστικός παράγοντας για την έκταση των επιπτώσεων είναι η διάρκεια της κρίσης. Σε περίπτωση σύντομης διαταραχής έως ενός μήνα, οι επιπτώσεις εκτιμάται ότι θα είναι περιορισμένες, καθώς τα παγκόσμια αποθέματα τροφίμων επαρκούν και οι αγορές μπορούν να σταθεροποιηθούν εντός τριμήνου. Ο Δείκτης Τιμών Τροφίμων του FAO παραμένει περίπου 21% χαμηλότερος από το υψηλό του Μαρτίου 2022.
Ωστόσο, εάν η κρίση διαρκέσει πάνω από τρεις μήνες, οι συνέπειες ενδέχεται να επηρεάσουν τις καλλιεργητικές αποφάσεις για το 2026, με πιθανές μειώσεις αποδόσεων σε βασικές καλλιέργειες όπως το σιτάρι, το ρύζι και το καλαμπόκι. Παράλληλα, αναμένεται στροφή σε καλλιέργειες που δεσμεύουν άζωτο, όπως η σόγια, καθώς και αυξημένος ανταγωνισμός από τα βιοκαύσιμα λόγω των υψηλών τιμών πετρελαίου.
Ποιες χώρες είναι πιο ευάλωτες
Οι επιπτώσεις δεν θα είναι ομοιόμορφες, αλλά θα εξαρτηθούν από την εξάρτηση κάθε χώρας από εισαγωγές και τον αγροτικό κύκλο. Μεταξύ των πιο ευάλωτων χωρών συγκαταλέγονται η Σρι Λάνκα και το Μπαγκλαντές, λόγω της κρίσιμης περιόδου για την παραγωγή ρυζιού, η Ινδία λόγω μειωμένης παραγωγής λιπασμάτων, καθώς και η Αίγυπτος και το Σουδάν.
Στην Υποσαχάρια Αφρική, ιδιαίτερα εκτεθειμένες θεωρούνται η Σομαλία, η Κένυα, η Τανζανία και η Μοζαμβίκη, ενώ επιπτώσεις ενδέχεται να υπάρξουν και σε μεγάλες εξαγωγικές χώρες, όπως η Βραζιλία.
Έκκληση για συντονισμένη δράση
Ο FAO ζητά άμεση διεθνή κινητοποίηση. Σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο, προτείνεται η δημιουργία εναλλακτικών εμπορικών διαδρομών, η οικονομική στήριξη χωρών που εξαρτώνται από εισαγωγές και η διασφάλιση πρόσβασης των αγροτών σε χρηματοδότηση.
Μεσοπρόθεσμα, συστήνεται η διαφοροποίηση των πηγών λιπασμάτων και η ενίσχυση αποθεμάτων, ενώ σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα προκρίνονται επενδύσεις σε βιώσιμες γεωργικές πρακτικές και νέες τεχνολογίες, όπως η πράσινη αμμωνία, με στόχο την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των συστημάτων τροφίμων.