Κατηγοριοποίηση NGT 1 και NGT 2
Το Διοικητικό Συμβούλιο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Γεωπόνων Π.Ο.Σ.Γ, λαμβάνοντας υπόψη τις σχετικές ανακοινώσεις και εξελίξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης (4/12/2025, 8/4/2026 και 21/4/2026) αναφορικά με την προτεινόμενη αναθεώρηση του κανονιστικού πλαισίου για τα γενετικά τροποποιημένα φυτά και προϊόντα που προέρχονται από Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (NGT), διατυπώνει απόψεις, θέσεις και επιφυλάξεις.
Εκτίμησή μας είναι ότι η εφαρμογή του προτεινόμενου κανονισμού θα οδηγήσει:
- Σε σοβαρό έλλειμμα πληροφόρησης σχετικά με την τροφή που επιλέγει ο πολίτης.
Η απουσία σαφούς και υποχρεωτικής ενημέρωσης στερεί από τον καταναλωτή το θεμελιώδες δικαίωμα της ελεύθερης και συνειδητής επιλογής, καθώς δεν γνωρίζει τι ακριβώς καταναλώνει.
- Στην ενίσχυση ενός καθεστώτος εξάρτησης των παραγωγών, με σοβαρές επιπτώσεις στη λειτουργία της αγροτικής παραγωγής και στη διατήρηση της αυτονομίας τους, ιδίως όσον αφορά τους σπόρους και το φυτικό πολλαπλασιαστικό υλικό.
Η εξάρτηση αυτή ενδέχεται να επιφέρει σημαντικές νομικές και οικονομικές επιπτώσεις λόγω της πατεντοποίησης γενετικού υλικού.
- Στην αύξηση του κινδύνου εκτεταμένης επιμόλυνσης των συμβατικών και βιολογικών καλλιεργειών από φυτά που προέρχονται από Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (ΝΓΤ), γεγονός που απειλεί την ασφάλεια των παραγωγικών συστημάτων και τη βιωσιμότητα των διακριτών αλυσίδων παραγωγής.
- Στη δημιουργία απρόβλεπτων επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα, η οποία αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα της χώρας, με ταυτόχρονη υποβάθμιση της ταυτότητας, της φήμης και της προστιθέμενης αξίας των ελληνικών αγροτικών προϊόντων.
Συνολικά, οι εξελίξεις αυτές εγείρουν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την προστασία της δημόσιας υγείας, καθώς και τη διασφάλιση θεμελιωδών δημοκρατικών δικαιωμάτων, όπως το δικαίωμα στην ενημέρωση, τη διαφάνεια και την ελεύθερη επιλογή.
Σημειώνεται ότι πολλά από τα παραπάνω συμπεράσματα αποτυπώνονται και στη σχετική γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (NAT/908 – «Φυτά που παράγονται με νέες γονιδιωματικές τεχνικές – ΝΓΤ»).
Σας παραθέτουμε μερικά κύρια σημεία αντίθεσης επί της προτεινόμενης ρύθμισης:
- Κατηγοριοποίηση NGT 1 και NGT 2. Η προτεινόμενη διάκριση μεταξύ NGT 1 και NGT 2 εισάγει ένα διαφοροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο προβλέπει απλουστευμένες διαδικασίες για την κατηγορία NGT 1.
Εκφράζεται ο προβληματισμός μας ως προς το κατά πόσο η εν λόγω κατηγοριοποίηση αντανακλά επαρκώς την επιστημονική πολυπλοκότητα των εφαρμοζόμενων τεχνικών και των πιθανών τους επιπτώσεων.
Υφίσταται δηλαδή ο κίνδυνος το βασικό κριτήριο για τη διάδοση των συγκεκριμένων τεχνικών να μην είναι η επιστημονικά τεκμηριωμένη αξιολόγηση των κινδύνων, αλλά να βασίζεται περισσότερο σε πολιτικές και οικονομικές επιδιώξεις που συνδέονται με την προώθηση της «καινοτομίας» και της ανταγωνιστικότητας, εις βάρος της αρχής της προφύλαξης και της προστασίας του δημόσιου συμφέροντος.
- Κριτήρια ισοδυναμίας και αξιολόγηση κινδύνου. Σύμφωνα με την πρόταση, ορισμένες παρεμβάσεις NGT 1 αντιμετωπίζονται με ρυθμιστική προσέγγιση που προσεγγίζει αυτή των συμβατικών προϊόντων. Αυτή η έννοια της «ισοδυναμίας» ενός συμβατικού φυτού με ένα που έχει υποστεί έως 20 γενετικές μεταλλάξεις που εισάγει η πρόταση κανονισμού δεν στηρίζεται σε συγκεκριμένα επιστημονικά δεδομένα, αλλά αποτελεί ένα αυθαίρετο νομικό/πολιτικό κατασκεύασμα, γι’ αυτό και αμφισβητείται από πολλούς ευρωπαϊκούς επιστημονικούς φορείς (όπως π.χ. ο ENSSER - European Network of Scientists for Social and Environmental Responsibility).
- Σήμανση και πληροφόρηση καταναλωτή. Στο προτεινόμενο πλαίσιο προβλέπονται διαφοροποιήσεις ως προς τις υποχρεώσεις επισήμανσης για τα προϊόντα NGT 1. Η ΠΟΣΓ θεωρεί ότι η επάρκεια και η διαφάνεια της πληροφόρησης προς τους καταναλωτές αποτελούν κρίσιμη παράμετρο δημόσιου συμφέροντος και πρέπει να διασφαλίζονται με σαφή και ενιαίο τρόπο.
- Ιχνηλασιμότητα και έλεγχοι. Η προτεινόμενη διαδικασία δήλωσης και επαλήθευσης για τα προϊόντα NGT 1 ενδέχεται να περιορίζει τη δυνατότητα πλήρους ιχνηλασιμότητας σε όλα τα στάδια της αλυσίδας παραγωγής και διακίνησης. Επιπλέον, τίθεται ζήτημα ως προς τη διαχείριση εμπιστευτικών πληροφοριών και τον βαθμό διαφάνειας των δεδομένων που θα είναι διαθέσιμα στις αρμόδιες αρχές και στο κοινό.
Καταργείται η υποχρεωτική έως σήμερα επισήμανση στην ετικέτα του προϊόντος ότι είναι η/και περιέχει ΝΓΤ1 συνιστώντας κατάφωρη παραβίαση των δημοκρατικών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων για πρόσβαση στην πληροφόρηση και ειδικά στην πληροφορία για την τροφή. Η επισήμανση απαιτείται μόνο για το πολλαπλασιαστικό υλικό ΝΓΤ1.
Αφήνει ελεύθερη της διακίνηση ΝΓΤ1 φυτών και προϊόντων στην εταιρεία παραγωγής με μια απλή «δήλωση καθεστώτος ΝΓΤ1» την οποία η αρμόδια αρχή καλείται μόνο να επαληθεύσει.
Η υποχρέωση αυτής της επαλήθευσης ως διαδικασία δεν ακολουθεί τους απογόνους αυτών των φυτών. Στην διαδικασία επαλήθευσης η εταιρεία παραγωγής παρεμβαίνει ορίζοντας ποια σημεία θεωρεί εμπιστευτικά και ως εκ τούτου αυτά δεν θα δημοσιοποιούνται.
Καταργεί την διαδικασία έγκρισης εισόδου στη χώρα.
Αφαιρεί το δικαίωμα από το κράτος – μέλος να αρνηθεί την εισαγωγή και διακίνηση εντός της επικράτειας του, ΝΓΤ1 φυτών-προϊόντων. Αυτό το δικαίωμα το αφήνει μόνο για τα ΝΓΤ2.
- Συνύπαρξη καλλιεργειών και κίνδυνος επιμόλυνσης. Υφίσταται προβληματισμός σχετικά με την επάρκεια των προβλεπόμενων μηχανισμών για την αποφυγή επιμόλυνσης μεταξύ διαφορετικών τύπων καλλιεργειών (συμβατικών, βιολογικών και NGT). Τονίζεται η ανάγκη σαφούς καθορισμού ευθύνης και μηχανισμών αποζημίωσης σε περίπτωση επιπτώσεων.
- Πνευματικά δικαιώματα και πρόσβαση σε σπόρους. Η ενίσχυση του καθεστώτος πνευματικής ιδιοκτησίας επί φυτικού γενετικού υλικού εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη μακροπρόθεσμη επίδρασή του:
- στην πρόσβαση των παραγωγών σε πολλαπλασιαστικό υλικό,
- στην αυτονομία των γεωργικών εκμεταλλεύσεων,
- και στη διατήρηση παραδοσιακών πρακτικών ιδιοπαραγόμενων σπόρων.
- Αξιολόγηση επιπτώσεων. Σημειώνεται ότι η πρόβλεψη μεταγενέστερης αξιολόγησης των επιπτώσεων της ρύθμισης (σε ορίζοντα ετών μετά την εφαρμογή της) δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με την αρχή της προληπτικής προσέγγισης, ιδίως σε τομείς που αφορούν το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία.
Με βάση τα ανωτέρω, το ΔΣ της ΠΟΣΓ:
Α. Καλεί την Ελληνική κυβέρνηση και τους Έλληνες Ευρωβουλευτές:
- Να υποστηρίξουν, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη διατήρηση της υποχρεωτικής αξιολόγησης κινδύνου, της σήμανσης και της ιχνηλασιμότητας για το σύνολο των κατηγοριών οργανισμών που προκύπτουν από ΝΓΤ, ανεξαρτήτως βαθμού γενετικής τροποποίησης. Με την παρέμβαση αυτή διασφαλίζει υψηλό επίπεδο προστασίας και ευθυγραμμίζεται με την αρχή της διαφάνειας στην τροφική αλυσίδα.
- Να διασφαλίσουν το δικαίωμα των κρατών-μελών να επιβάλλουν περιορισμούς/απαγορεύσεις καλλιέργειας ΝΓΤ, σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και προστασίας του δημοσίου συμφέροντος.
- Να θεσπιστεί σαφές, λειτουργικό και επιστημονικά τεκμηριωμένο ρυθμιστικό πλαίσιο για την αποτροπή και διαχείριση φαινομένων επιμόλυνσης μεταξύ καλλιεργειών, το οποίο θα περιλαμβάνει: μηχανισμούς παρακολούθησης και ανίχνευσης, καθώς και καθεστώς ευθύνης και αποζημίωσης, στο πλαίσιο αυτό, η εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» θα πρέπει να εξειδικεύεται με τρόπο που να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες των NGT, ιδίως ως προς τη δυνατότητα ανίχνευσης και τεκμηρίωσης αιτιώδους συνάφειας.
- Να προστατεύσουν τη βιολογική γεωργία, τις παραδοσιακές ποικιλίες και τα προϊόντα ΠΟΠ, που αποτελούν βασικούς πυλώνες της ελληνικής αγροτικής ταυτότητας.
- Να διασφαλίσουν την αναγκαία ενημέρωση των πολιτών και τη διαφάνεια σε όλη τη διατροφική αλυσίδα, στοιχείο απαραίτητο για την κοινωνική αποδοχή και την εμπιστοσύνη.
Η Ελλάδα διαθέτει μοναδικό φυτικό κεφάλαιο ιδιαίτερης βιοποικιλότητας, υψηλής ποιότητας και διεθνούς αναγνώρισης. Θεωρούμε καθήκον μας να υπερασπιστούμε την προστασία της δημόσιας υγείας, του περιβάλλοντος, της γεωργικής παραγωγής και του καταναλωτή, διασφαλίζοντας ότι οποιαδήποτε τεχνολογική πρόοδος θα εφαρμοστεί με όρους επιστημονικά τεκμηριωμένους και κοινωνικά υπεύθυνους.
Β. Με δεδομένη την κρισιμότητα των εξελίξεων και τον άμεσο χαρακτήρα των αποφάσεων:
- ζητούμε την καταψήφιση του Κανονισμού
- αναμένουμε αντίστοιχη τοποθέτηση της Κυβέρνησης και των εκπροσώπων της χώρας όλων των πολιτικών παρατάξεων στην επερχόμενη ψηφοφορία στην ΕΕ.
Γ. Κάλεσμα προς φορείς. Η ΠΟΣΓ καλεί:
- Τους Συλλόγους – μέλη της ΠΟΣΓ, το ΓΕΩΤΕΕ, την ΠΕΓΔΥ, την ΠΟΓΕΔΥ και όλους τους αρμόδιους επιστημονικούς και επαγγελματικούς φορείς να συμβάλουν στον δημόσιο διάλογο, και να στηρίξουν αυτή την αγωνιστική πρωτοβουλία.
- Τις Συλλογικότητες του αγροτικού τομέα να ενημερώσουν και να συμμετάσχουν ενεργά στην κοινή αυτή προσπάθεια.
Με τιμή
Για το Δ.Σ. του Συλλόγου
Ο Πρόεδρος Ο Γεν. Γραμματέας
Χρήστος Παναγούλης ΑΚΡΙΒΕΣ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ Γεώργιος Καρανίκας