Πίεση στο μοντέλο των άμεσων ενισχύσεων
Η ενδεχόμενη ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα καταστήσει αναπόφευκτη τη μεταρρύθμιση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, καθώς το σημερινό μοντέλο αγροτικών ενισχύσεων δεν μπορεί να απορροφήσει ομαλά μια χώρα με τόσο μεγάλη αγροτική έκταση.
Αυτό επισημαίνει μελέτη της RaboResearch/Rabobank, με τίτλο What if Ukraine joins the EU?, σύμφωνα με την οποία η ένταξη της Ουκρανίας θα αύξανε τη γεωργική έκταση της ΕΕ κατά περίπου 25%. Μια τέτοια εξέλιξη θα ασκούσε σημαντική πίεση στον προϋπολογισμό της ΚΑΠ, ο οποίος σήμερα ανέρχεται σε περίπου 55 δισ. ευρώ ετησίως, με μεγάλο μέρος των ενισχύσεων να καταβάλλεται με βάση τα επιλέξιμα εκτάρια.
Οι αναλυτές της Rabobank εξετάζουν τρία πιθανά σενάρια προσαρμογής της ΚΑΠ. Το πρώτο αφορά αύξηση του προϋπολογισμού κατά 7,6 έως 13,4 δισ. ευρώ ετησίως, επιλογή που θεωρείται δύσκολη πολιτικά. Το δεύτερο προβλέπει αυστηρότερα κριτήρια επιλεξιμότητας για τις ενισχύσεις, κάτι που θα μπορούσε να αφήσει εκτός πληρωμών μέρος των αγροτών. Το τρίτο σενάριο αφορά μείωση των ενισχύσεων ανά εκτάριο για όλους τους παραγωγούς, με τις μεγαλύτερες επιπτώσεις να αναμένονται στις χώρες της Βαλτικής και της Ανατολικής Ευρώπης.
Η Rabobank εκτιμά ότι, σε περίπτωση ένταξης της Ουκρανίας, είναι πιθανό να εφαρμοστούν μεταβατικοί μηχανισμοί, όπως σταδιακή πρόσβαση στις άμεσες ενισχύσεις. Ωστόσο, όπως σημειώνεται στη μελέτη, μια τέτοια λύση θα ανέβαλε απλώς τις δημοσιονομικές επιπτώσεις, χωρίς να τις αντιμετωπίζει οριστικά.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη δυνατότητα μερικής αναδιανομής των ενισχύσεων από τις μεγαλύτερες προς τις μικρότερες εκμεταλλεύσεις. Δεδομένης της παρουσίας μεγάλων αγροτικών ομίλων στην Ουκρανία, οι αναλυτές θεωρούν πιθανό να εφαρμοστούν αντίστοιχοι μηχανισμοί και στον ουκρανικό αγροτικό τομέα.
Οι επιπτώσεις, πάντως, δεν θα περιοριστούν στην ΚΑΠ. Σύμφωνα με τη μελέτη, η ένταξη της Ουκρανίας θα επηρέαζε και την πολιτική συνοχής της ΕΕ, καθώς η χώρα θα αποκτούσε πρόσβαση σε σημαντικούς πόρους από προγράμματα που αντιστοιχούν περίπου στο ένα τρίτο του κοινοτικού προϋπολογισμού.
Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να λάβει 10% έως 16% του σημερινού επταετούς προϋπολογισμού της ΕΕ, ποσό που αντιστοιχεί σε 126 έως 186 δισ. ευρώ.
Συνολικά, οι αναλυτές εκτιμούν ότι ο προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έπρεπε πιθανότατα να αυξηθεί κατά 10% έως 25% μετά τη διεύρυνση. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ωστόσο, θα μπορούσε να συναντήσει αντιδράσεις από κράτη-μέλη που υποστηρίζουν αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία.