Η Ρώμη ζητά αλλαγές στην αρχή «μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης»
Πρωταγωνιστικό ρόλο στην προσπάθεια χαλάρωσης των περιβαλλοντικών όρων του επόμενου πολυετούς προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ύψους περίπου 2 τρισ. ευρώ, αναλαμβάνει η Ιταλία, δημιουργώντας ένα νέο πεδίο αντιπαράθεσης στις ήδη δύσκολες διαπραγματεύσεις.
Η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι επιδιώκει να περιορίσει την εφαρμογή της αρχής «μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης» — γνωστής ως Do No Significant Harm ή DNSH — στον προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034.
Η συγκεκριμένη αρχή προβλέπει ότι τα ευρωπαϊκά κονδύλια δεν πρέπει να χρηματοδοτούν δραστηριότητες που προκαλούν σοβαρή βλάβη στο περιβάλλον. Η Ρώμη, ωστόσο, υποστηρίζει ότι η γενικευμένη εφαρμογή της μπορεί να στερήσει χρηματοδότηση από ολόκληρους παραγωγικούς κλάδους και να αποδυναμώσει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
«Σε έναν κόσμο όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα κινητοποιούν δισεκατομμύρια για να ενισχύσουν τη βιομηχανία και την ανταγωνιστικότητά τους, η Ευρώπη δεν μπορεί να μετατρέπεται σε εμπόδιο για τη δική της βιομηχανία και ανταγωνιστικότητα», είχε δηλώσει τον Ιούνιο η Ιταλίδα πρωθυπουργός.
Φόβοι για αποκλεισμό έργων και επενδύσεων
Οι επικριτές της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτιμούν ότι οι νέοι κανόνες μπορεί να αποκλείσουν από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση τη βαριά βιομηχανία και μεγάλα έργα υποδομών, με πιθανές επιπτώσεις στην απασχόληση και στην παραγωγική βάση της ΕΕ.
Η Επιτροπή έχει ήδη προβλέψει εξαιρέσεις για δαπάνες που αφορούν την άμυνα, την ασφάλεια και την αντιμετώπιση κρίσεων, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης περιοχών που συνορεύουν με τη Ρωσία.
Παράλληλα, εξετάζεται η εξαίρεση έργων τα οποία χαρακτηρίζονται ως «υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος». Η πρόβλεψη αυτή θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για ευνοϊκότερη μεταχείριση επενδύσεων σε κέντρα δεδομένων, κρίσιμες πρώτες ύλες και άλλες στρατηγικές υποδομές.
Οι παραχωρήσεις αυτές, πάντως, δεν θεωρούνται επαρκείς από την Ιταλία, η οποία αναμένεται να ζητήσει περαιτέρω αποδυνάμωση των όρων κατά τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών-μελών.
Η ιταλική στάση έρχεται σε αντίθεση με χώρες της Βόρειας Ευρώπης, όπως η Δανία και η Φινλανδία, οι οποίες ζητούν ισχυρότερες περιβαλλοντικές δικλίδες στη διάθεση των ευρωπαϊκών πόρων.
Υπέρ της αυστηρής εφαρμογής της αρχής DNSH τάσσονται επίσης οι Πράσινοι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και περιβαλλοντικές οργανώσεις, υποστηρίζοντας ότι τα δημόσια κονδύλια δεν πρέπει να υπονομεύουν τους κλιματικούς και περιβαλλοντικούς στόχους της Ένωσης.
Αντίθετα, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, η μεγαλύτερη πολιτική ομάδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ζητά οι όροι να εφαρμόζονται μόνο όπου αυτό είναι εφικτό και κατάλληλο, χωρίς να δημιουργούνται πρόσθετα διοικητικά βάρη για τα κράτη-μέλη και τους τελικούς δικαιούχους.
Από την Πράσινη Συμφωνία στον νέο προϋπολογισμό
Η αρχή «μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης» θεσπίστηκε το 2020, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, με στόχο οι χρηματοδοτήσεις της ΕΕ να μην αντιβαίνουν στους έξι βασικούς περιβαλλοντικούς στόχους της, όπως η προστασία της φύσης, η μείωση της ρύπανσης και η σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Μέχρι σήμερα, η αρχή εφαρμόζεται σε συγκεκριμένα ευρωπαϊκά προγράμματα και όχι οριζόντια σε ολόκληρο τον προϋπολογισμό. Η Επιτροπή προτείνει πλέον να επεκταθεί στο σύνολο σχεδόν των δαπανών της περιόδου 2028-2034, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις.
Οι κυβερνήσεις των 27 κρατών-μελών αναμένεται να εξετάσουν τις σχετικές κατευθυντήριες γραμμές το φθινόπωρο, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του έτους. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναμένεται να εντάξει το ζήτημα στις συνολικές διαπραγματεύσεις για τον νέο προϋπολογισμό το 2027.