Το αυξημένο κόστος και οι χαμηλές σοδειές επιταχύνουν τη συγκέντρωση του ισπανικού ελαιοκομικού κλάδου
Σημαντικές ανακατατάξεις στον ελαιοκομικό τομέα της Ιβηρικής Χερσονήσου προβλέπει νέα μελέτη της Universidad Internacional de Andalucía (UNIA), σύμφωνα με την οποία περισσότερα από 600 ελαιοτριβεία ενδέχεται να οδηγηθούν σε κλείσιμο μέσα στην επόμενη δεκαετία, καθώς δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στον αυξανόμενο ανταγωνισμό και στη συμπίεση της κερδοφορίας.
Σήμερα σε Ισπανία και Πορτογαλία λειτουργούν συνολικά 2.219 ελαιοτριβεία. Η μελέτη εκτιμά ότι περίπου το 27% αυτών κινδυνεύει να βγει εκτός αγοράς τα επόμενα χρόνια, με τις μεγαλύτερες και πιο αποδοτικές μονάδες να εμφανίζονται καλύτερα τοποθετημένες για να αντέξουν στις νέες συνθήκες.
Η ανάλυση, με τίτλο «Το ελαιοτριβείο στην Ιβηρική Χερσόνησο και τα χαρακτηριστικά επιβίωσής του», εκπονήθηκε από τους ειδικούς Juan Vilar και Sergio Caño, στο πλαίσιο της πανεπιστημιακής πρωτοβουλίας Oleícola Innova της UNIA και του Grupo Oleícola Jaén.
Καθοριστικό πρόβλημα αποτελεί η αύξηση του κόστους λειτουργίας, σε συνδυασμό με τις διαδοχικές χαμηλές σοδειές και την έλλειψη εργατικού δυναμικού. Σύμφωνα με τον Juan Vilar, τα ελαιοτριβεία της Ιβηρικής χρειάζονται πλέον κατά μέσο όρο επιπλέον 1,3 εκατ. κιλά ελιάς κάθε χρόνο για να φτάσουν στο οικονομικό σημείο ισορροπίας.
Το πρόβλημα είναι ότι σε περιόδους περιορισμένης παραγωγής οι επιπλέον αυτές ποσότητες δεν υπάρχουν εύκολα στην αγορά. Έτσι, οι μονάδες αναγκάζονται να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την ίδια πρώτη ύλη, γεγονός που, σύμφωνα με τη μελέτη, ενδέχεται να οδηγήσει σταδιακά τις λιγότερο αποδοτικές επιχειρήσεις εκτός αγοράς.
Η συνολική αύξηση του όγκου παραγωγής στην Ιβηρική Χερσόνησο από την προηγούμενη δεκαετία υπολογίζεται περίπου στο 15%, ποσοστό σημαντικά χαμηλότερο από την αύξηση κατά περίπου 35% των ποσοτήτων που απαιτούνται πλέον για την κάλυψη του αυξημένου κόστους λειτουργίας.
Οι μεγάλες διακυμάνσεις της παραγωγής επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Την τελευταία δεκαετία, η μεγαλύτερη ποσότητα ελιάς που οδηγήθηκε προς έκθλιψη έφτασε τους 10,2 εκατ. τόνους, ενώ στη χειρότερη χρονιά περιορίστηκε στους 4,2 εκατ. τόνους.
Κατά μέσο όρο, κάθε ελαιοτριβείο επεξεργάστηκε περίπου 3,3 εκατ. κιλά ελιάς ανά περίοδο. Η διαφορά μεταξύ μιας πολύ καλής και μιας πολύ κακής χρονιάς μπορεί να φτάσει κατά μέσο όρο το 1,5 εκατ. κιλά ανά μονάδα.
Οι διακυμάνσεις αυτές έχουν άμεση επίπτωση στα κόστη. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η διαφορά στο κόστος έκθλιψης μπορεί να φτάσει τα 17 λεπτά ανά κιλό ελιάς, ενώ ανάλογα με το μέγεθος και την αποδοτικότητα κάθε μονάδας, η διαφορά στο κόστος παραγωγής ενός κιλού ελαιολάδου μπορεί να αγγίξει ακόμη και τα 80 λεπτά.
Η μελέτη καταλήγει ότι βραχυπρόθεσμα η βασική διέξοδος για τα ελαιοτριβεία είναι η αύξηση του όγκου που επεξεργάζονται και η βελτίωση της αποδοτικότητάς τους. Σε χρονιές χαμηλής παραγωγής, οι περισσότερο εκσυγχρονισμένες μονάδες έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να προσελκύσουν πρώτη ύλη, ενώ οι μικρότερες και λιγότερο αποδοτικές κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς επαρκείς ποσότητες.
Η συγκέντρωση του κλάδου είναι ήδη εμφανής. Στην Πορτογαλία μόλις οκτώ ελαιοτριβεία επεξεργάζονται το 46% της συνολικής παραγωγής ελιάς της χώρας, ενώ στην Ισπανία υπάρχουν μονάδες που παράγουν έως και 60 φορές περισσότερο από τον εθνικό μέσο όρο.
Από τα 2.219 ελαιοτριβεία της Ιβηρικής, τα 1.047 λειτουργούν με συνεταιριστική μορφή και επεξεργάζονται περίπου το 40% της παραγωγής, ενώ τα υπόλοιπα 1.172 είναι ιδιωτικές βιομηχανικές μονάδες και συγκεντρώνουν το 60%.