Σόγια και καλαμπόκι οδηγούν την ανάπτυξη – Σταθερά περιορισμένη η παρουσία στην Ευρώπη
Σε νέο ιστορικό υψηλό ανήλθε το 2025 η παγκόσμια έκταση των γενετικά τροποποιημένων (GM) καλλιεργειών, καθώς η γεωργία σε ολοένα και περισσότερες χώρες στρέφεται σε ποικιλίες με χαρακτηριστικά όπως η ανθεκτικότητα στα έντομα και η ανοχή σε δύσκολες κλιματικές συνθήκες.
Σύμφωνα με το Global GM Crop Area Review της AgBioInvestor, οι γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες κάλυψαν το 2025 συνολικά 216 εκατ. εκτάρια παγκοσμίως, σημειώνοντας αύξηση 2,5% σε σχέση με το 2024, δηλαδή επιπλέον 5,3 εκατ. εκτάρια μέσα σε έναν χρόνο.
Συνολικά, 30 χώρες καλλιέργησαν το 2025 11 διαφορετικά είδη γενετικά τροποποιημένων φυτών, παρά τις συνεχιζόμενες αντιπαραθέσεις γύρω από τις επιπτώσεις και τη χρήση της συγκεκριμένης τεχνολογίας.
Η σόγια εξακολουθεί να αποτελεί τη μεγαλύτερη γενετικά τροποποιημένη καλλιέργεια παγκοσμίως. Το 2025 καλλιεργήθηκε σε 106,2 εκατ. εκτάρια, αντιπροσωπεύοντας το 49,2% της συνολικής έκτασης των GM καλλιεργειών.
Ωστόσο, τη μεγαλύτερη δυναμική εμφάνισε το καλαμπόκι. Η έκταση των γενετικά τροποποιημένων ποικιλιών αυξήθηκε κατά 7,9%, φθάνοντας τα 74,6 εκατ. εκτάρια, που αντιστοιχούν στο 34,6% της παγκόσμιας έκτασης GM καλλιεργειών.
Ακολουθούν το βαμβάκι με 22,6 εκατ. εκτάρια και η ελαιοκράμβη με 10,8 εκατ. εκτάρια. Η διείσδυση των GM ποικιλιών είναι ιδιαίτερα υψηλή στο βαμβάκι (76,7%) και στη σόγια (73,9%).
Η αμερικανική ήπειρος συγκεντρώνει σχεδόν το 88% των GM καλλιεργειών
Η γεωγραφική κατανομή δείχνει τη μεγάλη συγκέντρωση των γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών στην αμερικανική ήπειρο.
Η Νότια και Κεντρική Αμερική καλλιέργησαν το 2025 περίπου 103,6 εκατ. εκτάρια, ενώ η Βόρεια Αμερική άλλα 86,8 εκατ. εκτάρια. Συνολικά, οι δύο περιοχές συγκεντρώνουν περίπου 190,4 εκατ. εκτάρια, δηλαδή σχεδόν το 88% της παγκόσμιας έκτασης GM καλλιεργειών.
Η μεγαλύτερη περιφερειακή αύξηση σημειώθηκε στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού, όπου η έκταση αυξήθηκε κατά 12,3%, φθάνοντας τα 22,1 εκατ. εκτάρια, κυρίως λόγω της επέκτασης του γενετικά τροποποιημένου καλαμποκιού στην Κίνα.
Αντίθετα, η Ευρώπη παρέμεινε σε πολύ χαμηλά επίπεδα, με λίγο πάνω από 70.000 εκτάρια, σχεδόν αποκλειστικά στην Ισπανία. Στην Πορτογαλία, η καλλιέργεια GM καλαμποκιού Bt παρουσιάζει μείωση, κυρίως λόγω των περιορισμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σημαντική συμβολή στην παγκόσμια αύξηση είχε η Κίνα, όπου η έκταση των γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών αυξήθηκε κατά 79% το 2025, φθάνοντας περίπου τα 6,2 εκατ. εκτάρια.
Η ανάπτυξη προήλθε κυρίως από το GM καλαμπόκι, η έκταση του οποίου αυξήθηκε από περίπου 670.000 εκτάρια σε 3,2 εκατ. εκτάρια.
Παρά την ταχεία αύξηση, οι GM ποικιλίες αντιπροσωπεύουν μόλις περίπου το 7% των συνολικά 45 εκατ. εκταρίων καλαμποκιού που καλλιεργούνται στην Κίνα, γεγονός που αφήνει περιθώρια περαιτέρω επέκτασης.
Παράλληλα, η χώρα αυξάνει σταδιακά και την καλλιέργεια GM σόγιας, αν και η συγκεκριμένη παραγωγή παραμένει περιορισμένη σε σχέση με το μέγεθος της κινεζικής αγοράς.
Στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης παραμένουν οι Ηνωμένες Πολιτείες με 75,2 εκατ. εκτάρια, όμως η Βραζιλία πλησιάζει πλέον σημαντικά, με 70 εκατ. εκτάρια.
Η διαφορά των δύο χωρών έχει περιοριστεί στα 5,2 εκατ. εκτάρια, ενώ το 2008 οι ΗΠΑ καλλιεργούσαν 41,5 εκατ. εκτάρια περισσότερα από τη Βραζιλία.
Στη Βραζιλία κυριαρχεί η GM σόγια με 46,9 εκατ. εκτάρια, ακολουθεί το καλαμπόκι με 21 εκατ. εκτάρια και το βαμβάκι με 2,1 εκατ. εκτάρια. Η διείσδυση των GM ποικιλιών φτάνει περίπου το 96% στο καλαμπόκι και το 99% στο βαμβάκι.
Τρίτη δύναμη παγκοσμίως είναι η Αργεντινή με 25,4 εκατ. εκτάρια, όπου η GM σόγια αυξήθηκε κατά 10% το 2025, φτάνοντας τα 17,8 εκατ. εκτάρια.
Οι ΗΠΑ, η Βραζιλία και η Αργεντινή συγκεντρώνουν συνολικά περίπου το 79% της παγκόσμιας έκτασης γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών.
Η παρουσία των GM καλλιεργειών διευρύνεται και στην Αφρική. Το 2025 η Γκάνα ξεκίνησε την καλλιέργεια γενετικά τροποποιημένου μαυρομάτικου φασολιού, ανθεκτικού στα έντομα, αποτελώντας τη νεότερη χώρα που εισέρχεται στην ομάδα των παραγωγών GM καλλιεργειών.
Στην Κένυα, η έκταση GM βαμβακιού υπερδιπλασιάστηκε, φτάνοντας περίπου τα 14.600 εκτάρια.
Παράλληλα, χώρες όπως η Νιγηρία, η Αιθιοπία, η Κένυα και η Μοζαμβίκη εξετάζουν την υιοθέτηση νέων ποικιλιών καλαμποκιού μέσω του προγράμματος TELA, με χαρακτηριστικά ανθεκτικότητας στα έντομα και ανοχής στην ξηρασία.
Παρότι η Αφρική εξακολουθεί να έχει μικρό μερίδιο στην παγκόσμια αγορά των γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών, οι εξελίξεις αυτές δείχνουν ότι η τεχνολογία ενδέχεται να αποκτήσει μεγαλύτερο ρόλο τα επόμενα χρόνια.