Στο τραπέζι η πρόταση για περίπου 300 δισ. ευρώ, ενώ οι τελικές αποφάσεις για τη χρηματοδότηση παραμένουν ανοιχτές
Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης και χρηματοδότησης της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) δρομολογούνται για την περίοδο 2028-2034, καθώς το Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας και Αλιείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκρινε τη μερική διαπραγματευτική του θέση για το νέο θεσμικό πλαίσιο.
Η συμφωνία επιτεύχθηκε τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου, στο Λουξεμβούργο, και προβλέπει τη μετάβαση από τη σημερινή δομή των δύο πυλώνων της ΚΑΠ σε ένα ενιαίο πλαίσιο, το οποίο θα εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό του επόμενου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
Σύμφωνα με τη νέα αρχιτεκτονική που προτείνεται, τα δύο υφιστάμενα γεωργικά ταμεία, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης, θα συγχωνευθούν σε μία δομή, διατηρώντας ωστόσο τα βασικά εργαλεία και τις παρεμβάσεις της αγροτικής πολιτικής.
Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία ενιαίων εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης, στα οποία θα ενσωματωθούν προγράμματα που σήμερα υλοποιούνται ξεχωριστά και αφορούν, μεταξύ άλλων, τη γεωργία, την αλιεία, την πολιτική συνοχής, τη μετανάστευση και την ασφάλεια.
Η συγκεκριμένη αλλαγή αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διαφοροποιήσεις σε σχέση με το σημερινό μοντέλο της ΚΑΠ, καθώς μεταβάλλει τον τρόπο προγραμματισμού των ευρωπαϊκών παρεμβάσεων.
Ωστόσο, η συμφωνία των υπουργών χαρακτηρίζεται «μερική», καθώς δεν περιλαμβάνει τις τελικές αποφάσεις για τη χρηματοδότηση της αγροτικής πολιτικής.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει τη δέσμευση περίπου 300 δισ. ευρώ για την εισοδηματική στήριξη των παραγωγών και τα μέτρα αντιμετώπισης κρίσεων. Πρόσθετοι πόροι θα μπορούν να διατίθενται μέσω των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων για επενδύσεις, καινοτομία και δράσεις αγροτικής ανάπτυξης.
Το τελικό ύψος της χρηματοδότησης θα καθοριστεί στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τον συνολικό προϋπολογισμό της ΕΕ την περίοδο 2028-2034.
Σημαντικές αλλαγές προωθούνται και στο σύστημα των άμεσων ενισχύσεων, με στόχο τη μεγαλύτερη στόχευση των πληρωμών προς όσους ασκούν πραγματική γεωργική δραστηριότητα.
Το Συμβούλιο υποστηρίζει την εφαρμογή ενός νέου συστήματος φθίνουσας εισοδηματικής στήριξης βάσει της έκτασης, γνωστού ως DABIS, το οποίο θα επιτρέπει την προσαρμογή των ενισχύσεων στα χαρακτηριστικά των γεωργικών εκμεταλλεύσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη-μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να εφαρμόζουν μηχανισμούς αναδιανομής των ενισχύσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στους μικρούς και ενεργούς αγρότες.
Παράλληλα, ο καθορισμός του ενεργού γεωργού θα αποτελεί υποχρεωτικό στοιχείο του νέου συστήματος, με τις εθνικές κυβερνήσεις να διατηρούν περιθώρια προσαρμογής των σχετικών κριτηρίων στις συνθήκες κάθε χώρας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην ανανέωση των γενεών. Σύμφωνα με τη θέση του Συμβουλίου, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να προβλέπουν αυξημένη εισοδηματική στήριξη για τους νέους αγρότες, καθώς και μέτρα που θα διευκολύνουν την εγκατάστασή τους στον πρωτογενή τομέα.
Οι παρεμβάσεις αυτές θα συνδυάζονται με πρόσβαση σε κατάρτιση, συμβουλευτικές υπηρεσίες και χρηματοδοτικά εργαλεία, ενώ προβλέπεται η κατάρτιση εθνικών στρατηγικών για την ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού.
Στο νέο πλαίσιο περιλαμβάνονται επίσης εργαλεία διαχείρισης κινδύνων, με δυνατότητα στήριξης των παραγωγών που πλήττονται από φυσικές καταστροφές, ακραία καιρικά φαινόμενα, ασθένειες ζώων και φυτών ή σοβαρές διαταραχές της αγοράς.
Παράλληλα, διατηρούνται οι περιβαλλοντικοί και κλιματικοί στόχοι της ΚΑΠ, με πρόβλεψη κοινών απαιτήσεων αλλά και μεγαλύτερης ευελιξίας για την προσαρμογή τους στις διαφορετικές συνθήκες παραγωγής των κρατών-μελών.
Μία ακόμη πρόβλεψη αφορά τη δυνατότητα δημιουργίας υπηρεσιών προσωρινής αντικατάστασης αγροτών σε περιπτώσεις ασθένειας, γονικής άδειας ή ανάγκης φροντίδας παιδιών.
Για την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών προβλέπεται επίσης η συνέχιση παρεμβάσεων που συνδέονται με τον αγροτουρισμό, τη διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων, την καινοτομία και την ψηφιοποίηση.
Μετά τη συμφωνία στο Συμβούλιο, επόμενο βήμα αποτελεί η έναρξη διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την τελική μορφή του κανονισμού.
Για τους Ευρωπαίους και τους Έλληνες αγρότες, πάντως, παραμένουν ανοιχτά δύο βασικά ζητήματα: το ύψος των κονδυλίων που θα διατεθούν μετά το 2027 και οι τελικοί κανόνες κατανομής τους.
Ιδιαίτερα σημαντικές θα είναι οι αποφάσεις για τη σταδιακή μείωση των ενισχύσεων και την επιβολή ανώτατων ορίων, οι οποίες θα ληφθούν σε επόμενο στάδιο, στο πλαίσιο της συνολικής δημοσιονομικής συμφωνίας για την περίοδο 2028-2034.