Αναγεννητική γεωργία με οκτώ κριτήρια και ένα ανοιχτό ζήτημα για το εισόδημα του αγρότη
Του Γ. Μπακόλα
Η αναγεννητική γεωργία περνά από τις γενικές περιβαλλοντικές δεσμεύσεις στη συζήτηση για συγκεκριμένες απαιτήσεις στην παραγωγή. Η Peterson Solutions, σε συνεργασία με την Πρωτοβουλία Βιώσιμης Αλυσίδας Εφοδιασμού (SSCI) του Consumer Goods Forum, προτείνει οκτώ ελάχιστα κριτήρια για τα προγράμματα που χρησιμοποιούν τον συγκεκριμένο χαρακτηρισμό. Το προσχέδιο, που τέθηκε σε διαβούλευση τον Οκτώβριο του 2026, αφορά άμεσα τη σχέση παραγωγών και αγοραστών, καθώς μπορεί να επηρεάσει τις μελλοντικές προδιαγραφές προμήθειας αγροτικών προϊόντων.
Η διάκριση, ωστόσο, είναι απαραίτητη. Τα κριτήρια Peterson–SSCI αποτελούν ιδιωτική πρωτοβουλία και όχι ευρωπαϊκή νομοθεσία. Στην Ευρώπη, η συζήτηση εξελίσσεται μέσα από την Κοινή Αγροτική Πολιτική, τη νομοθεσία για το έδαφος και προτάσεις για έναν κοινό ορισμό. Οι δύο διαδρομές συναντώνται στην ανάγκη να αποδεικνύεται η περιβαλλοντική βελτίωση. Το κρίσιμο ζήτημα για τον αγρότη είναι αν, μαζί με τις απαιτήσεις, θα διαμορφωθούν και οι οικονομικοί όροι που επιτρέπουν την εφαρμογή τους.
Η παρουσίαση της Peterson Solutions, την οποία υπογράφουν οι Anna Solic Moore και Lia Hayman, στηρίζεται στην εξέταση 12 εθελοντικών προτύπων και ιδιωτικών προγραμμάτων και σε 16 συνεντεύξεις με εκπροσώπους της αλυσίδας αξίας.
Η βασική διαπίστωση είναι ότι ο ίδιος όρος καλύπτει διαφορετικές απαιτήσεις. Μια εταιρεία μπορεί να δίνει βάρος στη μειωμένη κατεργασία του εδάφους, μια άλλη στη φυτοκάλυψη και μια τρίτη στην καταγραφή άνθρακα. Χωρίς κοινή βάση αξιολόγησης, ο παραγωγός μπορεί να βρίσκεται αντιμέτωπος με διαφορετικές προδιαγραφές, ενώ ο αγοραστής δυσκολεύεται να συγκρίνει την αξιοπιστία των προγραμμάτων.
Η πρόταση επιχειρεί να περιορίσει αυτή την ασάφεια. Ζητά εφαρμογή των αρχών στο σύνολο της εκμετάλλευσης, προσαρμογή στις τοπικές συνθήκες και τουλάχιστον τρεις συμπληρωματικές πρακτικές. Προσθέτει τη στήριξη του βιοπορισμού του αγρότη, τη συνεχή βελτίωση, μετρήσιμους στόχους για τη λειτουργία του οικοσυστήματος, περιβαλλοντική παρακολούθηση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων στις αποφάσεις διαχείρισης.
Πρακτικά, ένα πρόγραμμα δεν θα αρκεί να καταγράφει ότι εφαρμόστηκε μια καλλιεργητική τεχνική. Θα πρέπει να οργανώνει την παρακολούθηση της προόδου και να προβλέπει προσαρμογές όπου τα αποτελέσματα υστερούν.
Η προσέγγιση αυτή αφορά και την ελληνική αγορά, όπου έχουν ήδη εμφανιστεί ιδιωτικά πρότυπα αναγεννητικής καλλιέργειας. Δεν σημαίνει ότι τα υφιστάμενα σχήματα καταργούνται ή ότι οι οκτώ απαιτήσεις έχουν αποκτήσει καθολική ισχύ. Πρόκειται για προσπάθεια διαμόρφωσης κοινών κριτηρίων αξιοπιστίας.
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα της Peterson αφορά την οικονομική θέση του παραγωγού. Η παρουσίαση καταγράφει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στις αναφορές των προτύπων στην ευημερία του αγρότη και στην πραγματική παρακολούθησή της. Η ένταξη του βιοπορισμού στις ελάχιστες απαιτήσεις επιχειρεί να καλύψει αυτό το κενό. Δεν συνοδεύεται, όμως, από εγγύηση υψηλότερης τιμής ή από συγκεκριμένο μηχανισμό αποζημίωσης του κόστους.
Στο ευρωπαϊκό επίπεδο χρειάζεται να διαχωριστούν τρία διαφορετικά πράγματα. Οι πολιτικές προτάσεις για τον ορισμό, οι ενισχύσεις για συγκεκριμένες πρακτικές και η δεσμευτική περιβαλλοντική νομοθεσία.
Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, με γνωμοδότηση που εγκρίθηκε στις 18 Ιουνίου 2025 και εισηγητή τον Stoyan Tchoukanov, ζήτησε κοινή ευρωπαϊκή προσέγγιση. Πρότεινε να αξιολογείται η αναγεννητική γεωργία με βάση επαληθεύσιμα περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά αποτελέσματα, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε εκμετάλλευσης. Η γνωμοδότηση αποτελεί συμβουλευτική παρέμβαση, όχι κανονισμό που επιβάλλει νέες υποχρεώσεις στους παραγωγούς.
Η παρέμβαση, που έχει παρουσιαστεί και στο Agrocapital για τη θέση της αναγεννητικής προσέγγισης στην ευρωπαϊκή στρατηγική, έχει μια ουσιαστική διαφοροποίηση από μια απλή λίστα τεχνικών. Δίνει προτεραιότητα στην αποδεδειγμένη βελτίωση της εκμετάλλευσης με την πάροδο του χρόνου. Η τελική γνωμοδότηση διευκρινίζει επίσης ότι η προσέγγιση αυτή δεν προορίζεται να ανταγωνιστεί καθιερωμένα συστήματα, όπως η βιολογική γεωργία ή η γεωργία διατήρησης.
Στη χρηματοδότηση, η ΚΑΠ 2023–2027 επιτρέπει στα κράτη μέλη να υποστηρίζουν, μέσω οικολογικών σχημάτων, πρακτικές όπως η κάλυψη του εδάφους, η αμειψισπορά και η μειωμένη κατεργασία. Αυτό δεν δημιουργεί αυτομάτως μια ενιαία ευρωπαϊκή ενίσχυση για κάθε εκμετάλλευση που χαρακτηρίζεται «αναγεννητική». Η πρόσβαση στη στήριξη εξαρτάται από τις συγκεκριμένες παρεμβάσεις και τους όρους εφαρμογής τους.
Στο νομοθετικό πεδίο, έχει πλέον τεθεί σε ισχύ η ευρωπαϊκή οδηγία για την παρακολούθηση του εδάφους, από τις 16 Δεκεμβρίου 2025. Προβλέπει πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης της υγείας των εδαφών από τα κράτη μέλη, καθώς και υποστήριξη των διαχειριστών γης. Η προθεσμία ενσωμάτωσης στο εθνικό δίκαιο είναι η 16η Δεκεμβρίου 2028. Η οδηγία αφορά την προστασία και τη γνώση της κατάστασης του εδάφους και δεν καθιερώνει από μόνη της πιστοποίηση αναγεννητικής παραγωγής.
Η πρακτική συνέπεια είναι ότι οι απαιτήσεις μπορεί να φθάσουν στο χωράφι από διαφορετικές κατευθύνσεις. Άλλες συνδέονται με την ένταξη σε μια δημόσια ενίσχυση, άλλες με την εφαρμογή της νομοθεσίας και άλλες με μια εμπορική συμφωνία. Η συμμετοχή σε ένα οικολογικό σχήμα δεν αποδεικνύει αυτομάτως συμμόρφωση με ένα ιδιωτικό πρότυπο, ούτε μια ιδιωτική πιστοποίηση εξασφαλίζει από μόνη της επιδότηση.
Η προσαρμογή στις τοπικές συνθήκες, την οποία αναγνωρίζει η Peterson, είναι σημαντική για την ελληνική παραγωγή. Οι επιλογές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το νερό, το έδαφος, την καλλιέργεια και τη δυνατότητα εφαρμογής. Η σύνδεση αυτών των παραμέτρων έχει ήδη απασχολήσει επιστημονικές εκδηλώσεις του ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ για την κλιματική ανθεκτικότητα.
Εξίσου συγκεκριμένοι χρειάζεται να είναι και οι οικονομικοί όροι. Πριν από την ένταξη σε ένα πρόγραμμα, πρέπει να αποσαφηνίζονται το κόστος των αναλύσεων και της παρακολούθησης, η τεχνική υποστήριξη, η διάρκεια της συνεργασίας και η αμοιβή του παραγωγού.
Στην ενοικιαζόμενη γη, χρειάζεται επιπλέον να εξετάζεται αν ο χρόνος της μίσθωσης επιτρέπει την απόδοση μιας επένδυσης στη γονιμότητα του εδάφους.
Η Peterson προτείνει μεγαλύτερη σαφήνεια στις απαιτήσεις των προγραμμάτων. Η ευρωπαϊκή συζήτηση προσθέτει την ανάγκη κινήτρων, χρηματοδότησης και μετρήσιμων αποτελεσμάτων. Στη μεταξύ τους συνάντηση θα κριθεί και η θέση του αγρότη. Μια συμφωνία που ζητά πολυετή βελτίωση του εδάφους χρειάζεται αντίστοιχα σαφείς δεσμεύσεις για τη διάρκεια, το κόστος και την αμοιβή της δουλειάς του.