Μεταβατική περίοδος 12 ετών για τις πτηνοτροφικές μονάδες, νέοι κανόνες ευζωίας και περιορισμοί στις εισαγωγές από τρίτες χώρες
Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο εκτροφής των πουλερικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με σχέδιο κανονισμού που προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση των κλουβιών για τις ωοπαραγωγές όρνιθες, αλλά και την εφαρμογή αντίστοιχων απαιτήσεων στα εισαγόμενα προϊόντα από τρίτες χώρες. Σύμφωνα με το υπό επεξεργασία κείμενο, οι υφιστάμενες πτηνοτροφικές εγκαταστάσεις θα διαθέτουν μεταβατική περίοδο 12 ετών για την προσαρμογή τους, γεγονός που ενδέχεται να οδηγήσει στην πλήρη κατάργηση των κλουβιών περίπου το 2040.
Όπως αποκαλύπτει το ευρωπαϊκό μέσο Rapporteur, επικαλούμενο σχέδιο κανονισμού που βρίσκεται σε εσωτερική διαβούλευση, η απαγόρευση θα αφορά όλα τα πουλερικά, με εξαίρεση τις μονάδες αναπαραγωγής καθαρών γενετικών γραμμών. Οι μεγαλύτερες αλλαγές αναμένονται στην παραγωγή αυγών, καθώς τα κοτόπουλα κρεοπαραγωγής εκτρέφονται ήδη σε μεγάλο βαθμό σε συστήματα δαπέδου.
Το σχέδιο, το οποίο παρουσιάστηκε αρχικά από το Agra Facts, αναμένεται να δημοσιοποιηθεί από την Κομισιόν τον Δεκέμβριο, χωρίς ωστόσο να αποτελεί ακόμη οριστική νομοθετική πρόταση.
Για τη μετάβαση στο νέο σύστημα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέτασε τέσσερα διαφορετικά χρονικά περιθώρια προσαρμογής, διάρκειας τριών, επτά, 12 και 15 ετών, καταλήγοντας, σύμφωνα με το προσχέδιο, στην επιλογή της δωδεκαετούς μεταβατικής περιόδου.
Η συγκεκριμένη διάρκεια είναι αντίστοιχη με εκείνη που είχε προβλεφθεί στην προηγούμενη μεγάλη μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τις ωοπαραγωγές όρνιθες. Η οδηγία 1999/74/ΕΚ είχε δώσει στους παραγωγούς 13 χρόνια για να αντικαταστήσουν τα συμβατικά κλουβιά με εμπλουτισμένα συστήματα εκτροφής.
Η νέα νομοθετική πρωτοβουλία αποτελεί συνέχεια της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών «End the Cage Age», που πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2018-2019. Η Κομισιόν είχε δεσμευτεί το 2021 να προχωρήσει στην κατάθεση σχετικής νομοθεσίας έως το 2023, ωστόσο η διαδικασία καθυστέρησε, προκαλώντας αντιδράσεις από οργανώσεις προστασίας των ζώων.
Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της κατάργησης των κλουβιών, ακόμη και τα σύγχρονα εμπλουτισμένα συστήματα περιορίζουν τη φυσική συμπεριφορά των ορνίθων, όπως η δημιουργία φωλιάς και η αναζήτηση τροφής, προκαλώντας προβλήματα ευζωίας.
Μάλιστα, επιστημονική γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), που δημοσιεύθηκε το 2023, είχε επισημάνει ότι η διατήρηση των ορνίθων σε κλουβιά μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση αδυναμίας των οστών και οστεοπόρωσης.
Πέρα από την κατάργηση των κλουβιών, το σχέδιο προβλέπει νέες απαιτήσεις για τη λειτουργία των πτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων, με εξαιρέσεις για μικρές μονάδες που διατηρούν λιγότερες από 350 ωοπαραγωγές όρνιθες ή 500 κοτόπουλα κρεοπαραγωγής.
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την απαγόρευση της θανάτωσης αρσενικών νεοσσών ηλικίας μίας ημέρας, πρακτική που εφαρμόζεται στον κλάδο της ωοπαραγωγής επειδή τα αρσενικά πτηνά δεν παράγουν αυγά.
Η συγκεκριμένη απαγόρευση προβλέπεται να τεθεί σε εφαρμογή πέντε χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του νέου κανονισμού. Ωστόσο, για ορισμένα εκκολαπτήρια με σημαντική εξαγωγική δραστηριότητα προς τρίτες χώρες εξετάζεται μεγαλύτερη μεταβατική περίοδος, διάρκειας δέκα ετών, προκειμένου να περιοριστούν οι διαταραχές στην αγορά.
Αλλαγές προβλέπονται και για την κρεοπαραγωγό πτηνοτροφία, με βασικό στόχο την ενίσχυση της παρακολούθησης της κατάστασης των εκτρεφόμενων πτηνών.
Συγκεκριμένα, οι εκτροφείς κοτόπουλων κρεοπαραγωγής θα υποχρεούνται να πραγματοποιούν ελέγχους τουλάχιστον δύο φορές ημερησίως, έναντι μίας φοράς που προβλέπεται για τα υπόλοιπα πουλερικά. Παράλληλα, τα σοβαρά τραυματισμένα ή εμφανώς άρρωστα πτηνά θα πρέπει να υποβάλλονται σε θεραπεία ή να θανατώνονται.
Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης γενική απαγόρευση των ακρωτηριασμών, προβλέποντας ωστόσο εξαιρέσεις για την περικοπή του ράμφους και τον ευνουχισμό.
Επιπλέον, εισάγονται υποχρεώσεις εκπαίδευσης σε θέματα ευζωίας των ζώων για το προσωπικό που ασχολείται με την εκτροφή πουλερικών. Οι απαιτήσεις θα αφορούν τους εκτροφείς πτηνών κρεοπαραγωγής, καθώς και τουλάχιστον ένα άτομο ανά εγκατάσταση ωοπαραγωγής.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη δημιουργία ενός νέου συστήματος καταγραφής δεικτών ευζωίας, οι οποίοι θα χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση της κατάστασης των πτηνών στις εκτροφές.
Για τις ωοπαραγωγές όρνιθες εξετάστηκαν τρεις δείκτες: τα κατάγματα του οστού της καρίνας, οι αλλοιώσεις στα πέλματα και οι φθορές στο πτέρωμα. Το προσχέδιο φαίνεται να προκρίνει την παρακολούθηση της κατάστασης του πτερώματος.
Αντίστοιχα, για τα κοτόπουλα κρεοπαραγωγής, μεταξύ των δεικτών που εξετάστηκαν ήταν οι αλλοιώσεις στο στήθος κατά τη σφαγή και η ικανότητα βάδισης, με την τελευταία να επιλέγεται ως βασικό κριτήριο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα διαθέτει δύο χρόνια από την έναρξη ισχύος του κανονισμού για να καθορίσει τη μεθοδολογία παρακολούθησης, ενώ εντός τεσσάρων ετών προβλέπεται η ανάπτυξη βάσης δεδομένων και ψηφιακής εφαρμογής για την καταχώριση των αποτελεσμάτων.
Σε ό,τι αφορά τις οικονομικές επιπτώσεις, οι εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στο σχέδιο κάνουν λόγο για σχετικά περιορισμένη αύξηση του κόστους παραγωγής.
Ειδικότερα, το πρόσθετο κόστος υπολογίζεται σε 0,3 λεπτά του ευρώ ανά αυγό και μόλις 0,01 λεπτά του ευρώ ανά κιλό παραγόμενου κρέατος. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Κομισιόν, η επιβάρυνση αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση περίπου 0,5% των τιμών καταναλωτή στα αυγά.
Παράλληλα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ευρωπαϊκή πτηνοτροφία παρουσιάζει η πρόβλεψη για εφαρμογή ισοδύναμων απαιτήσεων ευζωίας στις εισαγωγές από τρίτες χώρες.
Οι νέοι κανόνες θα αφορούν πουλερικά, αυγά επώασης και προϊόντα πουλερικών που εισάγονται στην ευρωπαϊκή αγορά, με τις περισσότερες διατάξεις να προβλέπεται να εφαρμοστούν πέντε χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού.
Στόχος της ρύθμισης είναι να αποτραπεί η μετατόπιση της παραγωγής προς χώρες με χαμηλότερες απαιτήσεις ευζωίας, εξέλιξη που θα μπορούσε να δημιουργήσει συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού για τους Ευρωπαίους παραγωγούς.
Παρά τις αλλαγές που περιλαμβάνει το προσχέδιο, οργανώσεις προστασίας των ζώων εκφράζουν ήδη επιφυλάξεις για το εύρος των προτεινόμενων μέτρων.
Η Eurogroup for Animals επισημαίνει ότι δεν προβλέπονται ουσιαστικές παρεμβάσεις για τις ταχέως αναπτυσσόμενες φυλές κοτόπουλων, οι οποίες, σύμφωνα με την οργάνωση, αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο προβλημάτων υγείας και κινητικότητας.
Αντίστοιχες αντιδράσεις προκαλεί και η διάρκεια της μεταβατικής περιόδου για την κατάργηση των κλουβιών, με τις οργανώσεις να θεωρούν ότι τα 12 χρόνια καθυστερούν σημαντικά την εφαρμογή της αλλαγής.
Η Olga Kikou, διευθύντρια της Animal Advocacy & Food Transition και μία από τις διοργανώτριες της πρωτοβουλίας «End the Cage Age», εκτίμησε ότι, εφόσον η πρόταση προχωρήσει χωρίς να αποδυναμωθεί, οι τελευταίες ωοπαραγωγές όρνιθες θα εγκαταλείψουν τα κλουβιά περίπου το 2040.
Για την ελληνική πτηνοτροφία, η ενδεχόμενη υιοθέτηση του νέου κανονισμού θα δημιουργήσει πρόσθετες απαιτήσεις προσαρμογής, κυρίως για τις επιχειρήσεις ωοπαραγωγής που εξακολουθούν να χρησιμοποιούν συστήματα εκτροφής σε κλουβιά.
Η μετάβαση σε εναλλακτικές εγκαταστάσεις θα μπορούσε να απαιτήσει επενδύσεις σε εξοπλισμό και υποδομές, ενώ η εφαρμογή ισοδύναμων κανόνων στις εισαγωγές αποτελεί παράμετρο με ιδιαίτερη σημασία για την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών προϊόντων.
Προς το παρόν, πάντως, οι διατάξεις παραμένουν σε επίπεδο προσχεδίου και ενδέχεται να τροποποιηθούν πριν από την επίσημη παρουσίαση της νομοθετικής πρότασης. Η τελική μορφή του κανονισμού, το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής και οι υποχρεώσεις των παραγωγών θα καθοριστούν μέσα από την ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία.