Rabobank: Υψηλές τιμές σε καύσιμα και λιπάσματα έως την άνοιξη του 2027

Κίνδυνος νέων ανατιμήσεων

Χωρίς ουσιαστικές προοπτικές αποκλιμάκωσης του κόστους των καυσίμων και των λιπασμάτων τουλάχιστον έως την άνοιξη του 2027 βρίσκεται η παγκόσμια αγροτική παραγωγή, καθώς οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, οι περιορισμοί στις εξαγωγές και οι ζημιές σε παραγωγικές εγκαταστάσεις εξακολουθούν να προκαλούν σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Rabobank, ακόμη και αν οι πόλεμοι μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας και στη Μέση Ανατολή τερματίζονταν άμεσα, θα απαιτούνταν αρκετοί μήνες προκειμένου να αποκατασταθεί η ισορροπία στην παραγωγή και τη διακίνηση καυσίμων και λιπασμάτων.

Όπως επισημαίνει ο Samuel Taylor, εκτελεστικός διευθυντής και ανώτερος αναλυτής αγροτικών εισροών της Rabobank, οι δυνατότητες ουσιαστικής μείωσης του κόστους μέχρι την επόμενη άνοιξη είναι ιδιαίτερα περιορισμένες.

Η εξέλιξη αυτή εντείνει την πίεση στους παραγωγούς, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με αυξημένες δαπάνες για την καλλιεργητική δραστηριότητα, ενώ η παρατεταμένη ακρίβεια τους οδηγεί ήδη σε περιορισμό των ποσοτήτων λιπασμάτων που χρησιμοποιούν.

Μεγάλες απώλειες στις εξαγωγές λιπασμάτων

Σημαντικό μέρος των προβλημάτων εντοπίζεται στον Περσικό Κόλπο, όπου η πολεμική σύγκρουση έχει περιορίσει δραστικά τις εξαγωγές λιπασμάτων και πρώτων υλών.

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε τον Σεπτέμβριο το Διεθνές Ινστιτούτο Έρευνας για την Πολιτική Τροφίμων (IFPRI), οι αποστολές λιπασμάτων από την περιοχή έχουν καταγράψει πτώση που σε ορισμένες κατηγορίες προσεγγίζει το 80%-83% σε σχέση με τα επίπεδα πριν από την κρίση.

Οι μεγαλύτερες πιέσεις καταγράφονται στα αζωτούχα και φωσφορικά λιπάσματα, ενώ αυξημένο κίνδυνο νέων ανατιμήσεων αντιμετωπίζει και η ουρία, ιδιαίτερα σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης των συγκρούσεων.

Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν τα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων διέρχεται περίπου το 30% των παγκόσμιων θαλάσσιων αποστολών ουρίας και το 25% των αντίστοιχων αποστολών αμμωνίας.

Παράλληλα, σύμφωνα με τον αναλυτή της Rabobank, από τη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο περνά περίπου το 47%-49% των παγκόσμιων εξαγωγών θείου, πρώτης ύλης απαραίτητης για την παραγωγή φωσφορικών λιπασμάτων.

Οι περιορισμοί στη διακίνηση έχουν προκαλέσει προβλήματα σε παραγωγικές μονάδες διαφορετικών χωρών. Η μαροκινή OCP έχει περιορίσει σημαντικά την παραγωγή της, ενώ αντίστοιχες περικοπές καταγράφονται σε εγκαταστάσεις της Βόρειας Αμερικής, της Λιθουανίας και της Βραζιλίας.

Σύμφωνα με έκθεση της CoBank, 31 μονάδες παραγωγής αμμωνίας στη Μέση Ανατολή έχουν επηρεαστεί άμεσα από τη σύγκρουση ή έχουν διακόψει πλήρως τη λειτουργία τους. Επιπλέον, 49 εγκαταστάσεις στην Ινδία, το Πακιστάν και το Μπανγκλαντές έχουν περιορίσει ή αναστείλει την παραγωγή τους εξαιτίας της έλλειψης πρώτων υλών.

Οι αγρότες μειώνουν τη λίπανση λόγω κόστους

Η παρατεταμένη άνοδος των τιμών έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τις καλλιεργητικές πρακτικές σε πολλές χώρες, καθώς οι παραγωγοί επιχειρούν να περιορίσουν τις δαπάνες τους.

Ενδεικτική είναι έρευνα της American Farm Bureau στις ΗΠΑ, σύμφωνα με την οποία περίπου το 70% των αγροτών που συμμετείχαν δήλωσε ότι δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να προμηθευτεί το σύνολο των λιπασμάτων που χρειαζόταν για τις καλλιέργειές του το 2026.

Η CoBank επισημαίνει ότι τα τελευταία χρόνια οι παραγωγοί έχουν μειώσει τη χρήση φωσφορικών και καλιούχων λιπασμάτων κατά 10%-15%, ενώ, σύμφωνα με τον Taylor, κατά το τελευταίο τρίμηνο του προηγούμενου έτους η ζήτηση φωσφορικών λιπασμάτων είχε υποχωρήσει κατά 20% σε ετήσια βάση.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η αναμενόμενη υποχώρηση στη Βραζιλία, όπου η ζήτηση λιπασμάτων εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 59 εκατ. τόνους το 2025 σε 41 εκατ. τόνους το 2026.

Αλλαγές καταγράφονται και στην Αυστραλία, όπου παραγωγοί στρέφονται από καλλιέργειες με υψηλές ανάγκες σε άζωτο προς ψυχανθή, τα οποία απαιτούν μικρότερες ποσότητες αζωτούχων λιπασμάτων.

Οι εξελίξεις αυτές ενδέχεται να επηρεάσουν και την επέκταση των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Στη Βραζιλία, όπου οι εκτάσεις σόγιας αυξάνονταν κατά 2%-3% ετησίως τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η τελευταία εκτίμηση της CONAB περιορίζει την αύξηση στο 1%, ποσοστό που ο αναλυτής της Rabobank θεωρεί πιθανό να αποδειχθεί ακόμη χαμηλότερο.

Κίνδυνος για τις αποδόσεις των καλλιεργειών

Η μείωση της λίπανσης δεν έχει τις ίδιες συνέπειες σε όλες τις γεωργικές περιοχές, καθώς η επίδρασή της εξαρτάται από τη γονιμότητα των εδαφών και τις καιρικές συνθήκες.

Όπως εξηγεί ο Taylor, ιδιαίτερα γόνιμες γεωργικές εκτάσεις στις βόρειες ΗΠΑ, στον Καναδά, στην Αργεντινή, στην Ουκρανία και σε περιοχές της Ρωσίας μπορούν να αντέξουν ευκολότερα μία καλλιεργητική περίοδο με μειωμένες εισροές.

Αντίθετα, σε πολλές περιοχές της Βραζιλίας οι περιορισμοί στη λίπανση ενδέχεται να έχουν σοβαρότερες επιπτώσεις.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, ωστόσο, αφορά τη διαδοχική μείωση της χρήσης λιπασμάτων σε δύο καλλιεργητικές περιόδους. Σε αυτή την περίπτωση, η εξάντληση των διαθέσιμων θρεπτικών στοιχείων του εδάφους μπορεί να αρχίσει να επηρεάζει τις στρεμματικές αποδόσεις και τον συνολικό όγκο της παραγωγής.

Εφόσον οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές συνεχιστούν και το 2027, η Rabobank εκτιμά ότι περισσότεροι παραγωγοί ενδέχεται να αναγκαστούν να περιορίσουν τη λίπανση για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, αυξάνοντας τον κίνδυνο απωλειών στην παραγωγή.

Πρόσθετες πιέσεις από τον πόλεμο στην Ουκρανία

Σημαντικές αναταράξεις προκαλεί και η συνέχιση του πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, καθώς η Ρωσία αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγέα λιπασμάτων παγκοσμίως, τόσο σε ποσότητα όσο και σε αξία, ενώ διατηρεί σημαντική παρουσία στις διεθνείς αγορές πετρελαϊκών προϊόντων.

Οι ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικές ενεργειακές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις έχουν προκαλέσει ζημιές στην παραγωγική δυναμικότητα της χώρας, επηρεάζοντας τόσο την παραγωγή καυσίμων όσο και τη διαθεσιμότητα πρώτων υλών για λιπάσματα.

Σύμφωνα με την CoBank, τουλάχιστον 20 εγκαταστάσεις στη Ρωσία έχουν υποστεί ζημιές από επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Οι δυσκολίες στις μεταφορές μέσω της Μαύρης Θάλασσας έχουν επίσης οδηγήσει στη μεταφορά μέρους των ρωσικών εξαγωγών προς λιμάνια της Βαλτικής.

Ο Taylor σημειώνει ότι οι ζημιές στα ρωσικά διυλιστήρια επηρεάζουν ιδιαίτερα την παραγωγή ντίζελ, ενώ περιορίζουν και την παραγωγή θείου, το οποίο προκύπτει ως παραπροϊόν της διύλισης.

Η κατάσταση δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στην παγκόσμια προσφορά καυσίμων και πρώτων υλών, με άμεσες συνέπειες στο κόστος παραγωγής λιπασμάτων.

CoBank: Υψηλές τιμές λιπασμάτων έως το 2028

Ανησυχητικές είναι και οι μεσοπρόθεσμες προβλέψεις για την εξέλιξη των τιμών.

Σε έκθεσή της τον Αύγουστο, η CoBank εκτιμά ότι οι τιμές των λιπασμάτων, ιδιαίτερα των φωσφορικών, θα παραμείνουν υψηλότερες από τα επίπεδα που είχαν καταγραφεί πριν από τον πόλεμο με το Ιράν, τουλάχιστον έως το 2028.

Η τράπεζα επισημαίνει ότι η σημερινή κρίση διαφέρει ουσιαστικά από εκείνη του 2022, όταν η έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία προκάλεσε μεγάλες αυξήσεις τιμών και αναδιάταξη των εμπορικών ροών.

Στην τρέχουσα συγκυρία, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις δυσκολίες μεταφοράς προϊόντων, αλλά επεκτείνεται στις ζημιές των παραγωγικών εγκαταστάσεων και στις ελλείψεις βασικών πρώτων υλών.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μετά την αποκατάσταση των εμπορικών διαδρομών, η επαναφορά της παραγωγής στα προηγούμενα επίπεδα θα απαιτήσει χρόνο και σημαντικές επενδύσεις.

Για την παγκόσμια γεωργία, το ενδεχόμενο αυτό μεταφράζεται σε παρατεταμένη επιβάρυνση του κόστους παραγωγής, με τους αγρότες να καλούνται να διαχειριστούν υψηλές τιμές εισροών και αυξημένη αβεβαιότητα ως προς την εξέλιξη των αγορών.

Ο αναλυτής της Rabobank δεν αποκλείει περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης, ιδιαίτερα εάν οι συγκρούσεις συνεχιστούν και προκληθούν νέες ζημιές σε εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου και διυλιστήρια της Μέσης Ανατολής.

Όπως επισημαίνει, οι σημερινές εξελίξεις αναδεικνύουν πόσο εξαρτημένη παραμένει η παγκόσμια αγορά λιπασμάτων και ενέργειας από συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές και κρίσιμες θαλάσσιες διόδους, γεγονός που ενισχύει την ευαλωτότητα της αγροτικής παραγωγής απέναντι στις γεωπολιτικές κρίσεις.