Έλεγχοι ασφάλειας τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Έλεγχοι ασφάλειας τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Τις τελευταίες δεκαετίες μια σειρά από διατροφικές κρίσεις που αφορούν υψηλών προδιαγραφών τρόφιμα έχει κλονίσει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών ως προς την ασφάλεια των προϊόντων τροφίμων. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυτές οι κρίσεις ήταν η κύρια κινητήρια δύναμη για την καθιέρωση σχετικής με την ασφάλεια τροφίμων νομοθεσίας και υποδομών, προκειμένου να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στην παραγωγική αλυσίδα, «από το αγρόκτημα στο τραπέζι».

Οι έλεγχοι για την ασφάλεια τροφίμων, τα συστήματα και η νομοθεσία έχουν τεθεί σε λειτουργία σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), στοχεύοντας στον έλεγχο τόσο των μικροβιολογικών όσο και των χημικών κινδύνων της παραγωγικής αλυσίδας, ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος για την υγεία των καταναλωτών.1 Η ΕΕ έχει αναπτύξει μια περιεκτική στρατηγική για την ασφάλεια τροφίμων, η οποία εξασφαλίζει τη δυνατότητα ιχνηλάτησης του τροφίμου σε όλα τα στάδια παραγωγής, επεξεργασίας και διανομής. Αυτή η απαίτηση στηρίζεται στην προσέγγιση «ένα βήμα πίσω και ένα βήμα μπροστά», υποδηλώνοντας ότι οι υπεύθυνοι στις επιχειρήσεις τροφίμων έχουν σε εφαρμογή ένα σύστημα που τους επιτρέπει να αναγνωρίσουν τους άμεσους προμηθευτές τους και τους άμεσους καταναλωτές τους. Τα υψηλών προδιαγραφών κριτήρια ισχύουν τόσο για τρόφιμα που παράγονται εντός της ΕΕ, όσο και για τα εισαγώμενα.1 Η στρατηγική της ΕΕ για τα τρόφιμα έχει τρία θεμέλια στοιχεία: α) νομοθεσία για την ασφάλεια των τροφίμων, β) έγκυρη επιστημονική πληροφόρηση, στην οποία βασίζονται οι αποφάσεις, και γ) επιβολή και έλεγχο.

Έγκυρη επιστημονική πληροφόρηση ως βάση για τη λήψη αποφάσεων
Η επιστημονική συμβουλευτική από την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) υποστηρίζει όλες τις πολιτικές και τη νομοθεσία στην ΕΕ σχετικά με τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές. Η EFSA παρέχει συμβουλές κατά τη φάση δημιουργίας της νομοθεσίας και όταν οι υπεύθυνοι της χάραξης πολιτικής αντιμετωπίζουν μια διατροφική κρίση. Αποφασίζοντας τι ενέργειες πρέπει να γίνουν, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εφαρμόζει την αρχή της πρόληψης, δηλαδή, εάν οι επιστήμονες αποφανθούν ότι υπάρχει πιθανός κίνδυνος, θα δράσει χωρίς να αναμένει την επιστημονική βεβαιότητα.1

Νομοθεσία για την ασφάλεια τροφίμων
Η νομοθεσία για την ασφάλεια των τροφίμων στην ΕΕ είναι περιεκτική και καλύπτει τα τρόφιμα, τις ζωοτροφές, επεκτείνεται στην υγιεινή των τροφίμων, και αφορά την εφαρμογή των ίδιων υψηλής ποιότητας κριτηρίων σε όλες τις χώρες της ΕΕ.2 Οι γενικοί κανόνες για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές συμπληρώνονται από ειδικά μέτρα, στους τομείς όπου είναι αναγκαία κάποια ιδιαίτερη προστασία για τους καταναλωτές, όπως η χρήση εντομοκτόνων, συμπληρωμάτων διατροφής, χρωστικών ουσιών, αντιβιοτικών και ορμονών. Υπάρχουν συγκεκριμένες προδιαγραφές που αφορούν την προσθήκη στα τρόφιμα βιταμινών, ιχνοστοιχείων και άλλων παρόμοιων ουσιών. Η νομοθεσία επεκτείνεται, επίσης, και στα προϊόντα τα οποία έρχονται σε επαφή με τα τρόφιμα, όπως είναι οι πλαστικές συσκευασίες.2

Το 2006 η εισαγωγή του λεγόμενου «Πακέτου Υγιεινής» αποτέλεσε σημαντική εξέλιξη στη νομοθεσία για την ασφάλεια των τροφίμων. Ο όρος αναφέρεται σε μια ομάδα Κανονισμών της ΕΕ που αντιπροσωπεύουν μια αναδιοργάνωση του ρυθμιστικού πλαισίου για την υγιεινή των τροφίμων και την ασφάλεια. Οι κανονισμοί αυτοί θέτουν ξεκάθαρα την ευθύνη για την ασφάλεια των τροφίμων και την υγιεινή σε όλο το μήκος της παραγωγικής αλυσίδας στους υπεύθυνους των επιχειρήσεων τροφίμων, ανεξαρτήτως της θέσης που καταλαμβάνουν σε αυτή. Ο έλεγχος για την εφαρμογή αυτών των υποχρεώσεων διεξάγεται από διάφορα κυβερνητικά σώματα (συνήθως τα Γραφεία Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων), τα οποία αναλαμβάνουν διάφορες ρυθμιστικές και ελεγκτικές δραστηριότητες. Το «Πακέτο Υγιεινής» βασίζεται στη γενική νομοθεσία για τα τρόφιμα, η οποία αναπτύχθηκε το 2002 από τον Κανονισμό 178 της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.3 Ο Κανονισμός αυτός παρείχε, επίσης, τη βάση για το Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για τα Τρόφιμα και τις Ζωοτροφές (RASFF). Το σύστημα αυτό λειτουργεί εντός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας από το 1979, αλλά η έκδοση του Γενικού Νόμου Τροφίμων (Κανονισμός Νο 178/2002) ήταν που έδωσε στο RASFF νομική υπόσταση.2 Το RASFF είναι κυρίως ένα εργαλείο για ανταλλαγή πληροφόρησης μεταξύ των κεντρικών αρμόδιων αρχών για τους κανονισμούς στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές στα κράτη μέλη της ΕΕ σε περίπτωση όπου ένας κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία έχει αναγνωριστεί και χρίζει μέτρων, όπως η παρακράτηση, η ανάκληση, η παύση ή η απόρριψη των σχετικών προϊόντων.4

Όταν πρόκειται για επιμολυντές τροφίμων, η νομοθεσία της ΕΕ ορίζει ότι ένα τρόφιμο που περιέχει οποιοδήποτε επιμολυντή σε μη αποδεκτό επίπεδο δεν θα πρέπει να διατίθεται στην αγορά. Για κάποιους επιμολυντές με ιδιαίτερη σημασία για την υγεία των καταναλωτών έχουν τεθεί μέγιστα επίπεδα, εξαιτίας είτε της τοξικότητάς τους είτε της δυνητικής επικράτησής τους στην τροφική αλυσίδα. Τέτοιες περιπτώσεις περιλαμβάνουν τις αφλατοξίνες, τα βαρέα μέταλλα (π.χ. μόλυβδος και υδράργυρος), τις διοξίνες και τα νιτρικά οξέα.2

Επιβολή και έλεγχος
Η Επιτροπή της ΕΕ επιβάλλει το νόμο για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές, αφενός ελέγχοντας ότι η νομοθεσία έχει ενσωματωθεί με κατάλληλο τρόπο σε εθνικό επίπεδο και εκτελείται από όλες τις χώρες της ΕΕ, αφετέρου μέσω επιτόπιων επιθεωρήσεων στην ΕΕ και εκτός αυτής.1 Το έργο αυτό έχει αναλάβει το Γραφείο Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων (FVO), που εδρεύει στην πόλη Grange της Ιρλανδίας. Το FVO μπορεί να ελέγχει μεμονωμένες μονάδες παραγωγής τροφίμων, αλλά το κύριο έργο του είναι να ελέγχει ότι οι κυβερνήσεις τόσο της ΕE όσο και άλλων χωρών έχουν σε εφαρμογή όλες τις απαραίτητες διαδικασίες, προκειμένου να ελέγχουν ότι οι ίδιοι οι παραγωγοί τους συμμορφώνονται με τα υψηλά κριτήρια για την ασφάλεια τροφίμων που θέτει η ΕE. Το FVO παίζει, επίσης, καίριο ρόλο στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής πολιτικής σε σχέση με την ασφάλεια τροφίμων και την υγεία των ζώων και των φυτών.1

Αναφορές

    European Commission (2011). Ασφάλεια των τροφίμων: από το αγρόκτημα στο τραπέζι. Διαθέσιμο στο: //europa.eu/pol/food/index_el.htm. Πρόσβαση στις 24/03/2011.
    European Commission (2007). 50 Years of Food Safety in the European Union. Luxembourg: Office for Official Publications of the European Communities. Διαθέσιμο στο: //ec.europa.eu/food/food/docs/50years_foodsafety_en.pdf. Πρόσβαση στις 24/03/2011.
    European Commission (2002). Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 178/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2002, για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφαλείας των τροφίμων. Διαθέσιμο στο: //eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32002R0178:EL:NOT
    European Commission (2009). The Rapid Alert System for Food and Feed (RASFF) - Annual Report 2009. Διαθέσιμο στο: //ec.europa.eu/food/food/rapidalert/docs/report2009_en.pdf. Πρόσβαση στις 24/03/2011.