Τριπλασιασμός εσόδων, μετατόπιση βάρους στην παραγωγή και νέες ισορροπίες για την πράσινη μετάβαση
Μεταξύ 2017 και 2023, τα έσοδα από φόρους που σχετίζονται με το διοξείδιο του άνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση γνώρισαν μια εντυπωσιακή άνοδο: από 15 δισ. ευρώ εκτινάχθηκαν στα 51 δισ. ευρώ, επιβεβαιώνοντας ότι η τιμολόγηση του άνθρακα εξελίσσεται σε κεντρικό εργαλείο της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής. Η αύξηση αυτή δεν είναι απλώς λογιστική. Αντανακλά μια βαθύτερη μετατόπιση της φορολογικής αρχιτεκτονικής της ΕΕ, καθώς οι φόροι άνθρακα επιβάλλονται απευθείας στην περιεκτικότητα σε άνθρακα των ορυκτών καυσίμων, ενσωματώνοντας το περιβαλλοντικό κόστος στην οικονομική δραστηριότητα.
Η αλλαγή αποτυπώνεται καθαρά και στη σύνθεση των ενεργειακών φόρων. Το μερίδιο των φόρων άνθρακα στο σύνολο των ενεργειακών φόρων αυξήθηκε από 6,0% το 2017 σε 19,7% το 2023, σηματοδοτώντας μια στροφή από τους γενικούς φόρους κατανάλωσης προς πιο στοχευμένες, περιβαλλοντικά προσανατολισμένες επιβαρύνσεις.
Το 2023, πάνω από τα τρία τέταρτα (76,4%) των φόρων άνθρακα εισπράχθηκαν από επιχειρήσεις, ενώ τα νοικοκυριά συνεισέφεραν 22,3% και οι μη κάτοικοι μόλις 1,3%. Η κατανομή αυτή δείχνει ότι το κύριο βάρος της φορολόγησης μεταφέρεται στην παραγωγή και όχι στην τελική κατανάλωση, τουλάχιστον άμεσα.
Σε επίπεδο κλάδων, ο ενεργειακός τομέας προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου, ατμού και κλιματισμού— αποτέλεσε τον μεγαλύτερο συνεισφέροντα, με 30,1% των συνολικών φόρων άνθρακα. Ακολουθεί η μεταποίηση με 29,4%, επιβεβαιώνοντας ότι οι ενεργοβόρες δραστηριότητες βρίσκονται στο επίκεντρο της φορολογικής πίεσης που ασκεί η πράσινη μετάβαση.
Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε η Eurostat αναδεικνύουν ένα κρίσιμο πολιτικό ερώτημα: σε ποιο βαθμό οι αυξανόμενοι φόροι άνθρακα λειτουργούν ως κίνητρο απανθρακοποίησης και σε ποιο βαθμό μετατρέπονται σε παράγοντα κόστους για τη βιομηχανία και την ενέργεια. Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη. Από τη μία πλευρά, τα έσοδα αυτά μπορούν να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες και υποδομές. Από την άλλη, η άνιση επιβάρυνση μεταξύ κλάδων και κρατών-μελών τροφοδοτεί συζητήσεις για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής παραγωγής σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον όπου η τιμολόγηση του άνθρακα δεν είναι παντού ισοδύναμη.
Ο τριπλασιασμός των εσόδων από φόρους άνθρακα μέσα σε έξι χρόνια δείχνει ότι η φορολογία άνθρακα παύει να είναι περιφερειακό μέτρο και εξελίσσεται σε σταθερό δημοσιονομικό πυλώνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.