Η ψηφιοποίηση του αγροδιατροφικού τομέα, αν και αυξάνει την αποδοτικότητα, έχει επεκτείνει την «επιφάνεια επίθεσης» για κακόβουλους παράγοντες.
Του Πέτρου Κίσσα*
Καθώς κοιτάζουμε προς το 2030 και μετέπειτα, η έννοια της προστασίας των τροφίμων (food defence) —η προστασία, δηλαδή, της εφοδιαστικής αλυσίδας από σκόπιμες πράξεις δολιοφθοράς ή τρομοκρατίας— υφίσταται έναν ριζικό μετασχηματισμό. Ενώ ιστορικά επικεντρωνόταν στις φυσικές κλειδαριές και την ασφάλεια των εγκαταστάσεων, το επόμενο ορόσημο της προστασίας των τροφίμων ορίζεται από τη σύγκλιση της ψηφιακής ανθεκτικότητας, της τεχνητής νοημοσύνης, της διαφάνειας μέσω blockchain και του αναδυόμενου πεδίου της κυβερνο-βιοασφάλειας (cyber-biosecurity).
Η μετάβαση από τη φυσική στην κυβερνοάμυνα
Η ψηφιοποίηση του αγροδιατροφικού τομέα, αν και αυξάνει την αποδοτικότητα, έχει επεκτείνει την «επιφάνεια επίθεσης» για κακόβουλους παράγοντες. Στο μέλλον, η προστασία των τροφίμων θα αφορά εξίσου την κυβερνοασφάλεια όσο και τη φυσική φύλαξη. Η ενοποίηση της Πληροφορικής (IT) με την Επιχειρησιακή Τεχνολογία (OT) —όπως οι εφοδιαστικές αλυσίδες ψυχρής αποθήκευσης με δυνατότητα IoT και τα αυτοματοποιημένα εργοστάσια επεξεργασίας— δημιουργεί νέες ευπάθειες για διακοπές μέσω κυβερνοεπιθέσεων.
Τα μελλοντικά πλαίσια προστασίας των τροφίμων πιθανότατα θα αντικαταστήσουν ή θα καθοδηγήσουν τα παραδοσιακά μοντέλα που βασίζονται στο HACCP με μοντέλα "Cyber-FSMS", τα οποία διαχειρίζονται προληπτικά τους ψηφιακούς κινδύνους. Επίσης, το παραδοσιακό μοντέλο «εντοπισμού και επιδιόρθωσης» της ασφάλειας των τροφίμων αντικαθίσταται από προληπτικά συστήματα βασισμένα σε δεδομένα. Μέχρι το 2030, η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) αναμένεται να μετατραπεί από πειραματικά προγράμματα στον κεντρικό «εγκέφαλο» τουλάχιστον των μεγάλων πολυεθνικών κατασκευαστών τροφίμων.
Blockchain: Η αμετάβλητη αλήθεια
Μία από τις μεγαλύτερες αδυναμίες στην προστασία των τροφίμων είναι η αδιαφάνεια των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων. Η τεχνολογία Blockchain αντιμετωπίζει αυτό το πρόβλημα παρέχοντας ένα αποκεντρωμένο, αδιάβλητο καθολικό κάθε συναλλαγής. Στο μέλλον, αυτό θα εξελιχθεί στο «Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος» (Digital Product Passport). Σκανάροντας έναν κωδικό QR, οι ρυθμιστικές αρχές και οι καταναλωτές θα έχουν άμεση πρόσβαση σε ολόκληρο το ιστορικό ενός προϊόντος, καθιστώντας σχεδόν αδύνατη την υποκατάσταση συστατικών ή την παραπλανητική σήμανση.
Το νέο σύνορο: Κυβερνο-βιοασφάλεια (Cyber-biosecurity)
Η κυβερνο-βιοασφάλεια —η τομή της κυβερνοασφάλειας και της βιολογικής ασφάλειας— αποτελεί πλέον κρίσιμη προτεραιότητα. Οι χάκερ δεν κλέβουν πλέον μόνο δεδομένα· μπορούν δυνητικά να στοχεύσουν συστήματα γεωργικής παραγωγής ή να χειραγωγήσουν συστήματα βιομηχανικού ελέγχου (ICS) για να αλλοιώσουν τις αναλογίες συστατικών σε επεξεργασμένα τρόφιμα. Οι μελλοντικές στρατηγικές θα απαιτούν τον διαχωρισμό των δικτύων (network segmentation) και την υιοθέτηση κρυπτογραφίας ανθεκτικής σε κβαντικούς υπολογιστές.
Συλλογική ανθεκτικότητα
Το μέλλον της προστασίας των τροφίμων δεν μπορεί να επιλυθεί από μία μόνο εταιρεία. Απαιτεί συνεργασία σε επίπεδο κλάδου και ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με απειλές. Μέχρι το 2040, η προστασία των τροφίμων θα είναι ένα αόρατο στρώμα της παγκόσμιας υποδομής —μια αυτοματοποιημένη, έξυπνη ασπίδα που θα διασφαλίζει ότι κάθε γεύμα σε κάθε τραπέζι είναι ακριβώς αυτό που ισχυρίζεται ότι είναι.
Συμπέρασμα: Ένα προληπτικό μέλλον
Η επιτυχία θα εξαρτηθεί από τη διεθνή συνεργασία και την ενσωμάτωση των αρχών άμυνας σε κάθε επίπεδο της εφοδιαστικής αλυσίδας. Μεταβαίνοντας από την αντιδραστική διαχείριση κρίσεων στην προβλεπτική προστασία βάσει δεδομένων, η παγκόσμια κοινότητα μπορεί να διασφαλίσει ότι τα τρόφιμα του μέλλοντος θα παραμείνουν ασφαλή και προστατευμένα.
*Ο Πέτρος Κίσσας είναι Επιστήμονας Τροφίμων – Γεωπόνος και Διευθυντής Διασφάλισης & Ελέγχου Ποιότητας (QA/QC Manager) στην EURICOM HELLAS S.A.