Αβεβαιότητες σε χρηματοδότηση, λογοδοσία και εφαρμογή της ΚΓΠ 2028-2034 – Προβληματισμός για τον αντίκτυπο σε κράτη-μέλη και γεωργούς
Σοβαρές επιφυλάξεις για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή της νέας Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) διατυπώνει το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, επισημαίνοντας κινδύνους που συνδέονται με τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση, τη λογοδοσία και την προστιθέμενη αξία της πολιτικής για την Ευρωπαϊκή Ένωση την περίοδο 2028-2034.
Το ΕΕΣ εξέδωσε γνώμη επί των σχεδίων νομοθετικών πράξεων που, εφόσον εγκριθούν, θα καθορίσουν το πλαίσιο για τη γεωργία, τα τρόφιμα και την κτηνοτροφία στην ΕΕ. Με τη γνώμη του παρέχει ανεξάρτητες και εξειδικευμένες συμβουλές προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αξιολογώντας τις προτάσεις της Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη μελλοντική ΚΓΠ και την κοινή οργάνωση των αγορών.
Σύμφωνα με το Συνέδριο, οι προτεινόμενες αλλαγές στον τρόπο σχεδιασμού και εφαρμογής της νέας ΚΓΠ ενδέχεται να δημιουργήσουν σημαντικές αβεβαιότητες, ενώ υπογραμμίζεται ότι η ιχνηλασιμότητα της ενωσιακής χρηματοδότησης πρέπει να διασφαλίζεται σε όλα τα στάδια, έως τους τελικούς δικαιούχους. Όπως σημειώνεται, η λογοδοσία αποτελεί βασική προϋπόθεση για την άσκηση αποτελεσματικού ελέγχου.
Υπενθυμίζεται ότι το 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο για την περίοδο 2028-2034, συνολικού ύψους περίπου 2 τρισ. ευρώ. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται η δημιουργία νέου Ευρωπαϊκού Ταμείου, με προϋπολογισμό περίπου 865 δισ. ευρώ, το οποίο θα αποτελέσει το μεγαλύτερο ενιαίο τμήμα του επόμενου ΠΔΠ. Η ΚΓΠ, που έως σήμερα χρηματοδοτείται από ειδικό ταμείο και βασίζεται στη δομή των δύο πυλώνων, προτείνεται να ενταχθεί για πρώτη φορά σε ένα ενιαίο χρηματοδοτικό σχήμα, μέσω εθνικών σχεδίων.
Το ΕΕΣ διαπιστώνει ότι η αυξημένη πολυπλοκότητα τόσο της νομικής αρχιτεκτονικής όσο και των διαδικασιών σχεδιασμού και έγκρισης των εθνικών σχεδίων ενδέχεται να οδηγήσει σε καθυστερήσεις και μειωμένη προβλεψιμότητα για τους δικαιούχους. Παρά τις πρόσφατες διοργανικές συμφωνίες για τη μεταφορά ορισμένων διατάξεων στον κανονισμό της ΚΓΠ, εκτιμά ότι θα μπορούσαν να ενσωματωθούν και άλλες, ώστε να διαμορφωθεί πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο πολιτικής.
Σύμφωνα με τη γνώμη του ΕΕΣ, η συνολική χρηματοδότηση της ΚΓΠ θα παραμείνει αβέβαιη έως την έγκριση των εθνικών σχεδίων, γεγονός που δυσχεραίνει τον προγραμματισμό των κρατών-μελών και περιορίζει τη δυνατότητα των τελικών δικαιούχων να γνωρίζουν εκ των προτέρων το ύψος της στήριξης που θα λάβουν. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η σύγκριση των μελλοντικών δαπανών με τις σημερινές θα είναι δυσκολότερη.
Πρόσθετη αβεβαιότητα προκαλεί, κατά το Συνέδριο, η έλλειψη σαφήνειας ως προς το ποιες παρεμβάσεις της ΚΓΠ θα βασίζονται σε εκροές και ποιες σε ορόσημα και τιμές-στόχο, στοιχείο που μπορεί να οδηγήσει σε ασυνέπειες μεταξύ των κρατών-μελών. Το ΕΕΣ τονίζει ότι η πλήρης παρακολούθηση της χρηματοδότησης έως τους τελικούς δικαιούχους, όπως οι γεωργοί, αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση για τη διασφάλιση της λογοδοσίας.
Τέλος, το Συνέδριο επισημαίνει ότι, λόγω της έκτασης των αλλαγών και της αυξημένης ευελιξίας που προβλέπεται για τα κράτη-μέλη, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί με ακρίβεια ο αντίκτυπος των προτάσεων στην κατανομή των κονδυλίων σε εθνικό επίπεδο. Προειδοποιεί ότι η ευελιξία αυτή δεν θα πρέπει να υπονομεύσει τους κοινούς στόχους της ΚΓΠ, όπως το δίκαιο εισόδημα των γεωργών, η προστασία του περιβάλλοντος, η δράση για το κλίμα και η επισιτιστική ασφάλεια, καθώς θα μπορούσε να προκαλέσει στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό και να επηρεάσει την εσωτερική αγορά. Για τον λόγο αυτό, καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ασκήσει αποτελεσματικά τον ενισχυμένο εποπτικό της ρόλο.
Για την Ελλάδα, η οποία συγκαταλέγεται στις χώρες της ΕΕ με υψηλή εξάρτηση από την ΚΓΠ τόσο για το αγροτικό εισόδημα όσο και για τη χρηματοδότηση της αγροτικής ανάπτυξης, οι προτεινόμενες αλλαγές για την περίοδο 2028-2034 έχουν ιδιαίτερη σημασία. Η κατάργηση του ειδικού ταμείου για τη γεωργία και η ένταξη της ΚΓΠ σε ενιαίο χρηματοδοτικό σχήμα αυξάνουν τον κίνδυνο αβεβαιότητας ως προς το ύψος και τη σταθερότητα των ενισχύσεων, επηρεάζοντας κυρίως τους μικρούς και μεσαίους παραγωγούς. Οι επισημάνσεις του ΕΕΣ λειτουργούν ως προειδοποίηση για τις αποφάσεις που θα καθορίσουν τα επόμενα χρόνια τη στήριξη της ελληνικής υπαίθρου και τη βιωσιμότητα του αγροδιατροφικού τομέα.