Το πολλαπλασιαστικό υλικό στο μικροσκόπιο της ελληνικής γεωργίας

Από το σκληρό σιτάρι στα κηπευτικά, η νέα εικόνα του σπόρου στην Ελλάδα

Η Ελλάδα εμφανίζει ισχυρή παρουσία στην παραγωγή πιστοποιημένου σπόρου στα σιτηρά, όμως η εικόνα αλλάζει όταν η συζήτηση περνά στις κατηγορίες υψηλής αξίας. Στα κηπευτικά, στο καλαμπόκι και σε μέρος των χορτοδοτικών φυτών, η χώρα εξακολουθεί να στηρίζεται σε εισαγωγές από μεγάλα ευρωπαϊκά και διεθνή κέντρα σποροπαραγωγής. Τα στοιχεία της European Seed Certification Agencies Association, ESCAA, σε συνδυασμό με τα δεδομένα του διεθνούς εμπορίου, δείχνουν ότι η ελληνική γεωργία έχει μεν εγχώρια βάση, αλλά όχι πλήρη αυτονομία στο πολλαπλασιαστικό υλικό που καθορίζει την παραγωγικότητα, την ποιότητα και την ανθεκτικότητα των καλλιεργειών.

Τα στοιχεία της European Seed Certification Agencies Association, ESCAA, σε συνδυασμό με τα δεδομένα του διεθνούς εμπορίου, δείχνουν ότι η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα χωρίς σποροπαραγωγική βάση. Το αντίθετο. Το 2024 εμφάνισε 86.894 τόνους πιστοποιημένων ποσοτήτων σπόρων, με σαφή κυριαρχία του σκληρού σιταριού, το οποίο έφθασε μόνο του τους 52.848 τόνους. Ακολουθούν το κριθάρι, το μαλακό σιτάρι, το βαμβάκι και ο βίκος, κατηγορίες που επιβεβαιώνουν ότι η ελληνική γεωργία διαθέτει εμπειρία, παραγωγική υποδομή και θεσμική εποπτεία στο πολλαπλασιαστικό υλικό.

Αν θέλεις, μπορώ αμέσως να σου δώσω και δεύτερη, ακόμη πιο premium εκδοχή, πιο κοντά σε infographic μεγάλου ειδησεογραφικού site, με:

Η εικόνα, όμως, γίνεται πιο σύνθετη όταν η ανάγνωση μεταφέρεται από τους τόνους στην αξία. Διότι η αγροτική αυτονομία δεν κρίνεται μόνο από το πόσο πιστοποιημένο σπόρο παράγει μια χώρα, αλλά και από το ποιες κατηγορίες σπόρων αναγκάζεται να εισάγει. Εκεί αποκαλύπτεται το πραγματικό όριο της ελληνικής αυτάρκειας. Η Ελλάδα παράγει κυρίως εκεί όπου διαθέτει παραδοσιακή καλλιεργητική βάση, αλλά εισάγει εκεί όπου συγκεντρώνεται η υψηλή προστιθέμενη αξία.

Το 2024, οι εισαγωγές σπόρων κηπευτικών έφθασαν τα 39,1 εκατ. δολάρια, με την Ολλανδία να κυριαρχεί ως βασικός προμηθευτής και με σημαντική παρουσία από Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία και Ισραήλ. Στην περίπτωση αυτή, η Ελλάδα δεν αγοράζει απλώς ποσότητες. Αγοράζει υβρίδια, ποικιλιακή καινοτομία, γενετική βελτίωση, τεχνογνωσία και πρόσβαση σε διεθνή δίκτυα σποροπαραγωγής. Στα κηπευτικά, ο σπόρος δεν είναι ένα απλό γεωργικό εφόδιο. Είναι τεχνολογία σε συμπυκνωμένη μορφή.

Ανάλογη είναι η εικόνα και στο καλαμπόκι. Οι εισαγωγές σπόρου καλαμποκιού ανήλθαν σε 39,5 εκατ. δολάρια, με κύριες χώρες προέλευσης τη Γαλλία, τη Ρουμανία, την Ιταλία, τη Βουλγαρία και την Ουγγαρία. Την ίδια στιγμή, η ελληνική πιστοποιημένη ποσότητα καλαμποκιού στο αρχείο της ESCAA για το 2024 εμφανίζεται μόλις στους 191 τόνους. Η απόσταση ανάμεσα στη μικρή εγχώρια πιστοποιημένη παραγωγή και στη μεγάλη αξία των εισαγωγών δείχνει ότι η χώρα παραμένει εξαρτημένη σε μια καλλιέργεια κρίσιμη για τη ζωική παραγωγή, τις ζωοτροφές και το συνολικό κόστος της κτηνοτροφίας.

Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται, με διαφορετική ένταση, στα κτηνοτροφικά και χορτοδοτικά φυτά. Η Ελλάδα πιστοποιεί ποσότητες σε βίκο, κουκί, μπιζέλι και μηδική, ωστόσο εξακολουθεί να εισάγει σπόρους μηδικής, rye grass και άλλων χορτοδοτικών φυτών από χώρες όπως η Ιταλία, η Βουλγαρία, η Γερμανία, η Τουρκία, η Δανία, η Ολλανδία και η Νότια Αφρική. Για μια χώρα που συζητά διαρκώς για το κόστος των ζωοτροφών, την πρωτεϊνική αυτάρκεια και την ανθεκτικότητα της κτηνοτροφίας, αυτή η εξάρτηση δεν είναι δευτερεύον ζήτημα.

Το συμπέρασμα δεν είναι ότι η Ελλάδα δεν παράγει σπόρο αυτό θα ήταν ανακριβές.. Η Ελλάδα έχει βάση στα σιτηρά, έχει παρουσία σε ορισμένα ψυχανθή και κτηνοτροφικά φυτά, αλλά παραμένει εκτεθειμένη στις κατηγορίες όπου ο σπόρος έχει μεγαλύτερη τεχνολογική και εμπορική αξία. Στο σκληρό σιτάρι διαθέτει θέση. Στο καλαμπόκι και στα κηπευτικά εμφανίζει εξάρτηση. Στα χορτοδοτικά φυτά έχει δυνατότητες, αλλά όχι ακόμη την κλίμακα που θα απαιτούσε μια εθνική στρατηγική ζωοτροφικής και πρωτεϊνικής ασφάλειας.

Αυτή η εικόνα αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή που η γεωργία μετρά ξανά τις εξαρτήσεις της. Η ενέργεια ακριβαίνει, τα λιπάσματα επηρεάζονται από διεθνείς κρίσεις, οι αλυσίδες εφοδιασμού γίνονται πιο ευάλωτες και η κλιματική πίεση απαιτεί ποικιλίες πιο ανθεκτικές, πιο αποδοτικές και καλύτερα προσαρμοσμένες στις τοπικές συνθήκες. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο σπόρος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως τεχνική λεπτομέρεια. Είναι το πρώτο επίπεδο αγροτικής κυριαρχίας.

Η συζήτηση για την ελληνική γεωργία, επομένως, δεν μπορεί να περιορίζεται στις ενισχύσεις, στις αποζημιώσεις και στα ετήσια κόστη παραγωγής. Χρειάζεται να περάσει βαθύτερα, στο πολλαπλασιαστικό υλικό, στη δημόσια και ιδιωτική έρευνα, στις ελληνικές ποικιλίες, στη συνεργασία πανεπιστημίων, ινστιτούτων, επιχειρήσεων και παραγωγών, αλλά και στη δημιουργία μιας πιο οργανωμένης σποροπαραγωγικής πολιτικής. Όχι με όρους αυτάρκειας κλειστής οικονομίας, αλλά με όρους στρατηγικής ανθεκτικότητας.

Η Ελλάδα έχει παραγωγική εμπειρία, πιστοποιημένες ποσότητες και ανθρώπους που γνωρίζουν το αντικείμενο. Όμως τα στοιχεία των εισαγωγών υπενθυμίζουν ότι οι πιο κρίσιμες αποφάσεις για την παραγωγικότητα, την ποιότητα και την προσαρμογή της γεωργίας στην κλιματική αλλαγή λαμβάνονται συχνά εκτός Ελλάδας και αυτό, για μια χώρα που θέλει να μιλά σοβαρά για επισιτιστική ασφάλεια, δεν είναι απλώς μια εμπορική παρατήρηση. Είναι προειδοποίηση στρατηγικού χαρακτήρα.