Η απόφαση του ΣτΕ για τη μία εθνική σύνταξη ανοίγει νέο κύκλο ανησυχίας για τις συντάξεις χηρείας
Η συζήτηση για τις συντάξεις χηρείας επιστρέφει στο προσκήνιο με τρόπο που αγγίζει τον πυρήνα της κοινωνικής ασφάλειας στην ελληνική ύπαιθρο. Η απόφαση 699/2026 του ΣτΕ επιβεβαιώνει τον κανόνα του νόμου 4387/2016, σύμφωνα με τον οποίο, όταν ένα πρόσωπο λαμβάνει περισσότερες από μία συντάξεις, δεν μπορεί να καταβάλλεται περισσότερες από μία φορές το τμήμα της εθνικής σύνταξης.
Για τους συνταξιούχους του πρώην ΟΓΑ, η εξέλιξη αυτή χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση. Δεν σημαίνει ότι καταργούνται οι συντάξεις χηρείας των αγροτών ούτε ότι κόβονται οριζόντια όλες οι παροχές. Σημαίνει όμως ότι όσοι λαμβάνουν δική τους σύνταξη και παράλληλα σύνταξη λόγω θανάτου ενδέχεται να δουν αλλαγές στον υπολογισμό, εφόσον στη δεύτερη παροχή περιλαμβάνεται εθνικό τμήμα.
Η διάκριση είναι καθοριστική. Άλλο η σύνταξη χηρείας ως δικαίωμα και άλλο η καταβολή δεύτερης εθνικής σύνταξης στο ίδιο πρόσωπο. Με απλά λόγια, μία χήρα από αγροτική οικογένεια, που εισπράττει δική του σύνταξη και παράλληλα σύνταξη λόγω θανάτου, δεν χάνει κατ’ ανάγκη ολόκληρη τη δεύτερη παροχή. Το ζήτημα αφορά κυρίως το αν θα συνεχίσει να καταβάλλεται και δεύτερο εθνικό τμήμα.
Το 2026, το πλήρες ποσό της εθνικής σύνταξης ανέρχεται σε 446,87 ευρώ, ενώ το κατώτατο ποσό σύνταξης λόγω θανάτου κυμαίνεται, ανάλογα με τα έτη ασφάλισης του θανόντος, από 418,95 ευρώ έως 446,87 ευρώ. Τα ποσά αυτά δείχνουν ότι η συζήτηση δεν αφορά κάποιο προνόμιο, αλλά τον βασικό πυρήνα εισοδήματος χιλιάδων συνταξιούχων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο χρόνος απονομής των παροχών. Στις παλαιές συντάξεις του πρώην ΟΓΑ, που είχαν απονεμηθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016, δεν υπήρχε εθνική σύνταξη με τη σημερινή μορφή. Αντίθετα, για συντάξεις που συνδέονται με αιτήσεις από την 1η Ιανουαρίου 2017 και μετά, οι κανόνες του νέου συστήματος μπορούν να επηρεάσουν το τμήμα που αντιστοιχεί στην εθνική σύνταξη.
Η κοινωνική διάσταση είναι βαριά. Στα χωριά, οι συντάξεις του πρώην ΟΓΑ αποτελούν συχνά το βασικό εισόδημα ηλικιωμένων νοικοκυριών. Δεν είναι απλώς μια λογιστική εγγραφή σε έναν ασφαλιστικό φάκελο. Είναι το ποσό που καλύπτει φάρμακα, λογαριασμούς, τρόφιμα και καθημερινές ανάγκες. Σε πολλές περιπτώσεις στηρίζει ακόμη και μικρές οικογενειακές εκμεταλλεύσεις, σε περιοχές όπου το αγροτικό εισόδημα παραμένει αβέβαιο.
Το πιο κρίσιμο σημείο αφορά τα ποσά που έχουν ήδη καταβληθεί. Οι συνταξιούχοι δεν υπολόγισαν μόνοι τους τις παροχές τους. Πληρώθηκαν με αποφάσεις της Διοίκησης και με βάση την πρακτική του e-ΕΦΚΑ. Εάν ανοίξει θέμα αναδρομικών επιστροφών, χιλιάδες ηλικιωμένοι μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με απαιτήσεις που υπερβαίνουν τις οικονομικές τους δυνατότητες.
Γι’ αυτό η κυβέρνηση και ο e-ΕΦΚΑ οφείλουν να ξεκαθαρίσουν άμεσα το πλαίσιο. Οι καλόπιστοι συνταξιούχοι πρέπει να προστατευθούν, οι περιπτώσεις του πρώην ΟΓΑ να εξεταστούν με ειδική μέριμνα και κάθε αναδρομική αναζήτηση ποσών να αποκλειστεί ρητά, εφόσον τα χρήματα καταβλήθηκαν με αποφάσεις του ίδιου του κράτους.
Στο τέλος, πίσω από κάθε σύνταξη χηρείας δεν υπάρχει ένας αριθμός σε έναν φάκελο του e-ΕΦΚΑ. Υπάρχει ένας άνθρωπος που έχασε τον σύντροφό του και ένα αγροτικό νοικοκυριό που παλεύει να μείνει όρθιο. Γι’ αυτό η Πολιτεία δεν καλείται απλώς να εφαρμόσει έναν κανόνα. Καλείται να προστατεύσει την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια δικαίου και την κοινωνική αντοχή της υπαίθρου.