Η Ευρώπη αλλάζει τους κανόνες για τις επιδοτήσεις, κάθε ευρώ θα πρέπει να αποδεικνύεται
Η είδηση δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση περνά σε ένα πιο αυστηρό μοντέλο προστασίας των οικονομικών της συμφερόντων. Η OLAF, η EPPO και η Επιτροπή δεν κοιτούν πια την απάτη ως περιφερειακό πρόβλημα, αλλά ως απειλή για την ίδια τη νομιμοποίηση των ευρωπαϊκών πολιτικών. Για την Ελλάδα, ο ΟΠΕΚΕΠΕ έγινε μια υπόθεση ευρωπαϊκής αξιοπιστίας. Η επόμενη ημέρα θα απαιτήσει καθαρά μητρώα, ισχυρές διασταυρώσεις, τεχνοκρατική διοίκηση και πληρωμές που να μπορούν να σταθούν σε οποιονδήποτε έλεγχο.
Η έκθεση της OLAF για το 2025 δείχνει ότι η Ευρώπη δεν εξετάζει πλέον την απάτη ως εξαίρεση, αλλά ως κίνδυνο που απειλεί τον ίδιο τον προϋπολογισμό της, και οι οι πληρωμές θα κρίνονται όλο και περισσότερο από τα δεδομένα, τους ελέγχους και την ικανότητα απόδειξης.
Στις Βρυξέλλες, η OLAF δεν πήγε απλώς στην Επιτροπή Ελέγχου του Προϋπολογισμού για να παρουσιάσει αριθμούς. Πήγε για να δείξει ότι η Ευρώπη σφίγγει τον κλοιό γύρω από την απάτη, τις παρατυπίες και τα αδύναμα συστήματα πληρωμών.. Ο Petr Klement, Γενικός Διευθυντής της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης, ο Angelo Maria Quaglini, μέλος της Επιτροπής Εποπτείας, και η Julia Laffranque, Ελεγκτής Διαδικαστικών Εγγυήσεων, βρέθηκαν ενώπιον της Ελέγχου του Προϋπολογισμού (CONT), σε μια στιγμή που η Ευρωπαϊκή Ένωση επανεξετάζει συνολικά την αρχιτεκτονική της κατά της απάτης.
Τα ευρωπαϊκά χρήματα δεν θα κρίνονται μόνο από το αν απορροφήθηκαν, αλλά από το αν πληρώθηκαν σωστά, αν τεκμηριώθηκαν επαρκώς και αν άντεξαν στον έλεγχο. Για την αγροτική πολιτική, αυτό σημαίνει ότι η ΚΑΠ περνά σε μια πιο απαιτητική φάση. Η δήλωση καλλιέργειας, το δικαίωμα, το βοσκοτόπι, το ζωικό κεφάλαιο και η πληρωμή δεν μπορούν να είναι ασύνδετα στοιχεία ενός διοικητικού φακέλου. Πρέπει να αποτελούν ενιαία, διασταυρωμένη εικόνα.
Τα στοιχεία της OLAF δείχνουν το μέγεθος της πίεσης. Το 2025 η υπηρεσία κατέγραψε 1.142 επιλογές υποθέσεων, άνοιξε 254 νέες έρευνες, διαχειρίστηκε 414 έρευνες σε εξέλιξη, έκλεισε 209 υποθέσεις και εξέδωσε 216 συστάσεις προς ευρωπαϊκές και εθνικές αρχές. Στο οικονομικό πεδίο, συνέστησε την ανάκτηση 597 εκατ. ευρώ και απέτρεψε απώλειες 18 εκατ. ευρώ, ενώ στις υποθέσεις τελωνείων και ΦΠΑ εισαγωγών το ποσό που προστατεύθηκε πλησίασε το 1 δισ. ευρώ.
Πίσω από τους αριθμούς υπάρχει μια αλλαγή φιλοσοφίας. Η OLAF δεν περιγράφει πια την απάτη ως μεμονωμένη εκτροπή, αλλά ως κίνδυνο που αξιοποιεί αδυναμίες στα συστήματα ελέγχου, καθυστερήσεις στη διοίκηση, ελλιπή μητρώα, ψευδή έγγραφα, διογκωμένα κόστη και δυσδιάκριτες σχέσεις συμφερόντων. Εδώ η έκθεση της OLAF συναντά ευθέως τον αγροτικό τομέα. Όταν οι ενισχύσεις στηρίζονται σε αδύναμα ή αδιασταύρωτα δεδομένα, το ζήτημα παύει να είναι μια τεχνική αστοχία του συστήματος. Μετατρέπεται σε πρόβλημα αξιοπιστίας για το κράτος, σε οικονομικό βάρος για τον προϋπολογισμό και σε αδικία για τον παραγωγό που τηρεί τους κανόνες.
Για την Ελλάδα, η αναφορά της OLAF σε πληροφορίες για φερόμενες παρατυπίες σε αγροτικές επιδοτήσεις σε κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων και η χώρα μας, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω του ΟΠΕΚΕΠΕ. Ο οργανισμός πληρωμών δεν βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μόνο μιας εσωτερικής διοικητικής συζήτησης. Βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται η αξιοπιστία της χώρας, η προστασία των ευρωπαϊκών κονδυλίων και η ανάγκη να μη ζημιώνονται οι πραγματικοί παραγωγοί από κενά που άλλοι εκμεταλλεύονται.
Ο αγρότης δεν έχει λόγο να φοβάται τον σοβαρό έλεγχο. Έχει όμως λόγο να φοβάται το κακό σύστημα ένα σύστημα που καθυστερεί, μπερδεύει, πληρώνει αργά, διορθώνει εκ των υστέρων και αφήνει σκιές γύρω από τις ενισχύσεις, τελικά πλήττει πρώτα εκείνον που παράγει πραγματικά. Η διαφάνεια, όταν λειτουργεί σωστά, δεν είναι τιμωρία. Είναι προστασία του νόμιμου δικαιούχου.
Η έκθεση της OLAF δείχνει ότι η επόμενη ημέρα θα απαιτήσει από τα κράτη μέλη περισσότερα από τυπική συμμόρφωση. Θα απαιτήσει ψηφιακές διασταυρώσεις, αξιόπιστα μητρώα, σαφή ίχνη πληρωμών, ουσιαστικούς ελέγχους και διοικήσεις που μπορούν να απαντούν γρήγορα στις ευρωπαϊκές αρχές. Στην περίπτωση της Ελλάδας, αυτό μεταφράζεται σε ένα απλό αλλά δύσκολο καθήκον.
Η εποχή της επιδότησης χωρίς ισχυρή απόδειξη κλείνει. Από εδώ και πέρα, η αξία της πληρωμής δεν θα μετριέται μόνο στο ποσό που πιστώνεται στον λογαριασμό, αλλά και στην καθαρότητα του συστήματος που τη στηρίζει. Για την Ελλάδα, αυτό είναι προειδοποίηση, αλλά και ευκαιρία και να προστατευθεί ο πραγματικός αγρότης, να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη και να μη χαθεί άλλο ευρωπαϊκό χρήμα σε διοικητικές αδυναμίες και γκρίζες ζώνες.