Η ΕΕ αυστηροποιεί τους ελέγχους σε εισαγόμενα τρόφιμα, στο επίκεντρο Τουρκία, Αφρική και Νότια Αμερική
Το έγγραφο του εκτελεστικού κανονισμού 2026/1206 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το οποίο έχει στη διάθεσή του το Agrocapital, δείχνει ότι η ΕΕ αναπροσαρμόζει εκ νέου το πλαίσιο ελέγχων για τρόφιμα και ζωοτροφές που εισάγονται από τρίτες χώρες, με αιχμή τα κατάλοιπα φυτοφαρμάκων, τις αφλατοξίνες, τη σαλμονέλα και το αιθυλενοξείδιο. Πρόκειται για την τελευταία επικαιροποίηση του κανονισμού 2019/1793, ενός μηχανισμού που καθορίζει ποια προϊόντα μπαίνουν στην ευρωπαϊκή αγορά με αυξημένους συνοριακούς ελέγχους ή με ειδικούς όρους εισόδου στην Ένωση.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπροσαρμόζει εκ νέου το πλαίσιο ελέγχων για τρόφιμα και ζωοτροφές που εισάγονται από τρίτες χώρες, επιβεβαιώνοντας ότι η ασφάλεια των τροφίμων στην ευρωπαϊκή αγορά παραμένει ένα πεδίο συνεχούς επιτήρησης και όχι μια στατική διοικητική διαδικασία. Με τον εκτελεστικό κανονισμό 2026/1206 της Επιτροπής, της 9ης Ιουνίου 2026, τροποποιείται ο κανονισμός 2019/1793, ο οποίος καθορίζει ποια προϊόντα από συγκεκριμένες χώρες υπόκεινται σε προσωρινά αυξημένους επίσημους ελέγχους ή σε ειδικούς όρους εισόδου στην Ένωση.
Η νέα παρέμβαση αφορά κυρίως τρόφιμα μη ζωικής προέλευσης, στα οποία οι ευρωπαϊκές αρχές εντοπίζουν αυξημένο επίπεδο κινδύνου ή επαναλαμβανόμενα ευρήματα μη συμμόρφωσης. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα κατάλοιπα φυτοφαρμάκων, οι μυκοτοξίνες, μεταξύ των οποίων οι αφλατοξίνες, η μικροβιολογική επιβάρυνση, το αιθυλενοξείδιο και άλλες ουσίες που συνδέονται με κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Η επικαιροποίηση βασίζεται σε στοιχεία από το σύστημα ταχείας ειδοποίησης RASFF, στα αποτελέσματα των ελέγχων που διενεργούν τα κράτη μέλη και στις αναλύσεις που πραγματοποιούνται στα σημεία εισόδου της ΕΕ.
Η λογική του κανονισμού είναι απλή αλλά κρίσιμη για την αγορά. Όταν ένα προϊόν από συγκεκριμένη χώρα εμφανίζει αυξημένα ευρήματα μη συμμόρφωσης, η ΕΕ αυξάνει τη συχνότητα των ελέγχων ταυτότητας και φυσικών ελέγχων, που μπορεί να περιλαμβάνουν δειγματοληψία και εργαστηριακή ανάλυση. Όταν, αντιθέτως, τα δεδομένα δείχνουν βελτίωση, οι έλεγχοι μπορούν να μειωθούν ή το προϊόν να μεταφερθεί σε ηπιότερο καθεστώς.
Ο νέος κανονισμός δείχνει ότι η Τουρκία βρίσκεται στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών ελέγχων, με προϊόντα όπως ντομάτες, λεμόνια, πορτοκάλια, πιπεριές, φιστίκια, αποξηραμένα σύκα και φύλλα αμπέλου.
Στις νέες προσθήκες και στις περιπτώσεις αυξημένων ελέγχων περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, αραχίδες, δηλαδή αράπικα φιστίκια, και προϊόντα τους από την Αργεντινή, λόγω κινδύνου αφλατοξινών, με συχνότητα ελέγχων 20%. Για τις μελιτζάνες από την Μπουρκίνα Φάσο και τα μήλα από την Αίγυπτο, οι έλεγχοι ανέρχονται στο 30%, λόγω καταλοίπων φυτοφαρμάκων. Ακόμη αυστηρότερο είναι το πλαίσιο για τους σπόρους κύμινου από την Ινδία και τα μακρόκαρπα φασόλια από τη Σρι Λάνκα, όπου η συχνότητα των ελέγχων φθάνει το 50%, επίσης λόγω καταλοίπων φυτοφαρμάκων. Στο ίδιο επίπεδο, στο 50%, τοποθετούνται και οι έλεγχοι για ταχίνι και χαλβά από σπόρους σησαμιού από τη Συρία, λόγω ευρημάτων σαλμονέλας.
Παράλληλα, ο κανονισμός καταγράφει και περιπτώσεις αποκλιμάκωσης. Η κανέλα και τα άνθη κανέλας από την Ινδία μεταφέρονται από το αυστηρότερο καθεστώς ειδικών όρων σε καθεστώς αυξημένων ελέγχων, με συχνότητα 20%, καθώς τα στοιχεία δείχνουν βελτίωση συμμόρφωσης ως προς τον κίνδυνο αιθυλενοξειδίου. Η Κίνα βλέπει τη συχνότητα ελέγχων να μειώνεται από 20% σε 10%, ενώ το μοσχοκάρυδο από την Ινδονησία υποχωρεί από το 50% στο 30%, καθώς οι έλεγχοι των κρατών μελών δείχνουν καλύτερη εικόνα συμμόρφωσης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πιο στοχευμένη ταξινόμηση ορισμένων αποξηραμένων μπαχαρικών από την Ινδία. Η Επιτροπή προχωρά σε διαχωρισμό ανά προϊόν και τελωνειακό κωδικό, ώστε οι έλεγχοι να μην εφαρμόζονται με γενικό τρόπο, αλλά να συνδέονται ακριβέστερα με το προϊόν, την προέλευση και τον συγκεκριμένο κίνδυνο. Η αλλαγή αυτή δείχνει ότι η ευρωπαϊκή πολιτική ελέγχων κινείται πλέον σε πιο λεπτομερή, τεκμηριωμένη και αναλογική βάση.
Για τις επιχειρήσεις εισαγωγής, τους εξαγωγείς τρίτων χωρών και τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών, η επικαιροποίηση δεν είναι μια τυπική γραφειοκρατική πράξη. Συνδέεται με πραγματικές επιπτώσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα, καθώς οι αυξημένοι έλεγχοι μπορούν να επιφέρουν καθυστερήσεις, πρόσθετο κόστος, ανάγκη για εργαστηριακή τεκμηρίωση και, σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης, απόρριψη φορτίων. Για τα προϊόντα που εντάσσονται στο αυστηρότερο πλαίσιο ειδικών όρων, οι απαιτήσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες, καθώς μπορεί να απαιτούνται επίσημα πιστοποιητικά και αποτελέσματα αναλύσεων πριν από την αποστολή του φορτίου προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για τις ελληνικές αρχές ελέγχου, καθώς οι συνοριακοί σταθμοί, τα τελωνεία, οι κτηνιατρικές και φυτοϋγειονομικές υπηρεσίες, τα επίσημα εργαστήρια και οι επιθεωρητές καλούνται να εφαρμόζουν ένα πλαίσιο που μεταβάλλεται σε τακτική βάση. Η νομοθεσία για τους αυξημένους ελέγχους επανεξετάζεται ανά διαστήματα που δεν υπερβαίνουν τους έξι μήνες, κάτι που καθιστά αναγκαία τη συνεχή παρακολούθηση των αλλαγών, την κατάρτιση των ελεγκτικών μηχανισμών και τη γρήγορη προσαρμογή στις νέες απαιτήσεις.
Τα τελευταία στοιχεία της EFSA για τα κατάλοιπα φυτοφαρμάκων δείχνουν ότι το συνολικό επίπεδο συμμόρφωσης στην ευρωπαϊκή αγορά παραμένει υψηλό, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύουν τον κρίσιμο ρόλο των αυξημένων ελέγχων στις εισαγωγές. Στο ειδικό πρόγραμμα αυξημένων ελέγχων εισαγόμενων προϊόντων, τα ποσοστά μη συμμόρφωσης είναι υψηλότερα από τα αντίστοιχα των γενικών εθνικών δειγματοληψιών, γεγονός που εξηγεί γιατί η Επιτροπή επιμένει σε ένα δυναμικό μοντέλο επιτήρησης.
Στην πράξη, ο κανονισμός 2026/1206 επιβεβαιώνει ότι η ευρωπαϊκή αγορά τροφίμων λειτουργεί με έναν μηχανισμό διαρκούς διαλογής κινδύνου. Τα προϊόντα που συμμορφώνονται βλέπουν την πίεση να μειώνεται. Τα προϊόντα που εμφανίζουν επαναλαμβανόμενα ευρήματα περνούν σε αυστηρότερο έλεγχο. Και ανάμεσα στα δύο, οι αρχές καλούνται να διαχειριστούν μια πραγματικότητα όπου η ασφάλεια των τροφίμων, το διεθνές εμπόριο και η εμπιστοσύνη του καταναλωτή κρίνονται πλέον στα δεδομένα, στις αναλύσεις και στην ταχύτητα εφαρμογής των ελέγχων.