Η αύξηση των δαπανών κατά 12% και η πτώση των τιμών παραγωγού φέρνουν πάνω από το 75% των ισπανικών ελαιώνων σε ζημιογόνα ή οριακά βιώσιμη θέση
Σε κρίσιμο σημείο βρίσκεται η ισπανική ελαιοκαλλιέργεια, καθώς η υποχώρηση των τιμών παραγωγού και η νέα αύξηση του κόστους παραγωγής περιορίζουν δραστικά την κερδοφορία, κυρίως στους παραδοσιακούς και ορεινούς ελαιώνες.
Σύμφωνα με τα επικαιροποιημένα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη Γενική Συνέλευση της Ισπανικής Ένωσης Ελαιοκομικών Δήμων, AEMO, περισσότερο από το 75% των εκτάσεων με ελαιώνες στην Ισπανία βρίσκεται πλέον είτε σε ζημιογόνα είτε σε οριακά βιώσιμη κατάσταση. Η συνέλευση πραγματοποιήθηκε στις 24 Ιουνίου 2026 στο Αδαμούθ της Κόρδοβα, όπου εγκρίθηκε και η «Διακήρυξη του Αδαμούθ» για την προστασία της βιωσιμότητας των παραδοσιακών και ορεινών ελαιώνων.
Η AEMO προειδοποιεί ότι οι σημερινές τιμές παραγωγού δεν ανταποκρίνονται στο πραγματικό κόστος της καλλιέργειας. Η πίεση είναι εντονότερη στις ξηρικές και ορεινές εκμεταλλεύσεις, οι οποίες έχουν περιορισμένες δυνατότητες μηχανοποίησης, υψηλότερες ανάγκες σε εργασία και μικρότερα περιθώρια προσαρμογής.
Με βάση τη μελέτη κόστους AEMO 2026, οι δαπάνες παραγωγής αυξήθηκαν κατά μέσο όρο περίπου 12% την τελευταία τριετία. Η άνοδος αποδίδεται κυρίως στο αυξημένο κόστος ενέργειας, λιπασμάτων, εργατικών, μηχανημάτων και φορολογικών επιβαρύνσεων.
Στις 23 Ιουνίου, η μέση τιμή αναφοράς για το ελαιόλαδο στην Ισπανία διαμορφωνόταν στα 3,51 ευρώ ανά κιλό. Η τιμή αυτή βρίσκεται κάτω από το κόστος παραγωγής των περισσότερων παραδοσιακών συστημάτων, γεγονός που εντείνει την ανησυχία για τη βιωσιμότητα μεγάλου μέρους του κλάδου.
Στον μη μηχανοποιήσιμο παραδοσιακό ορεινό ελαιώνα, το κόστος παραγωγής υπολογίζεται στα 5,31 ευρώ ανά κιλό, αυξημένο κατά 15,2% σε σχέση με το 2023. Στον μηχανοποιήσιμο παραδοσιακό ξηρικό ελαιώνα φτάνει τα 4,55 ευρώ ανά κιλό, ενώ στον αντίστοιχο αρδευόμενο διαμορφώνεται στα 4,18 ευρώ.
Ακόμη και στα πιο αποδοτικά συστήματα, τα περιθώρια έχουν περιοριστεί σημαντικά. Στον εντατικό ξηρικό ελαιώνα το κόστος ανέρχεται στα 3,52 ευρώ ανά κιλό και στον αρδευόμενο στα 3,19 ευρώ. Στην υπέρπυκνη καλλιέργεια, το κόστος υπολογίζεται στα 3,29 ευρώ στον ξηρικό ελαιώνα και στα 3,07 ευρώ στον αρδευόμενο.
Η Ένωση επισημαίνει ότι η παλαιότερη τιμή αναφοράς των 3 ευρώ ανά κιλό δεν ανταποκρίνεται πλέον στις συνθήκες της αγοράς. Η συσσωρευμένη αύξηση των δαπανών την τελευταία δεκαετία έχει ανεβάσει μόνιμα το όριο βιωσιμότητας της ελαιοκαλλιέργειας, καθιστώντας ανεπαρκείς τις τιμές που στο παρελθόν θεωρούνταν ικανοποιητικές.
Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι εντοπίζονται στους παραδοσιακούς και ορεινούς ελαιώνες, που αποτελούν βασικό στοιχείο του μεσογειακού αγροτικού τοπίου. Η παρατεταμένη έλλειψη κερδοφορίας αυξάνει τον κίνδυνο εγκατάλειψης καλλιεργειών, με συνέπειες όχι μόνο για το εισόδημα των παραγωγών, αλλά και για την απασχόληση, τη συγκράτηση του πληθυσμού στην ύπαιθρο και την εδαφική συνοχή.
Ανάλογες πιέσεις καταγράφονται και στον κλάδο της επιτραπέζιας ελιάς, όπου το αυξημένο κόστος παραγωγής και οι χαμηλές τιμές δημιουργούν αντίστοιχα προβλήματα βιωσιμότητας.
Με τη «Διακήρυξη του Αδαμούθ», η AEMO ζητά μεγαλύτερη διαφάνεια στον σχηματισμό των τιμών σε όλη την αλυσίδα αξίας του ελαιολάδου. Παράλληλα, καλεί τις αρχές να αναγνωρίσουν τον στρατηγικό ρόλο των παραδοσιακών και ορεινών ελαιώνων στις αγροτικές πολιτικές.
Στις βασικές διεκδικήσεις της Ένωσης περιλαμβάνονται η ενίσχυση ειδικών εργαλείων μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, η διασφάλιση βιώσιμης αμοιβής για τους παραγωγούς και η διατήρηση των οικογενειακών εκμεταλλεύσεων που στηρίζουν την οικονομική και κοινωνική ζωή πολλών αγροτικών περιοχών.
Η AEMO καλεί, επίσης, όλους τους εμπλεκόμενους στην αγορά να ενισχύσουν την αξία του ελαιολάδου και να αποφύγουν πρακτικές υποτίμησης του προϊόντος, οι οποίες πλήττουν παραγωγούς, ελαιοτριβεία και επιχειρήσεις τυποποίησης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ανάγκη αποτελεσματικής διαχείρισης του νερού, καθώς και στην προσαρμογή των αγροτικών πολιτικών στις συνθήκες της κλιματικής αλλαγής.
Η πρόεδρος της AEMO, Λόλα Άμο, προειδοποίησε ότι η διατήρηση των τιμών στα σημερινά επίπεδα δεν συμβαδίζει με το πραγματικό κόστος παραγωγής και τη βιωσιμότητα του παραδοσιακού ελαιώνα. Όπως υπογράμμισε, εάν δεν υπάρξει αλλαγή πορείας, ο κίνδυνος εγκατάλειψης μεγάλων παραγωγικών εκτάσεων θα ενταθεί.
Στη συνέλευση παρουσιάστηκε και ο απολογισμός δράσης της Ένωσης, καθώς και η πορεία στρατηγικών προγραμμάτων, όπως το Olive Carbon Balance, που αφορά τη μέτρηση του ισοζυγίου άνθρακα των ελαιώνων, και το Oleoturismo España, το οποίο στοχεύει στη διαφοροποίηση της οικονομικής δραστηριότητας στις ελαιοπαραγωγικές περιοχές μέσω του ελαιοτουρισμού.