Σε κρίση το μέλλον της διατροφικής σήμανσης
Μια δικαστική διαμάχη στη Γαλλία γύρω από την τελευταία αναθεώρηση του Nutri-Score ενδέχεται να επηρεάσει συνολικά το μέλλον της διατροφικής επισήμανσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η υπόθεση ξεκίνησε μετά την προσφυγή του γαλακτοκομικού ομίλου Lactalis κατά του διατάγματος με το οποίο η Γαλλία υιοθέτησε τον επικαιροποιημένο τρόπο υπολογισμού του Nutri-Score. Το γαλλικό Συμβούλιο της Επικρατείας απέρριψε μέρος των επιχειρημάτων της εταιρείας, έκρινε όμως ότι δύο κρίσιμα νομικά ζητήματα πρέπει να εξεταστούν από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μέχρι να εκδοθεί η ευρωπαϊκή απόφαση, η διαδικασία ενώπιον του γαλλικού δικαστηρίου αναστέλλεται.
Το Nutri-Score είναι ένα σύστημα επισήμανσης στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας, το οποίο αξιολογεί τη διατροφική σύνθεση ενός προϊόντος με πέντε γράμματα και αντίστοιχα χρώματα. Η πράσινη ένδειξη «Α» αντιστοιχεί στην ευνοϊκότερη αξιολόγηση, ενώ η κόκκινη ένδειξη «Ε» στη χαμηλότερη.
Παρότι η υπόθεση αφορά τυπικά την αναθεώρηση του γαλλικού συστήματος, νομικοί εκτιμούν ότι το αποτέλεσμα μπορεί να αγγίξει τον ίδιο τον πυρήνα του Nutri-Score και άλλων παρόμοιων συστημάτων που εφαρμόζονται ή εξετάζονται στην Ευρώπη.
Στο επίκεντρο το άρθρο 35
Η διαμάχη επικεντρώνεται στην ερμηνεία του άρθρου 35 του ευρωπαϊκού Κανονισμού 1169/2011 για την παροχή πληροφοριών στους καταναλωτές.
Ο Κανονισμός προβλέπει ότι οι περισσότερες συσκευασμένες τροφές πρέπει να φέρουν διατροφική δήλωση, στην οποία αναγράφονται η ενεργειακή αξία και οι ποσότητες λιπαρών, κορεσμένων λιπαρών, υδατανθράκων, σακχάρων, πρωτεϊνών και αλατιού.
Το άρθρο 35 επιτρέπει τα στοιχεία αυτά να παρουσιάζονται και με πρόσθετες μορφές, όπως γραφικά ή σύμβολα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η Lactalis υποστηρίζει ότι κάθε σύστημα διατροφικής επισήμανσης που προτείνεται από κράτος-μέλος πρέπει να κινείται αυστηρά εντός της λογικής της υποχρεωτικής διατροφικής δήλωσης. Κατά την εταιρεία, το Nutri-Score υπερβαίνει αυτά τα όρια, καθώς συμπυκνώνει τη συνολική διατροφική αξία ενός προϊόντος σε ένα γράμμα και ένα χρώμα.
Παράλληλα, στον υπολογισμό του λαμβάνονται υπόψη παράγοντες όπως η αναλογία φρούτων, λαχανικών και ξηρών καρπών, καθώς και η παρουσία γλυκαντικών, στοιχεία που δεν περιλαμβάνονται στον βασικό κατάλογο της υποχρεωτικής διατροφικής δήλωσης.
Με βάση αυτή την ερμηνεία, τα κράτη-μέλη θα είχαν περιορισμένα περιθώρια να σχεδιάζουν δικά τους απλουστευμένα συστήματα αξιολόγησης.
Η θέση της Γαλλίας
Η γαλλική κυβέρνηση υποστηρίζει το αντίθετο. Θεωρεί ότι το άρθρο 35 δημιουργήθηκε ακριβώς για να επιτρέπει στα κράτη-μέλη να προτείνουν συμπληρωματικές μορφές διατροφικής ενημέρωσης, εφόσον αυτές στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, γίνονται κατανοητές από τους καταναλωτές και εφαρμόζονται με αντικειμενικό και χωρίς διακρίσεις τρόπο.
Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, το άρθρο δεν αποτελεί ένα αυστηρό νομικό πλαίσιο που αποκλείει κάθε συνολική αξιολόγηση, αλλά παρέχει τις βασικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή τέτοιων συστημάτων.
Το Δικαστήριο της ΕΕ καλείται πλέον να διευκρινίσει αν η συνολική διατροφική ποιότητα ενός τροφίμου μπορεί να αποτυπώνεται με μια απλουστευμένη βαθμολογία και αν στον υπολογισμό της μπορούν να συνυπολογίζονται στοιχεία πέρα από εκείνα της υποχρεωτικής διατροφικής δήλωσης.
Η απόφασή του θα ισχύει για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Κίνδυνος για τα συστήματα συνολικής βαθμολόγησης
Σε περίπτωση που το Δικαστήριο υιοθετήσει τη στενή ερμηνεία της Lactalis, ενδέχεται να τεθούν υπό αμφισβήτηση όλα τα συστήματα επισήμανσης που συνοψίζουν τη διατροφική αξία των τροφίμων σε μία ενιαία βαθμολογία.
Ωστόσο, νομικοί επισημαίνουν ότι το Δικαστήριο μπορεί να αποφύγει μια απόφαση με τόσο ευρύ περιεχόμενο και να περιοριστεί στη διατύπωση γενικών αρχών, αφήνοντας τη συγκεκριμένη εφαρμογή στο γαλλικό Συμβούλιο της Επικρατείας.
Η διαφωνία γύρω από το Nutri-Score δεν είναι νέα. Το σύστημα έχει υιοθετηθεί ή υποστηριχθεί από χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία, ενώ η Ιταλία αντιτίθεται έντονα στην εφαρμογή του, υποστηρίζοντας ότι απλουστεύει υπερβολικά τη διατροφική αξιολόγηση και αδικεί παραδοσιακά προϊόντα.
Στο επίκεντρο της κριτικής έχουν βρεθεί κατά καιρούς τρόφιμα όπως το ελαιόλαδο, τα τυριά και τα αλλαντικά, τα οποία μπορεί να λαμβάνουν λιγότερο ευνοϊκή κατάταξη εξαιτίας της περιεκτικότητάς τους σε λιπαρά ή αλάτι, παρά τον ρόλο τους σε ισορροπημένα διατροφικά πρότυπα.
Οι υποστηρικτές του Nutri-Score αντιτείνουν ότι το σύστημα βοηθά τους καταναλωτές να συγκρίνουν ευκολότερα παρόμοια προϊόντα και να κάνουν πιο υγιεινές επιλογές.
Αυξημένες αντιδράσεις μετά την αναθεώρηση
Η εφαρμογή του Nutri-Score επεκτάθηκε γρήγορα στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του. Μετά την πρόσφατη αναθεώρηση του αλγορίθμου, όμως, οι αντιδράσεις εντάθηκαν.
Αρκετές μεγάλες επιχειρήσεις τροφίμων, οι οποίες είχαν αρχικά υποστηρίξει το σύστημα, έχουν αποστασιοποιηθεί ή διακόψει τη χρήση του σε ορισμένα προϊόντα.
Η υπόθεση μεταφέρεται πλέον στο Λουξεμβούργο, όπου εδρεύει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η έκδοση της απόφασης δεν αναμένεται άμεσα, καθώς οι διαδικασίες προδικαστικών αποφάσεων διαρκούν κατά μέσο όρο περισσότερο από έναν χρόνο.
Μέχρι τότε, το μέλλον του Nutri-Score και τα όρια των εθνικών συστημάτων διατροφικής επισήμανσης θα παραμείνουν ανοιχτά, με την τελική κρίση να μπορεί να επηρεάσει παραγωγούς, βιομηχανίες τροφίμων και καταναλωτές σε ολόκληρη την Ευρώπη.