Πριμ άνθρακα 2026 και το τίμημα μιας ανεκπλήρωτης υπόσχεσης

Πριμ άνθρακα 2026: Το κόστος της αναμονής και η εμπιστοσύνη των αγροτών που δοκιμάζεται σε βαμβάκι, βιομηχανική τομάτα και κινόα

Του Γ. Μπακόλα

Αργά το βράδυ, διαβάζοντας την ανάρτηση του Δημήτρη Παπαγιαννίδη, πρώην γενικού γραμματέα Ενωσιακών Πόρων και Υποδομών του ΥΠΑΑΤ, για το πριμ άνθρακα, η πρώτη σκέψη ήταν στους ανθρώπους που περίμεναν αυτή τη στήριξη για τη φετινή τους καλλιέργεια. Σύμφωνα με όσα αναφέρει, η ενίσχυση για βαμβάκι, βιομηχανική τομάτα και κινόα δεν θα δοθεί για το 2026. Για τον παραγωγό που είχε συνυπολογίσει αυτή την προοπτική, το ζήτημα φτάνει στον απολογισμό μιας χρονιάς της οποίας τα έξοδα έχουν ήδη γίνει. 

Πριν από λίγες ημέρες, στις 29 Σεπτεμβρίου, το Agrocapital είχε θέσει το ερώτημα μήπως από το πρόγραμμα άνθρακα μείνει μόνο το αποτύπωμα της υπόσχεσης. Τότε καταγράφαμε έναν κίνδυνο, επισημαίνοντας ότι δεν υπήρχε επίσημη επιβεβαίωση οριστικής μη εφαρμογής. Θα προτιμούσαμε η εξέλιξη να μας είχε διαψεύσει. Η δημοσιογραφική επιβεβαίωση έχει μικρή αξία όταν εκείνο που ακολουθεί είναι μεγαλύτερη αβεβαιότητα για τους ανθρώπους της παραγωγής. 

Γράφω πρώτα ως αγρότης, γιατί γνωρίζω τι σημαίνει να πρέπει να αποφασίσεις για μια καλλιέργεια πριν ξέρεις πόσο θα πουλήσεις το προϊόν της. Υπολογίζεις τις δαπάνες, αναλαμβάνεις υποχρεώσεις και προσπαθείς να κρατήσεις ένα περιθώριο για όσα δεν ελέγχεις. Μέσα σε αυτόν τον λογαριασμό, μια δημόσια ανακοινωμένη παρέμβαση αποκτά βάρος, ακόμη κι όταν η συμμετοχή παραμένει υπό προϋποθέσεις.

Η επίσημη προδημοσίευση του ΥΠΑΑΤ όριζε εφαρμογή την τριετία 2026–2028, με έτος αναφοράς το 2025. Προέβλεπε ετήσια ενίσχυση 31,7 ευρώ ανά στρέμμα στο βαμβάκι, 70,4 ευρώ στη βιομηχανική τομάτα και 42,2 ευρώ στην κινόα, με στόχο μείωσης του αποτυπώματος κατά 20% το πρώτο έτος. Κυρίως, ζητούσε από τους ενδιαφερομένους να τηρούν τις δεσμεύσεις από την 1η Ιανουαρίου 2026, με δική τους ευθύνη.

Αυτή η τελευταία πρόβλεψη αξίζει να διαβαστεί από την πλευρά του χωραφιού. Ο παραγωγός καλούνταν να προετοιμαστεί πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία. Να οργανώσει καταγραφές, να εξετάσει αλλαγές στις πρακτικές του, να συνεργαστεί με σύμβουλο. Η διοικητική εκκρεμότητα μπορούσε, επομένως, να δημιουργήσει πραγματικό κόστος, εφόσον είχε αρχίσει αυτή η προσαρμογή.

Ως δημοσιογράφος, οφείλω να κρατήσω και την αναγκαία ακρίβεια. Η προδημοσίευση δεν αποτελούσε απόφαση ένταξης ούτε εγγύηση πληρωμής για όλους. Το είχαμε εξηγήσει στο ρεπορτάζ για τους όρους της ενίσχυσης και τους δυνητικούς δικαιούχους. Αυτό, όμως, ενισχύει την υποχρέωση της διοίκησης να ξεκαθαρίζει εγκαίρως τι ισχύει, ώστε ο ενδιαφερόμενος να γνωρίζει ποιον κίνδυνο αναλαμβάνει. 

Ο κ. Παπαγιαννίδης αναφέρει ότι η υπουργική απόφαση είχε διαβιβαστεί για σύμφωνη γνώμη στην ΑΑΔΕ την άνοιξη και ότι τώρα φαίνεται να υπάρχουν αντιρρήσεις. Πρόκειται για τη δική του δημόσια τοποθέτηση. Το περιεχόμενο αυτών των αντιρρήσεων χρειάζεται επίσημη αποσαφήνιση από τους αρμοδίους. Εάν υπάρχουν ουσιαστικά προβλήματα εφαρμογής ή ελέγχου, πρέπει να εξηγηθούν, μαζί με τον χρόνο κατά τον οποίο εντοπίστηκαν και τις δυνατότητες επίλυσής τους.

Άλλωστε, η εκκρεμότητα είχε ήδη φτάσει στη Βουλή, με ερώτηση για την απουσία πρόσκλησης και την τύχη της φετινής εφαρμογής. Σήμερα χρειάζονται συγκεκριμένες απαντήσεις για όσους προετοιμάστηκαν, για την αντιμετώπιση τυχόν τεκμηριωμένων δαπανών και για τους όρους οποιουδήποτε νέου σχεδιασμού. Μια αναφορά στην επόμενη χρονιά αφήνει ανοιχτό τον λογαριασμό της φετινής. 

Το βαθύτερο κόστος για το πριμ άνθρακα βρίσκεται στην εμπιστοσύνη που απαιτεί κάθε αλλαγή στην παραγωγή. Την επόμενη φορά που η πολιτεία θα ζητήσει από έναν αγρότη να δοκιμάσει μια πρακτική, εκείνος θα θυμηθεί πώς αντιμετωπίστηκε η προηγούμενη προσπάθεια. Η συνέπεια της διοίκησης είναι προϋπόθεση συμμετοχής στην πράσινη μετάβαση. Όποιος ζητά από τον αγρότη να επενδύσει σε μια διαφορετική γεωργία οφείλει να του δίνει λόγους να πιστεύει ότι η συμφωνία θα τηρηθεί και από την άλλη πλευρά.