Νέα ΚΑΠ, νέοι κανόνες στην αγορά και οι ενισχύσεις σε εκκρεμότητα
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις συμφώνησαν στο πρώτο διαπραγματευτικό πλαίσιο για την ΚΟΑ 2028–2034, ανοίγοντας τον δρόμο για αλλαγές στη στήριξη αγροτικών κλάδων, στην εμπορία προϊόντων και στην αντιμετώπιση ελλείψεων τροφίμων. Για τους παραγωγούς, όμως, το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Οι κανόνες προχωρούν, αλλά τα χρήματα που θα τους στηρίξουν δεν έχουν ακόμη συμφωνηθεί. Η θέση που εγκρίθηκε στις 19 Οκτωβρίου αποτελεί αφετηρία διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και όχι νομοθεσία που εφαρμόζεται ήδη.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται στις προβλέψεις πίσω από τη γενική διακήρυξη για ισχυρότερες αγροτικές αγορές. Το έγγραφο του Συμβουλίου 14647/26, σε συνδυασμό με την αρχική πρόταση της Επιτροπής, περιγράφει μια πολιτική που συνδέει τη στήριξη συγκεκριμένων κλάδων με την οργάνωση των παραγωγών και δίνει μεγαλύτερο βάρος στην προετοιμασία για κρίσεις εφοδιασμού. Το ζητούμενο για την ελληνική γεωργία είναι πώς αυτές οι δυνατότητες θα μετατραπούν σε εφαρμόσιμα προγράμματα.
Στα οπωροκηπευτικά, το προτεινόμενο άρθρο 30 προβλέπει υποχρεωτικές παρεμβάσεις για τα κράτη που διαθέτουν αναγνωρισμένες οργανώσεις παραγωγών ή ενώσεις τους. Στη μελισσοκομία η υποχρέωση αφορά όλα τα κράτη μέλη, ενώ για τον οίνο προβλέπονται αιτιολογημένες εξαιρέσεις. Η διάκριση έχει σημασία. Η υποχρέωση ενός κράτους να εφαρμόσει παρεμβάσεις δεν δημιουργεί αυτομάτως δικαίωμα επιδότησης για κάθε εκμετάλλευση.
Ξεχωριστή θέση αποκτούν οι πρωτεϊνούχες καλλιέργειες και οι ελαιούχοι σπόροι, καθώς προωθείται η δημιουργία ιδιαίτερου τομέα με στόχο τον περιορισμό της εξάρτησης από εισαγωγές. Παράλληλα, συνεχίζεται το πρόγραμμα φρούτων, λαχανικών και γάλακτος στα σχολεία, με μετάβαση από το σχολικό στο ημερολογιακό έτος.
Στην εμπορία, ανοίγει η δυνατότητα θέσπισης προτύπων για πρωτεϊνούχες καλλιέργειες, κρέας και ρύζι. Η πρόβλεψη αποτελεί τη νομική βάση για επόμενες ρυθμίσεις, χωρίς να σημαίνει ότι ενεργοποιούνται τώρα νέες προδιαγραφές για όλα τα προϊόντα.
Μια λιγότερο προβεβλημένη πλευρά της μεταρρύθμισης αφορά το ενδεχόμενο σοβαρής διαταραχής στην τροφοδοσία. Η πρόταση της Επιτροπής προβλέπει εθνικά σχέδια επισιτιστικής ετοιμότητας, έγκαιρη προειδοποίηση και συγκέντρωση πληροφοριών για αποθέματα. Η λογική είναι οι αρχές να γνωρίζουν τις αδυναμίες της εφοδιαστικής αλυσίδας πριν αυτές εξελιχθούν σε ελλείψεις. Οι διατάξεις για αποθέματα έκτακτης ανάγκης αφορούν τις περιπτώσεις στις οποίες αυτά δημιουργούνται, χωρίς γενική υποχρέωση αποθεματοποίησης από τους αγρότες.
Το Συμβούλιο προβλέπει επίσης δυνατότητα απαίτησης πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο για σχετικά αποθέματα, όταν κηρύσσεται σοβαρή κρίση ή έκτακτη ανάγκη που απειλεί την επισιτιστική ασφάλεια. Η υποχρέωση πρέπει να είναι αναλογική και χρονικά περιορισμένη.
Ωστόσο η επόμενη συζήτηση αφορά τις προτεραιότητες που θα τεθούν στον εθνικό σχεδιασμό της νέας ΚΑΠ, με επίκεντρο τη στήριξη της ίδιας της παραγωγής. Η τελική χρηματοδότηση παραμένει συνδεδεμένη με τη συνολική συμφωνία για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028–2034. Μέχρι τότε, οι προβλεπόμενες παρεμβάσεις δεν μπορούν να μεταφραστούν σε συγκεκριμένα ποσά για τον παραγωγό.