Η Σύμβαση του Άαρχους επιτρέπει στους κατοίκους να προσβάλλουν την αδράνεια των αρχών σε υποθέσεις ψεκασμών και περιβαλλοντικών ζημιών
Καταγγελίες για ψεκασμούς, απώλειες μελισσιών, βαριά οχήματα και ζημιές σε κατοικίες φέρνουν στο προσκήνιο τη Σύμβαση του Άαρχους. Οι πολίτες έχουν δικαίωμα να προσβάλλουν όχι μόνο τις αποφάσεις αλλά και την παράλειψη των αρχών να εφαρμόσουν την περιβαλλοντική νομοθεσία.
Ένα χωριό της Βουλγαρίας βρίσκεται στο επίκεντρο ευρωπαϊκής αναφοράς, η οποία συνδέει τη δραστηριότητα μεγάλης αγροτικής επιχείρησης με καταγγελίες για καταστροφή μελισσιών, περιβαλλοντικές ζημιές και σοβαρή όχληση των κατοίκων.
Σύμφωνα με τον αναφέροντα, κάτοικοι του Σιγιάκοβο υποστηρίζουν ότι εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία υφίστανται τις συνέπειες ψεκασμών που φέρεται να πραγματοποιήθηκαν χωρίς την απαιτούμενη προηγούμενη ενημέρωση, καθώς και της συνεχούς διέλευσης βαρέων οχημάτων από το χωριό, ακόμη και κατά τις νυχτερινές ώρες.
Οι κάτοικοι συνδέουν τη συγκεκριμένη δραστηριότητα με απώλειες σε τοπικά μελίσσια, θόρυβο, δονήσεις, ψυχολογική πίεση και ζημιές σε κατοικίες. Πρόκειται, πάντως, για ισχυρισμούς του αναφέροντος και όχι για τελεσίδικα διαπιστωμένες παραβάσεις.
Η αναφορά κρίθηκε παραδεκτή από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 10 Μαρτίου 2026 και διαβιβάστηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για παρατηρήσεις. Η ευρωπαϊκή διάσταση της υπόθεσης δεν περιορίζεται στην ενδεχόμενη παραβίαση των κανόνων για τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Αγγίζει και ένα ευρύτερο ζήτημα, το τι μπορούν να κάνουν οι πολίτες όταν οι αρμόδιες υπηρεσίες δεν ερευνούν αποτελεσματικά μία καταγγελία, δεν πραγματοποιούν ελέγχους ή δεν λαμβάνουν μέτρα.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η πρακτική εφαρμογή και η επιβολή της νομοθεσίας αποτελούν ευθύνη των κρατών-μελών. Οι εθνικές αρχές οφείλουν να εξακριβώνουν τα πραγματικά περιστατικά και να εξετάζουν εάν τηρήθηκαν οι όροι χρήσης των φυτοπροστατευτικών προϊόντων.
Ζητήματα όπως η ταχύτητα των βαρέων οχημάτων, ο θόρυβος, οι δονήσεις και οι ζημιές σε ακίνητα διέπονται κυρίως από την εθνική νομοθεσία για την οδική κυκλοφορία, τη δημόσια τάξη, την υγεία και την αστική ευθύνη. Αυτό, ωστόσο, δεν απαλλάσσει τις αρχές από την υποχρέωση παρέμβασης, όταν οι δραστηριότητες συνδέονται με περιβαλλοντική ζημιά ή πιθανή έκθεση κατοίκων σε ψεκαστικό νέφος.
Κρίσιμο εργαλείο αποτελεί η Σύμβαση του Άαρχους, στην οποία συμμετέχουν η Ευρωπαϊκή Ένωση και όλα τα κράτη-μέλη. Η Σύμβαση κατοχυρώνει την πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στις αποφάσεις και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη.
Το δικαίωμα προσφυγής δεν αφορά μόνο μία διοικητική απόφαση. Μπορεί να αφορά και την παράλειψη μιας δημόσιας αρχής να εφαρμόσει τη νομοθεσία, όπως τη μη διερεύνηση ενός παράνομου ψεκασμού, την απουσία ελέγχου έπειτα από καταγγελία ή τη μη εφαρμογή των κανόνων ενημέρωσης των κατοίκων.
Τα πρόσωπα που θεωρούν ότι επηρεάζονται μπορούν να ζητούν έννομη προστασία ενώπιον των εθνικών διοικητικών ή δικαστικών αρχών, προσβάλλοντας τόσο πράξεις όσο και παραλείψεις δημόσιων φορέων. Η δυνατότητα αυτή μπορεί να αφορά καταστροφή μελισσιών, ρύπανση, έκθεση σε φυτοφάρμακα ή ζημιές σε περιουσίες.
Η Σύμβαση καλύπτει ακόμη περιπτώσεις στις οποίες καταγγέλλονται πιέσεις προς τους πολίτες ώστε να μην προσφύγουν στις αρχές. Στη συγκεκριμένη υπόθεση, ο αναφέρων υποστηρίζει ότι τοπικοί αξιωματούχοι επιχείρησαν να αποτρέψουν την υποβολή καταγγελιών λόγω της οικονομικής σημασίας της επιχείρησης. Οι ισχυρισμοί αυτοί μένει να εξεταστούν από τις αρμόδιες βουλγαρικές αρχές και τα δικαστήρια.
Η Επιτροπή υπενθυμίζει, τέλος, ότι κατά την εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας πρέπει να προστατεύονται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η σωματική και ψυχική ακεραιότητα και το δικαίωμα σε υψηλό επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν μπορεί να ακυρώσει μία εθνική απόφαση ούτε να υποκαταστήσει τα δικαστήρια. Η πρώτη ευθύνη για τον έλεγχο, την επιβολή κυρώσεων και την αποκατάσταση των ζημιών παραμένει στις εθνικές αρχές.