Ινδία: Όταν η αφθονία του ρυζιού γίνεται πρόβλημα

Από τις επισιτιστικές ελλείψεις της δεκαετίας του 1960 στην απόλυτη κυριαρχία του 40% των παγκόσμιων εξαγωγών, η υπερπαραγωγή ρυζιού στην Ινδία εξαντλεί τους κρατικούς πόρους, φέρνει στα όριά τους τις αποθήκες και πυροδοτεί διεθνείς εμπορικές εντάσεις.

Μέσα σε λίγες δεκαετίες, η Ινδία κατάφερε να μεταμορφωθεί από μια χώρα που πάλευε να θρέψει τον πληθυσμό της στην απόλυτη υπερδύναμη του ρυζιού, ελέγχοντας πλέον το 40% του παγκόσμιου εμπορίου. Χάρη στην ανάπτυξη ανθεκτικών στις πλημμύρες ποικιλιών —όπως η Swarna-SUB1— και σε ένα γενναιόδωρο σύστημα κρατικών επιδοτήσεων, η εθνική παραγωγή εκτοξεύθηκε κατά 50% την τελευταία δεκαετία, φτάνοντας το ρεκόρ των 154 εκατομμυρίων τόνων την περίοδο 2025/26, ξεπερνώντας κατά πολύ την εγχώρια κατανάλωση των 107 εκατομμυρίων τόνων.

Ωστόσο, αυτή η εντυπωσιακή επίδοση έχει αρχίσει να δημιουργεί ασφυκτικές πιέσεις στα δημόσια οικονομικά της κυβέρνησης του Narendra Modi. Το κόστος των ομοσπονδιακών επιδοτήσεων τροφίμων υπερδιπλασιάστηκε μέσα σε δέκα χρόνια, αγγίζοντας τα 24,1 δισ. δολάρια, με το ρύζι να απορροφά πάνω από τα δύο τρίτα αυτού του ποσού. Όπως επισημαίνουν οικονομολόγοι, οι Ινδοί φορολογούμενοι καταλήγουν ουσιαστικά να επιδοτούν ξένους καταναλωτές, ενώ ταυτόχρονα οι τεράστιες ποσότητες ρυζιού έχουν γεμίσει ασφυκτικά τις αποθήκες της χώρας —με τα αποθέματα-ρεκόρ να φτάνουν τους 55,47 εκατ. τόνους— αναγκάζοντας το κράτος να διοχετεύει μέρος της παραγωγής ακόμα και στην παραγωγή αιθανόλης.

Την ίδια στιγμή, η επιθετική εξαγωγική παρουσία της Ινδίας, με τις τιμές της να πωλούνται περίπου 110 δολάρια ανά τόνο φθηνότερα από το ταϊλανδέζικο ρύζι αναφοράς, έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις από ανταγωνιστικές χώρες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, μέσω του Ντόναλντ Τραμπ και των αγροτικών ενώσεων, κατηγορούν το Νέο Δελχί για «αθέμιτο ανταγωνισμό» και πρακτικές dumping, ενώ μεγάλοι εξαγωγείς όπως η Ταϊλάνδη και το Βιετνάμ πιέζουν για συντονισμό, καθώς οι διεθνείς τιμές δέχονται ισχυρές καθοδικές πιέσεις.

Στο εσωτερικό μέτωπο, η προσπάθεια περιορισμού της υπερπαραγωγής σκοντάφτει στο υψηλό πολιτικό κόστος, καθώς ο αγροτικός τομέας απασχολεί πάνω από το 40% του εργατικού δυναμικού της χώρας. Οι τοπικές κυβερνήσεις των πολιτειών συνεχίζουν να προσφέρουν επιπλέον χρηματικά μπόνους πέραν της ομοσπονδιακής κατώτατης τιμής, αποθαρρύνοντας τους αγρότες από το να στραφούν σε άλλες καλλιέργειες, όπως τα ελαιούχα σπορά και τα όσπρια. Το αποτέλεσμα είναι ένα οξύμωρο οικονομικό αδιέξοδο: η Ινδία εισπράττει 12 δισ. δολάρια από τις εξαγωγές ρυζιού, αλλά αναγκάζεται να δαπανά 22,7 δισ. δολάρια για εισαγωγές οσπρίων και ελαιούχων σπόρων, επιβαρύνοντας παράλληλα τα υπόγεια ύδατα και τον προϋπολογισμό επιδοτήσεων λιπασμάτων που εκτινάσσεται στα 31,8 δισ. δολάρια.