Όταν το ελληνικό γάλα περνά από το αφήγημα στο μικροσκόπιο των δεδομένων

Από την παράδοση στους δείκτες: τι δείχνουν πραγματικά τα δεδομένα για το ελληνικό γάλα

Τα επίσημα δεδομένα ποιοτικού ελέγχου του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ για το 2025 χαρτογραφούν, με εργαστηριακή ακρίβεια, τη σύσταση και τη μικροβιολογική εικόνα του ελληνικού γάλακτος. Πίσω από τους δείκτες, μια αγορά που κρίνεται όλο και περισσότερο στη μέτρηση και όλο και λιγότερο στη ρητορική.

Το ελληνικό γάλα σπάνια μιλά δημόσια με αριθμούς. Συνήθως μιλά με τις λέξεις που το βολεύουν: παράδοση, οικογενειακή εκμετάλλευση, «τοπικό». Τα επίσημα δεδομένα ποιοτικού ελέγχου, όμως, έχουν άλλη γλώσσα. Στα φύλλα του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ για το 2023–2025, η εικόνα αποτυπώνεται με εκείνη τη δυσάρεστη καθαρότητα που δεν αφήνει πολλά περιθώρια για λογοτεχνία, ποσότητες (kg), γεωγραφία, είδος γάλακτος και εργαστηριακοί δείκτες που δεν διαπραγματεύονται.

Στο αγελαδινό, οι αριθμοί δείχνουν τη γνωστή «ραχοκοκαλιά» του συστήματος. Σε πανελλαδικό επίπεδο, η συνολική καταγεγραμμένη ποσότητα ανήλθε σε 114.062.356 kg το 2023 και σε 116.339.016 kg το 2024. Για το 2025, τα διαθέσιμα στοιχεία καλύπτουν Ιανουάριο–Οκτώβριο και καταγράφουν 98.606.741 kg  μια ένδειξη που απαιτεί προσοχή στην ανάγνωση, όχι βιασύνη σε συμπεράσματα.

Στο αιγοπρόβειο, η «ιστορία» είναι πιο σύνθετη, ακριβώς επειδή η ποιότητα δεν είναι μόνο ζήτημα γενετικής ή ορεινότητας, αλλά καθημερινής διαχείρισης, υγιεινής άμελξης και πειθαρχίας στην εκτροφή. Σε πανελλαδική κλίμακα, το πρόβειο κινήθηκε σε 78.135.952 kg το 2023 και 78.523.620 kg το 2024, ενώ το 2025 (Ιαν–Οκτ) καταγράφεται στα 69.435.464 kg. Το γίδινο εμφανίζεται στα 18.492.669 kg το 2023, 16.704.040 kg το 2024 και 17.281.957 kg το 2025 (Ιαν–Οκτ). Οι ποσότητες είναι, πλέον, μέρος της ίδιας της σύμβασης: επηρεάζουν τιμολόγηση, ροές πρώτης ύλης, και σιωπηρά το ποιος διαπραγματεύεται από θέση ισχύος.

Εδώ ακριβώς αρχίζει η «ήσυχη» πλευρά των δεδομένων εκείνη που δεν φωνάζει, αλλά αφήνει ερωτήματα να αιωρούνται. Ενώ οι δείκτες και οι ποσότητες αποτυπώνονται με συνέπεια, το πραγματικό ζητούμενο της αγοράς δεν είναι μόνο πόσο γάλα πέρασε από τους ελέγχους αλλά το πόσο ανθεκτική παραμένει η παραγωγική βάση πίσω από αυτούς τους αριθμούς και πόσο πλήρως περιγράφεται από τις επίσημες καταγραφές.

Το ερώτημα γίνεται αναπόφευκτο όταν η συζήτηση ακουμπά τις υγειονομικές εξελίξεις στα αιγοπρόβατα. Στο διάστημα Αύγουστος 2024 – 19 Δεκεμβρίου 2025, έχουν αναφερθεί 1.985 επιβεβαιωμένα κρούσματα ευλογιάς αιγοπροβάτων σε 2.449 εκτροφές και έχουν θανατωθεί 450.233 ζώα, βάσει των στοιχείων που μας εχεί διαθέσει το ΥπΑΑΤ. Κι όμως, η «σταθερότητα» των ποσοτήτων όπως προκύπτει από τις διαθέσιμες συγκεντρώσεις δεν μοιάζει να ακολουθεί την ίδια δραματική καμπύλη. Το χάσμα ανάμεσα στο υγειονομικό γεγονός και στο παραγωγικό αποτύπωμα δεν αποδεικνύει κάτι από μόνο του απλώς υποχρεώνει τη δημόσια συζήτηση να γίνει πιο συγκεκριμένη.

Διότι η κρίσιμη λεπτομέρεια δεν είναι ο συνολικός αριθμός των θανατώσεων, αλλά η σύνθεσή του, πόσα από τα ζώα που θανατώθηκαν ήταν παραγωγικά θηλυκά, πόσα αρσενικά, πόσα νεαρά, και ποια είναι η επίδραση αυτής της διάρθρωσης στην πραγματική παραγωγική δυνατότητα της επόμενης περιόδου. Χωρίς αυτή την αποτύπωση, οι αριθμοί μπορεί να είναι ακριβείς και πάλι να αφήνουν χώρο για παρερμηνείες  ή για βολικές βεβαιότητες. Οι αριθμοί δεν λένε ψέματα αλλά δεν λένε πάντα όλη την αλήθεια, αν δεν τους κάνεις τη σωστή ερώτηση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η προοπτική δεν είναι ουδέτερη. Κλίνει έστω διακριτικά αλλά σταθερά υπέρ των κτηνοτρόφων που επιλέγουν τη διαφάνεια, τη συμμόρφωση και τη συνέπεια στο χρόνο ως επαγγελματική στρατηγική και όχι ως υποχρέωση. Αν οι θεσμικές εγγυήσεις λειτουργήσουν και οι μηχανισμοί ελέγχου παραμείνουν αξιόπιστοι, το ελληνικό γάλα μπορεί να μετατρέψει τους αριθμούς σε πλεονέκτημα και την τεχνική ακρίβεια σε κοινωνική εμπιστοσύνη.

Δεν πρόκειται για αισιοδοξία χωρίς όρους. Πρόκειται για μια ρεαλιστική ελπίδα: ότι ένα καθαρότερο, προβλέψιμο και δίκαιο πλαίσιο θα αποδώσει πρώτα σε εκείνους που σηκώνουν το βάρος της παραγωγής, στον στάβλο και στο χωράφι, πριν φτάσει στο ράφι και στον καταναλωτή. Αν κάτι μπορεί να κρίνει το μέλλον του ελληνικού γάλακτος, δεν είναι οι διακηρύξεις, αλλά η σταθερή επιβράβευση της σωστής κτηνοτροφικής πρακτικής εκεί όπου η δουλειά μετριέται καθημερινά και η εμπιστοσύνη χτίζεται αργά, αλλά αντέχει.