Η Ελλάδα στο μέτωπο των 17 για την ΚΑΠ και η μάχη για τα δισ. του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού
Του Γ. Παπαδόπουλου
Μια νέα γραμμή άμυνας απέναντι στις περικοπές της ΚΑΠ 2028-2034 σχηματίζεται στις Βρυξέλλες, με την Ελλάδα να βρίσκεται ανάμεσα στις 17 χώρες που ζητούν να προστατευθούν οι πόροι για τη γεωργία και την Πολιτική Συνοχής στον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Η παρέμβαση έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία η συζήτηση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο μετατρέπεται σταδιακά σε ανοιχτή σύγκρουση ανάμεσα στις χώρες που θέλουν να διατηρηθούν οι παραδοσιακές ευρωπαϊκές πολιτικές και σε εκείνες που ζητούν βαθιές περικοπές δαπανών.
Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης βρίσκεται ένα απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα, πόσο χώρο θα εξακολουθήσουν να έχουν η γεωργία και η περιφερειακή ανάπτυξη σε μια Ευρωπαϊκή Ενωση που καλείται ταυτόχρονα να χρηματοδοτήσει περισσότερη άμυνα, ανταγωνιστικότητα, ενεργειακή ασφάλεια και νέες γεωπολιτικές προτεραιότητες.
Την κοινή επιστολή προς την ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου υπέγραψαν Βουλγαρία, Κροατία, Κύπρος, Τσεχία, Εσθονία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία και Ισπανία. Η πρωτοβουλία συντονίστηκε από την Ιταλία και τη Ρουμανία, οι οποίες επιχειρούν να συγκροτήσουν ένα πολιτικό μπλοκ αρκετά ισχυρό ώστε να ανακόψει νέες μειώσεις στα κονδύλια της ΚΑΠ και της Συνοχής.
Το μήνυμα των 17 είναι σαφές. Η συνολική χρηματοδότηση των δύο πολιτικών πρέπει να διατηρηθεί στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. Για τις χώρες αυτές, οποιαδήποτε νέα υποχώρηση θα περιόριζε όχι μόνο τη δυνατότητα χρηματοδότησης των αγροτών και των περιφερειών, αλλά και ένα από τα βασικά εργαλεία με τα οποία η Ευρωπαϊκή Ενωση διατηρεί οικονομική και κοινωνική συνοχή μεταξύ κρατών με πολύ διαφορετικές παραγωγικές δυνατότητες.
Η παρέμβαση αποκτά μεγαλύτερη σημασία λόγω του μεγέθους των ποσών που βρίσκονται υπό διαπραγμάτευση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει για την περίοδο 2028-2034 έναν προϋπολογισμό που προσεγγίζει τα 2 τρισ. ευρώ, αλλά με μια σημαντικά διαφορετική αρχιτεκτονική από εκείνη των προηγούμενων περιόδων. Για τη νέα ΚΑΠ προβλέπονται τουλάχιστον 293,7 δισ. ευρώ για άμεση εισοδηματική στήριξη, την ώρα που ένα ευρύτερο πακέτο περίπου 865 δισ. ευρώ θα διοχετεύεται μέσω εθνικών και περιφερειακών σχεδίων.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η ανησυχία αρκετών κυβερνήσεων. Η γεωργία δεν χάνει απλώς έναν ξεχωριστό δημοσιονομικό χώρο. Καλείται πλέον να συνυπάρξει, μέσα σε ένα πολύ πιο σύνθετο χρηματοδοτικό σχήμα, με σειρά άλλων πολιτικών που διεκδικούν μεγαλύτερο μερίδιο από τον ίδιο ευρωπαϊκό λογαριασμό.
Απέναντι στους 17 έχει διαμορφωθεί ένα σαφώς διαφορετικό στρατόπεδο. Γερμανία, Ολλανδία, Σουηδία, Δανία, Αυστρία και Φινλανδία έχουν ζητήσει ουσιαστική μείωση του συνολικού προϋπολογισμού, θεωρώντας ότι η αύξηση των ευρωπαϊκών φιλοδοξιών δεν μπορεί να οδηγήσει αυτομάτως σε αντίστοιχη αύξηση των εθνικών εισφορών. Πρόκειται για χώρες με ιδιαίτερο βάρος στη χρηματοδότηση του κοινοτικού προϋπολογισμού, γεγονός που καθιστά τη σύγκρουση πολύ περισσότερο από μια διαφωνία αρχών.
Για την Ελλάδα, το διακύβευμα είναι διπλό. Η χώρα έχει ισχυρό συμφέρον τόσο από τη διατήρηση των πόρων της ΚΑΠ όσο και από την προστασία της Πολιτικής Συνοχής, δύο χρηματοδοτικών πυλώνων που επηρεάζουν άμεσα την περιφέρεια, τις αγροτικές επενδύσεις και το διαθέσιμο εισόδημα μεγάλου μέρους του πρωτογενούς τομέα.
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος επειδή εξελίσσεται παράλληλα με τη διαπραγμάτευση για τους νέους κανόνες της ΚΑΠ μετά το 2027. Η σταδιακή μείωση των υψηλών άμεσων ενισχύσεων, το ανώτατο όριο πληρωμών, ο ορισμός του ενεργού αγρότη και η νέα στόχευση της εισοδηματικής στήριξης βρίσκονται ήδη στο τραπέζι. Το τελικό αποτέλεσμα, όμως, θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από έναν παράγοντα που προηγείται όλων των υπολοίπων: το συνολικό ποσό που θα είναι τελικά διαθέσιμο.
Το επόμενο κρίσιμο πολιτικό ραντεβού αναμένεται στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 15ης και 16ης Οκτωβρίου, όπου Ιταλία και Ρουμανία σχεδιάζουν νέα συνάντηση των χωρών που υπέγραψαν την επιστολή. Εκεί θα φανεί εάν η αριθμητική υπεροχή των 17 μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική διαπραγματευτική δύναμη απέναντι στις κυβερνήσεις που ζητούν μικρότερο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Για τον αγροτικό κόσμο, αυτή η δημοσιονομική διαπραγμάτευση θα αποτυπωθεί τελικά σε πολύ συγκεκριμένους αριθμούς. Από το ύψος του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού θα κριθεί πόσο μεγάλη θα είναι στην πράξη η επόμενη ΚΑΠ, και ποια περιθώρια θα υπάρχουν για άμεσες ενισχύσεις και πόσο βαθιές θα είναι οι αλλαγές που θα ακολουθήσουν μετά το 2027.
Η μάχη για την ΚΑΠ, επομένως, έχει ήδη αρχίσει. Και αυτή τη φορά δεν διεξάγεται μόνο στα υπουργεία Γεωργίας, αλλά στο κέντρο της μεγαλύτερης δημοσιονομικής διαπραγμάτευσης της Ευρώπης.