Όταν το κόστος της σποράς, η αβεβαιότητα της σοδειάς και τα όρια της φοροελάφρυνσης κάνουν την επόμενη καλλιέργεια τη δυσκολότερη εξίσωση.
Του Γ. Μπακόλα
Πότε συμφέρει έναν αγρότη να καλλιεργεί; Όταν πετυχαίνει καλή απόδοση, όταν πουλά σε καλύτερη τιμή ή όταν, αφού πληρώσει όλες τις υποχρεώσεις του, απομένει ένα εισόδημα που δικαιολογεί τον κόπο και τον κίνδυνο; Η απάντηση μοιάζει αυτονόητη, μέχρι να φτάσει η στιγμή της επόμενης σποράς. Τότε ο παραγωγός πρέπει να δεσμεύσει χρήματα που γνωρίζει πόσο δύσκολα εξασφάλισε, για ένα αποτέλεσμα που κανείς δεν μπορεί να του εγγυηθεί.
Στον σχεδιασμό για την καλλιεργητική περίοδο 2026–2027, η απόσταση ανάμεσα στη βέβαιη δαπάνη και στο αβέβαιο έσοδο αποκτά καθοριστική σημασία. Η επιλογή ανάμεσα στο σιτάρι, στο βαμβάκι και στο καλαμπόκι προϋποθέτει πλέον κάτι περισσότερο από μια εκτίμηση αποδόσεων και τιμών. Απαιτεί να υπολογιστεί αν το αναμενόμενο εισόδημα μπορεί να καλύψει τις υποχρεώσεις και να χρηματοδοτήσει τον επόμενο κύκλο παραγωγής. Κάθε νέα σπορά γίνεται έτσι απόφαση για τη συνέχεια της εκμετάλλευσης, καθώς δεσμεύει σήμερα κεφάλαια που θα κριθούν από μια σοδειά και μια τιμή ακόμη άγνωστες.
Οι πόλεμοι δυσκολεύουν αυτόν τον υπολογισμό. Ενέργεια, λιπάσματα και μεταφορές επηρεάζονται από εξελίξεις πολύ μακριά από το χωράφι, οι οποίες φτάνουν στον παραγωγό με τη μορφή ενός ακριβότερου τιμολογίου. Η κρίση στον εφοδιασμό μέσω του Ορμούζ δείχνει πόσο εύκολα μια στρατιωτική σύγκρουση μπορεί να αλλάξει τον προϋπολογισμό της σποράς. Η άνοδος του κόστους, όμως, δεν εξασφαλίζει αντίστοιχη άνοδο στην τιμή της συγκομιδής.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον έρχεται η εξαγγελία για μηδενικό φορολογικό συντελεστή έως τις 20.000 ευρώ στους κατά κύριο επάγγελμα αγρότες. Πρόκειται για χρήσιμη ελάφρυνση, με εφαρμογή από το φορολογικό έτος 2026 σύμφωνα με το νομοσχέδιο που τέθηκε σε διαβούλευση. Για να μειωθεί, ωστόσο, ο φόρος στο αγροτικό εισόδημα, πρέπει πρώτα να υπάρχει εισόδημα που φορολογείται.
Μια καλλιέργεια, άλλωστε, συντηρεί περισσότερους ανθρώπους από εκείνον που εμφανίζεται ως παραγωγός. Πίσω της βρίσκονται η οικογένεια, οι εργάτες, ο γεωπόνος, ο προμηθευτής και ο επαγγελματίας που αναλαμβάνει τη συγκομιδή ή τη μεταφορά. Όλοι πληρώνονται από την αξία που δημιουργείται στο ίδιο χωράφι. Όταν στο τέλος δεν απομένει εισόδημα για τον αγρότη, αποδυναμώνεται και η δραστηριότητα από την οποία ζουν οι υπόλοιποι.
Η ίδια η ανακοίνωση του υπουργείου Οικονομικών εκτιμά ότι μείωση φόρου θα δουν περίπου 47.000 από τους 246.000 κατά κύριο επάγγελμα αγρότες. Δεν απαιτείται εισόδημα 20.000 ευρώ για να ωφεληθεί κάποιος. Τα στοιχεία, όμως, δείχνουν ότι η παρέμβαση δεν φτάνει με τον ίδιο τρόπο στην πλειονότητα των παραγωγών.
Στις καλλιέργειες, προηγείται πάντα ο λογαριασμός της επιβίωσης. Η ανάλυση του Agrocapital για το σιτάρι αποτύπωσε, υπό συγκεκριμένες παραδοχές, παραγωγή που δεν καλύπτει το πλήρες κόστος της. Στο βαμβάκι και στο καλαμπόκι, αντίστοιχα, η τιμή αποκτά νόημα μόνο δίπλα στις αποδόσεις, στην άρδευση, στα ενοίκια και στις υπόλοιπες δαπάνες. Ο τζίρος της συγκομιδής δεν είναι το εισόδημα της οικογένειας.
Παραγωγοί ακτινιδίων ή πορτοκαλιών που θα διατηρήσουν φορολογητέα κέρδη μπορούν να ωφεληθούν ουσιαστικά. Δεν προκύπτει, όμως, ένας ασφαλής διαχωρισμός ανάμεσα σε κερδισμένες δενδρώδεις και χαμένες αροτραίες καλλιέργειες, ούτε ενιαία εικόνα για την ελιά και το ελαιόλαδο. Στην κτηνοτροφία, επίσης, η ελάφρυνση προϋποθέτει μια μονάδα που παραμένει ενεργή και αφήνει εισόδημα.
Η αποτελεσματικότητα της αγροτικής πολιτικής θα κριθεί και στους παραγωγούς που δεν θα πληρώσουν φόρο επειδή η χρονιά τους δεν άφησε κέρδος. Σε εκείνους που θα καλύψουν ζημιές από τις οικονομίες τους, θα μεταφέρουν οφειλές ή θα περιορίσουν τα καλλιεργούμενα στρέμματα.
Το κράτος μπορεί να υπολογίσει πόσο φόρο θα χάσει από μια απαλλαγή. Χρειάζεται να γνωρίζει εξίσου καλά πόση παραγωγή κινδυνεύει να χάσει όταν η καλλιέργεια παύει να συντηρεί τον άνθρωπο που την αναλαμβάνει. Το χωράφι μπορεί να περιμένει μια καλύτερη χρονιά. Ο άνθρωπος που ζει από αυτό δεν έχει πάντοτε αυτή την πολυτέλεια.