Αν η Ευρώπη αγοράσει φθηνά τουρκικά πορτοκάλια ποιος θα πουλήσει με ζημιά;
Του Γ. Παπαδόπουλου
Πού καταλήγει μια σοδειά όταν ο δρόμος προς έναν από τους μεγαλύτερους αγοραστές της γίνεται υπερβολικά ακριβός; Για τα τουρκικά πορτοκάλια και τα υπόλοιπα εσπεριδοειδή, η δυσκολία πρόσβασης στη Ρωσία δημιουργεί πίεση για αναζήτηση άλλων αγορών στην αρχή της περιόδου 2026–2027. Η Ευρώπη αποτελεί πιθανή διέξοδο και, μαζί, το πεδίο όπου μπορεί να μεταφερθεί μέρος αυτής της πίεσης, με περισσότερες ανταγωνιστικές προσφορές απέναντι στην ελληνική, την ισπανική και την ιταλική παραγωγή.
Ο κίνδυνος υποχώρησης των ευρωπαϊκών τιμών προκύπτει από την ανάγκη να πουληθούν προϊόντα που δυσκολεύονται να φτάσουν στον αρχικό προορισμό τους. Οι επιθέσεις στη Μαύρη Θάλασσα, οι διακοπές θαλάσσιων συνδέσεων και η ακριβότερη οδική μεταφορά έχουν ήδη επηρεάσει τις τιμές στην Τουρκία. Το ενδεχόμενο να ενταθεί ο ανταγωνισμός στην ΕΕ είναι εμπορικά εύλογο, παραμένει όμως εκτίμηση, καθώς δεν έχουν τεκμηριωθεί συγκεκριμένες πρόσθετες ποσότητες πορτοκαλιών που ανακατευθύνονται στην ευρωπαϊκή αγορά.
Η προειδοποίηση από την τουρκική πλευρά είχε διατυπωθεί ήδη από τις αρχές Σεπτεμβρίου. Ο Ali Can Yamanyılmaz, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Συνέλευσης Τούρκων Εξαγωγέων, TİM, δήλωνε στην Ekonomim ότι τέσσερα πλοία που μετέφεραν εσπεριδοειδή από την Τσουκούροβα είχαν δεχθεί επιθέσεις μέσα σε έναν μήνα. Περιέγραφε μάλιστα διακοπή των θαλάσσιων αποστολών προς τη Ρωσία και ζητούσε ασφαλή διάδρομο ναυσιπλοΐας, ώστε να αποκατασταθεί η πρόσβαση σε μια κρίσιμη αγορά.
Τον Οκτώβριο, οι συνέπειες είχαν φτάσει μέχρι το περιβόλι. Σύμφωνα με δηλώσεις του προέδρου του Αγροτικού Επιμελητηρίου Yüreğir, Mehmet Akın Doğan, στη Dünya στις 14 Οκτωβρίου, η μεταφορά προς Ρωσία και Ουκρανία κόστιζε περίπου 3.000 δολάρια διά θαλάσσης, έναντι 9.000–10.000 δολαρίων πλέον με φορτηγό. Με τέτοια διαφορά, μια παραγγελία μπορεί να πάψει να συμφέρει, παρότι ο αγοραστής εξακολουθεί να χρειάζεται το προϊόν.
Στα Άδανα, στην πεδιάδα της Κιλικίας κατά την ίδια πηγή, τα λεμόνια είχαν υποχωρήσει περίπου στις 5 τουρκικές λίρες το κιλό στο χωράφι, ενώ τα πρώιμα μανταρίνια πωλούνταν στις 5–6 λίρες, από 8–10 λίρες στην αρχή της συγκομιδής. Μέρος της παραγωγής παρέμενε στα δέντρα. Τα στοιχεία αφορούν συγκεκριμένα προϊόντα και περιοχή, αποτυπώνουν όμως πώς μια διαταραχή στη μεταφορά μετατρέπεται σε απώλεια διαπραγματευτικής δύναμης για τον παραγωγό.
Πόσο μακριά μπορεί να μείνει αυτή η πίεση από τον Ευρωπαίο καλλιεργητή; Αν οι ποσότητες που δυσκολεύονται να απορροφηθούν από τη Ρωσία προσφερθούν σε ευρωπαϊκές αλυσίδες και χονδρεμπόρους με χαμηλότερες τιμές, οι αγοραστές αποκτούν περισσότερες επιλογές. Σε αυτό το σενάριο, η πίεση μπορεί να εμφανιστεί στις διαπραγματεύσεις για τον ελληνικό καρπό πριν ακόμη γίνει ευδιάκριτη στα συγκεντρωτικά στοιχεία εισαγωγών.
Η εξέλιξη αφορά μια αγορά στην οποία, όπως έχει παρουσιάσει το Agrocapital, οι όροι της νέας περιόδου για πορτοκάλια και μανταρίνια ήδη αλλάζουν, ενώ οι εισαγωγές εσπεριδοειδών από τρίτες χώρες αποτελούν σημαντικό παράγοντα ανταγωνισμού.
Ο Can Cakir, διευθυντής εξαγωγών της τουρκικής Eren, δήλωσε σε ευρωπαικό περιοδικό ότι οι τιμές των τουρκικών εσπεριδοειδών αναμένονται πιο ανταγωνιστικές από πέρυσι, συνδέοντας την εκτίμηση κυρίως με την αυξημένη διαθεσιμότητα. Παράλληλα, ανέφερε ότι η οδική μεταφορά δεν μπορεί να υποκαταστήσει πλήρως τις θαλάσσιες γραμμές στην αιχμή της περιόδου. Αυτό δεν αποδεικνύει γενικευμένο πλεόνασμα σε όλα τα εσπεριδοειδή ούτε προδικάζει πτώση των ευρωπαϊκών τιμών. Ενισχύει, ωστόσο, την ανάγκη να παρακολουθούνται οι τουρκικές προσφορές ανά προϊόν και προορισμό.
Υπάρχουν, άλλωστε, εμπόδια και προς την Ευρώπη στις 20 Οκτωβρίου, η Ekonomi Gazetesi κατέγραφε δηλώσεις εξαγωγέων για εξάντληση των αδειών διέλευσης φορτηγών μέσω Ουγγαρίας από τις αρχές του μήνα. Οι δυσκολίες αυτές περιορίζουν την ευκολία ανακατεύθυνσης των φορτίων και δεν επιτρέπουν να θεωρείται δεδομένη μια άμεση, μαζική αύξηση των αφίξεων στην ΕΕ.
Οι παραγωγοί μας αντιμετωπίζουν ήδη το αυξημένο κόστος συγκομιδής. Πόσο χώρο θα έχουν να διαπραγματευτούν μια τιμή που να καλύπτει τον κόπο και τις δαπάνες τους, εάν οι αγοραστές μπορούν να στραφούν σε περισσότερα και φθηνότερα τουρκικά εσπεριδοειδή;
Η ζημιά, πάντως, δεν χρειάζεται να ταξιδέψει με το ίδιο πλοίο. Εάν η δυσκολία πώλησης στη Ρωσία μετατραπεί σε φθηνότερες προσφορές στην Ευρώπη, μέρος του λογαριασμού μπορεί να φτάσει στα ευρωπαικά περιβόλια, την ώρα που θα συμφωνείται η τιμή της σοδειάς.