Υποχωρεί το εμπόριο μήλων, σταφυλιών και πορτοκαλιών, ενώ ενισχύεται η ζήτηση για μύρτιλα και αβοκάντο
Σημάδια στασιμότητας εμφανίζει το παγκόσμιο εμπόριο νωπών φρούτων και λαχανικών, καθώς οι αυξανόμενοι εμπορικοί περιορισμοί, οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής επηρεάζουν ολοένα περισσότερο την παραγωγή και τις εξαγωγές. Την περίοδο 2021-2025, η μέση ετήσια αύξηση της αξίας των διεθνών εμπορικών συναλλαγών, μετά την προσαρμογή για τον πληθωρισμό, περιορίστηκε μόλις στο 0,1%, αποτυπώνοντας την ουσιαστική στασιμότητα της αγοράς.
Τα στοιχεία περιλαμβάνονται στην έκθεση της FRUIT LOGISTICA για τις τάσεις της αγοράς φρούτων και λαχανικών το 2027 και αναδεικνύουν τις αλλαγές που συντελούνται στο διεθνές εμπόριο νωπών αγροτικών προϊόντων.
Παρά τη συνολική στασιμότητα, η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά μεταξύ των επιμέρους προϊόντων. Το διεθνές εμπόριο μήλων, σταφυλιών και πορτοκαλιών καταγράφει μείωση σε όγκο, ενώ αντίθετα οι εξαγωγές μύρτιλων και αβοκάντο συνεχίζουν να αυξάνονται.
Η διαφοροποίηση αυτή συνδέεται με τις αλλαγές στις καταναλωτικές προτιμήσεις και την ενίσχυση του ανταγωνισμού μεταξύ των χωρών που παράγουν παραδοσιακά εξαγώγιμα προϊόντα και εκείνων που επενδύουν σε καλλιέργειες με αυξανόμενη διεθνή ζήτηση.
Για τους παραγωγούς και τις εξαγωγικές επιχειρήσεις, οι εξελίξεις δημιουργούν νέα δεδομένα, καθώς η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας δεν εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από την αύξηση της παραγωγής ή τη συγκράτηση του κόστους.
Η πρόσβαση σε διαφορετικές αγορές, η προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες συνθήκες ζήτησης και η δυνατότητα αντιμετώπισης αιφνίδιων διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία.
Καθοριστικό παράγοντα για το μέλλον της παραγωγής φρούτων και λαχανικών αποτελεί η κλιματική αλλαγή, η οποία αναμένεται να μεταβάλει σταδιακά τον γεωγραφικό χάρτη των καλλιεργειών.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της RaboResearch, έως το 2050 οι ευρωπαϊκές περιοχές παραγωγής φρούτων ενδέχεται να παρουσιάσουν σημαντικές αλλαγές, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας και η περιορισμένη διαθεσιμότητα νερού θα επηρεάσουν την καταλληλότητα ορισμένων περιοχών για συγκεκριμένες καλλιέργειες.
Οι χώρες της Μεσογείου αναμένεται να βρεθούν αντιμέτωπες με μεγαλύτερες πιέσεις, εξαιτίας των υψηλότερων θερμοκρασιών και των αυξανόμενων προβλημάτων λειψυδρίας.
Οι συνθήκες αυτές ενδέχεται να δυσκολέψουν την παραγωγή ορισμένων ειδών φρούτων, αυξάνοντας παράλληλα τις ανάγκες άρδευσης και προσαρμογής των καλλιεργητικών πρακτικών.
Αντίθετα, περιοχές της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης, όπου σήμερα επικρατούν χαμηλότερες θερμοκρασίες, θα μπορούσαν να αποκτήσουν ευνοϊκότερες συνθήκες για την καλλιέργεια συγκεκριμένων ποικιλιών.
Οι πιθανές αυτές μεταβολές δημιουργούν νέα δεδομένα για τον ανταγωνισμό μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, καθώς παραδοσιακές παραγωγικές περιοχές ενδέχεται να αντιμετωπίσουν μεγαλύτερες δυσκολίες, ενώ άλλες θα αποκτήσουν νέες δυνατότητες.
Πέρα από το κλίμα, σημαντικές πιέσεις στο διεθνές εμπόριο ασκούν και τα προβλήματα στις μεταφορές.
Το αυξανόμενο κόστος των υπηρεσιών εφοδιαστικής αλυσίδας, οι καθυστερήσεις και οι περιορισμοί σε βασικές εμπορικές διαδρομές επιβαρύνουν ιδιαίτερα τη διακίνηση νωπών φρούτων και λαχανικών, τα οποία απαιτούν ταχεία μεταφορά και κατάλληλες συνθήκες συντήρησης.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι περιοδικοί περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα στη Διώρυγα του Παναμά και στον ποταμό Ρήνο, εξαιτίας της χαμηλής στάθμης των υδάτων.
Οι δυσκολίες αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε καθυστερήσεις, αλλαγές δρομολογίων και αύξηση του κόστους μεταφοράς, επηρεάζοντας τόσο τους εξαγωγείς όσο και τους εισαγωγείς.
Ταυτόχρονα, η αύξηση των δασμών, οι εμπορικοί περιορισμοί και οι γεωπολιτικές συγκρούσεις αναγκάζουν τις επιχειρήσεις να επανεξετάσουν τις παραδοσιακές εμπορικές τους συνεργασίες και να αναζητήσουν εναλλακτικές αγορές.
Σε αυτό το περιβάλλον, η μείωση του λειτουργικού κόστους και η βελτίωση των μεταφορών δεν θεωρούνται πλέον επαρκείς προϋποθέσεις για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας.
Η διαφοροποίηση των εξαγωγικών προορισμών, ο περιορισμός της εξάρτησης από συγκεκριμένους αγοραστές και μεταφορικές διαδρομές, καθώς και οι επενδύσεις στην τεχνολογία και την καινοτομία αναδεικνύονται σε βασικές προτεραιότητες για τις επιχειρήσεις του κλάδου.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η δυνατότητα γρήγορης προσαρμογής σε αλλαγές της διεθνούς ζήτησης, καθώς οι αγορές παρουσιάζουν πλέον μεγαλύτερες διακυμάνσεις και οι συνθήκες εμπορίου μπορούν να μεταβληθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Η εικόνα της τελευταίας πενταετίας δείχνει ότι το παγκόσμιο εμπόριο φρούτων και λαχανικών εισέρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ανάπτυξη δεν είναι δεδομένη, ακόμη και για προϊόντα με ισχυρή παρουσία στις διεθνείς αγορές.
Για τις χώρες που εξαρτώνται σημαντικά από τις εξαγωγές νωπών αγροτικών προϊόντων, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές αναδεικνύουν την ανάγκη προσαρμογής στις νέες εμπορικές και κλιματικές συνθήκες.
Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας της παραγωγής, η διαφοροποίηση των αγορών και η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε έναν κλάδο όπου οι κλιματικοί, οικονομικοί και γεωπολιτικοί κίνδυνοι επηρεάζουν πλέον άμεσα τις προοπτικές ανάπτυξης.