Κορινθιακή σταφίδα: Μαύρη και πολύτιμη

Εισαγωγή

Κορινθιακή ή αλλιώς μαύρη σταφίδα. Ένα προϊόν πασίγνωστο στην ευρύτερη περιοχή της Αιγιάλειας αλλά όχι και τόσο στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο όπου έχει ελάχιστη κατανάλωση καθώς εξάγεται σε ποσοστό έως και 95 % στις απαιτητικές αγορές του εξωτερικού.

 
                 Λεζάντα φωτογραφίας: Σταφίδα, με φόντο το Αίγιο, τον Κορινθιακό και τα βουνά της Ρούμελης

Η Κορινθιακή σταφίδα λαμβάνεται από σταφύλια των ποικιλιών (cultivars) Vitis Vinifera L, ποικιλία μαύρη κορινθιακή σταφίδα και είναι μια αμιγώς Ελληνική ποικιλία αμπέλου, της οποίας η ιστορία φτάνει έως την αρχαιότητα. Τα σταφύλια ποικιλίας κορινθιακής σταφίδας χαρακτηρίζονται από ρώγες μαύρου χρώματος, μικρού μεγέθους και αγίγαρτες (χωρίς κουκούτσι) ως επί το πλείστον.

Καλλιεργείται στην Αχαΐα, Μεσσηνία, Ηλεία, Κορινθία, Ζάκυνθο και Κεφαλληνία και όχι μόνο στην Κόρινθο όπως πιστεύουν αρκετοί λόγω του ονόματος της ποικιλίας της, συγχέοντάς την αρκετές φορές με τη ξανθή σταφίδα, τη σουλτανίνα.

Έως σήμερα υπάρχουν δύο τύποι Κορινθιακής σταφίδας που έχουν αναγνωρισθεί ως προϊόντα Προστατευμένης Ονομασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π.) και ένας ως Προστατευμένης Γεωγραφικής Ένδειξης (Π.Γ.Ε.):

1. η Κορινθιακή σταφίδα που παράγεται στην περιοχή της Αιγιάλειας του Νομού Αχαΐας με την ονομασία «ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΗ ΣΤΑΦΙΔΑ ΒΟΣΤΙΤΣΑ» (Π.Ο.Π.).

2. η Κορινθιακή σταφίδα που παράγεται στο Νομό Ζακύνθου, με την επωνυμία «ΣΤΑΦΙΔΑ ΖΑΚΥΝΘΟΥ» (Π.Ο.Π.).

3. η Κορινθιακή σταφίδα που παράγεται στο Νομό Ηλείας έχει αναγνωριστεί ως προϊόν Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (Π.Γ.Ε.) με την ονομασία «ΣΤΑΦΙΔΑ ΗΛΕΙΑΣ»


                 
 
                             Λεζάντα φωτογραφίας: Αποξηραμένη κορινθιακή (μαύρη) σταφίδα


Ιστορικά και κοινωνικοοικονομικά στοιχεία


Η πριγκίπισσα σταφίδα, όπως την αποκαλούν πολλοί ιστορικοί, συντροφεύει τον άνθρωπο από τα πρώτα χρόνια του πολιτισμού. Ανακαλύφτηκε τυχαία όταν οι άνθρωποι δοκίμασαν από περιέργεια τα ξεραμένα σταφύλια στα αμπέλια. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές οι σταφίδες αναφέρονται ήδη από το 1490 π.Χ. Μεταξύ 120-900π.Χ. αρχίζει η καλλιέργεια των πρώτων οργανωμένων αμπελιών και μαζί τους η παραγωγή σταφίδας.

Πέρασαν, όμως, πολλά χρόνια μέχρι να ξεκαθαριστεί ποια ποικιλία σταφυλιών έκανε την καλύτερη σταφίδα. Ανάμεσα πάντως στις καλύτερες ήταν η περίφημη, σκουρόχρωμη, κορινθιακή σταφίδα που καλλιεργούσαν στην αρχαία Ελλάδα. Οι Φοίνικες και οι Αρμένιοι ανέπτυξαν το εμπόριο της σταφίδας με τους Έλληνες και αργότερα με τους Ρωμαίους, έτσι η πριγκίπισσα σταφίδα κατέκτησε τους λαούς της Μεσογείου.

Η λατρεία της αλλά και η αξία της χτύπησε κόκκινο. Έλληνες και Ρωμαίοι πίστευαν ότι είχε μαγικές ιδιότητες και στόλιζαν με σταφίδες τους ναούς τους. Τη χρησιμοποιούσαν ως φάρμακο. Οι Ρωμαίοι γιατροί μάλιστα θεωρούσαν ότι θεράπευε τα πάντα, από το δηλητήριο των μανιταριών μέχρι τα γηρατειά. Όσο για την αξία της, με δυο βάζα σταφίδες, στην αρχαία Ρώμη, αντάλλασσαν ένα σκλάβο. Τον 11ο αι. οι σταυροφόροι έφεραν τις σταφίδες στην Ευρώπη.

Μέχρι το 14ο αι, αποτελούσαν ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της ευρωπαϊκής κουζίνας και η τιμή τους εκτοξεύτηκε για μια ακόμα φορά στα ύψη. Η σταφίδα λατρεύτηκε και συντρόφεψε αυτοκράτορες, μεγάλους στρατηγούς και εξερευνητές. Όπως λένε οι φήμες, το αγαπημένο πιάτο του αυτοκράτορα Αύγουστου ήταν μικρά ψητά πουλιά γεμισμένα με σταφίδες. Οι σταφίδες ήταν η ιδανική προμήθεια για τα μακρινά ταξίδια.

Ο μεγάλος στρατηγός Αννίβας είχε εφοδιαστεί με πολλούς τόνους πριν περάσει, με τα στρατεύματα του, τις Άλπειες. Ο Χριστόφορος Κολόμβος και το πλήρωμα του διέσχισε τον Ατλαντικό μασουλώντας σταφίδες. Τις ίδιες προμήθειες έκανε πολλά χρόνια αργότερα και ο Robert Falcon Scott όταν ξεκίνησε να εξερευνήσει το Νότιο Πόλο.

Η Κορινθιακή σταφίδα αποτέλεσε το κατεξοχήν εξαγώγιμο προϊόν του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους του 1830 μέχρι και το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, όπου και αποτελούσε το 50 % των συνολικών εξαγωγών, χαρακτηρίζοντας την έτσι ως εθνικό προϊόν το οποίο καλλιεργούνταν σχεδόν αποκλειστικά εντός της ελληνικής περιφέρειας. Mόνο ως υπερβολή δεν μπορεί να θεωρηθεί αυτό που είχε πει κάποτε ο Ξ. Ζολώτας, ότι η σταφίδα για την Ελλάδα ήταν «ότι και ο καφές για τη Βραζιλία»!

 


Λεζάντα φωτογραφίας: Εξαγωγή σταφίδας από το λιμάνι της Πάτρας στις αρχές του 1900. Καρτ ποστάλ εποχής. Εκδ. Π. Συναδινός (πηγή: Αλέκου Μαρασλή, "Πάτρα 1900". Πάτρα 1978)

 


Λεζάντα φωτογραφίας: Παλιά στο λιμάνι του Αιγίου, με τα πλοία να φορτώνονται κορινθιακή σταφίδα για τις αγορές του εξωτερικού
 

Ακόμα και σήμερα μπορεί να δει κανείς τα αποτυπώματα της σταφίδας στις περιοχές στις οποίες ήκμασε η καλλιέργεια και το εμπόριό της. Ενδεικτικά αναφέρουμε κάποια ελάχιστα από εκείνα τα στοιχεία που αποδεικνύουν την αλληλεπίδραση της σταφίδας με την ελληνική πραγματικότητα:
Τη χρηματοδότηση και κατασκευή μεγάλων έργων υποδομής του νεοϊδρυθέντος Ελληνικού κράτους από και για την εμπορία της σταφίδας, όπως η αναβάθμιση-κατασκευή μεγάλων εξαγωγικών λιμανιών, η έναρξη της κατασκευής του σιδηρόδρομου της Πελοποννήσου και της διώρυγας της Κορίνθου με σκοπό την καλύτερη και ταχύτερη μεταφορά της Κορινθιακής σταφίδας στις αγορές του εξωτερικού.
Την κατασκευή κτηρίων σπουδαίας πολιτιστικής σημασίας και κληρονομιάς ((Θέατρο Απόλλων στην Πάτρα (έργο του διάσημου αρχιτέκτονα Τσίλλερ), Ιερός Ναός Αγίου Ανδρέα Πατρών, η κατασκευή νεοκλασικών αρχοντικών και αποθηκών σε όλες τις περιοχές καλλιέργειάς της, που ανήκαν σε σταφιδέμπορους της εποχής, αλλά και η δημιουργία γιορτών και εκδηλώσεων (π.χ. το καρναβάλι της Πάτρας), οφείλονται κυρίως στον πλούτο τον οποίο δημιούργησε το εμπόριο της σταφίδας και στις επιρροές από τις χώρες της δυτικής Ευρώπης στις οποίες κατευθυνόταν η σταφίδα.
 

Λεζάντα φωτογραφίας: Παλιές σταφιδαποθήκες στην παραλία του Αιγίου



Ακόμα και κατά την ύφεση του εμπορίου της λόγω της μη απορρόφησης από τις αγορές του εξωτερικού, αναφέρονται πολλές κοινωνικοοικονομικές αναταραχές, οι οποίες οδήγησαν σε κραδασμούς στο πολιτικό στερέωμα της εποχής, στην έναρξη του μεταναστευτικού κύματος του αγροτικού πληθυσμού προς την Αμερική και άλλες χώρες του εξωτερικού αλλά και η πρώτη προσπάθεια εκβιομηχάνισης που οφείλεται στην απορρόφηση του πλεονάσματός της από οινοποιεία, οινοπνευματοποιεία κλπ. Στον Πειραιά, στην Πάτρα και στον Βόλο εμφανίζεται μια πραγματική βιομηχανική ανάπτυξη.

                                                 


Λεζάντα φωτογραφίας: Παλιά διαφήμιση του Α.Σ.Ο (Αυτόνομος Σταφιδικός Οργανισμός)



Όλα τα παραπάνω στοιχεία συνηγορούν στο ότι η Κορινθιακή σταφίδα μπορεί να χαρακτηριστεί ως ένα από τα κυριότερα εθνικά, ιστορικά και παραδοσιακά προϊόντα της Ελλάδας.

Η καλλιέργεια της σταφίδας είναι πολύ απαιτητική. Απαιτεί μεγάλη φροντίδα και αφοσίωση από την πλευρά του αγρότη για να παραχθεί ένα άκρως ποιοτικό προϊόν. Η συγκομιδή της σταφίδας (τρύγος) γίνεται κατά τους μήνες Αύγουστο-Σεπτέμβριο. Το νωπό σταφύλι οδηγείται σε ειδικούς χώρους (αλώνια) για να αποξηρανθεί φυσικά κάτω από τον ήλιο. Στη συνέχεια συλλέγεται και οδηγείται προς μεταποίηση και τυποποίηση.