AI στη γεωργία: Η απόσταση ανάμεσα στον αλγόριθμο και το χωράφι

Του Γ. Παπαδόπουλου

Πόσο λιγότερο νερό θα χρειάζεται ένας ελαιώνας; Μπορεί ένας κτηνοτρόφος να εντοπίζει νωρίτερα ένα πρόβλημα στη μονάδα του; Και πόσο θα κοστίζει η τεχνολογία που υπόσχεται να τον βοηθήσει; Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για την AI στη γεωργία, που παρουσιάστηκε τις προηγούμενες ημέρες φέρνει αυτά τα πρακτικά ερωτήματα στο επίκεντρο. Με παρεμβάσεις που προβλέπονται από το 2027, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να μεταφέρει την έρευνα στην παραγωγή, συνδέοντας την καινοτομία με την ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα των εκμεταλλεύσεων.

Η ανάγνωση διαφόρων εγγράφων καθώς και ανθρώπους τις agtech αγοράς αναδεικνύει, ωστόσο, μια απόσταση που παραμένει δύσκολο να καλυφθεί. Ανάμεσα σε μια επιτυχημένη ερευνητική εφαρμογή και σε μια υπηρεσία που ο αγρότης μπορεί να πληρώσει και να χρησιμοποιήσει καθημερινά, μεσολαβούν χρηματοδότηση, δοκιμές, εκπαίδευση και τεχνική υποστήριξη. Το Agrocapital εξετάζει τι προβλέπουν τα πλαίσια AgRI 2040 και Food 2040 για τις νέες τεχνολογίες και ποια ζητήματα αφήνουν ακόμη ανοιχτά για γεωργούς και κτηνοτρόφους.

Η αφετηρία της ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι αποκαλυπτική. Η ευρωπαϊκή επιστημονική δραστηριότητα δεν μετατρέπεται επαρκώς σε αντίστοιχη βελτίωση της παραγωγικότητας και της αποδοτικότητας των πόρων. Η Επιτροπή εντοπίζει περιορισμένες ιδιωτικές επενδύσεις, κατακερματισμένη χρηματοδότηση και δυσκολίες στην εμπορική αξιοποίηση ερευνητικών αποτελεσμάτων. Η γνώση υπάρχει, αλλά η διαδρομή της μέχρι την εκμετάλλευση παραμένει ατελής.

Η απόδοση τελικά θα μετρηθεί στην εκμετάλλευση. Στο πεδίο της ψηφιοποίησης, η ανακοίνωση περιλαμβάνει αισθητήρες, τηλεπισκόπηση, drones, ρομποτική και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Προβλέπει καλύτερη αξιοποίηση δεδομένων για ταχύτερες αποφάσεις, ευκολότερη πρόσβαση στη γνώση και περιορισμό του διοικητικού φόρτου.

«Η ταχύτερη υιοθέτηση της AI θα πρέπει να ενθαρρυνθεί, ώστε να συμβάλει στη μείωση του διοικητικού φόρτου, στην αύξηση της απόδοσης και στη βελτίωση της πρόσβασης στη γνώση», μας αναφέρερουν πηγές μας.

Για τους παραγωγούς, η κατεύθυνση αυτή αποκτά περιεχόμενο όταν συνδέεται με συγκεκριμένες αποφάσεις. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, ένα σύστημα να βοηθά στην εκτίμηση των αναγκών άρδευσης ή να επισημαίνει εγκαίρως συνθήκες που ευνοούν μια προσβολή. Η χρησιμότητά του, όμως, εξαρτάται από την ποιότητα των δεδομένων και την καταλληλότητά του για τη συγκεκριμένη καλλιέργεια.

«Τι θα μου εξοικονομήσει και πότε θα αποσβέσω τη δαπάνη;» Είναι το πρώτο πρακτικό ερώτημα που χρειάζεται να απαντήσει μια επένδυση. Η ίδια η ανακοίνωση ζητά αξιολόγηση του κόστους και των οφελών των καινοτομιών. Στον υπολογισμό πρέπει να χωρούν η αγορά εξοπλισμού, οι συνδρομές, η συντήρηση και η εκπαίδευση, μαζί με την επίδραση στην παραγωγή και την κατανάλωση πόρων.

Για την κτηνοτροφία, η αντίστοιχη ερώτηση είναι εξίσου συγκεκριμένη. «Θα έχω καλύτερη εικόνα της μονάδας ή περισσότερες ειδοποιήσεις που θα πρέπει να ελέγχω;» Η στρατηγική συνδέει την καινοτομία με την κτηνοτροφία ακριβείας, την υγεία και την ευζωία των ζώων, τη βιοασφάλεια και την αποδοτικότερη χρήση ζωοτροφών. Δεν παρουσιάζει, ωστόσο, μετρημένο οικονομικό όφελος για κάθε εφαρμογή.

Η αυτοματοποίηση συνδέεται και με τη διαθεσιμότητα εργατικών χεριών. Η Επιτροπή αναγνωρίζει τη γήρανση και τη συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού ως πιέσεις για τον κλάδο. Η χρήση ρομπότ στη γεωργία της Ιαπωνίας, την οποία έχει παρουσιάσει το Agrocapital, δείχνει γιατί η συζήτηση για την τεχνολογία συνδέεται όλο και περισσότερο με την ανάγκη κάλυψης απαιτητικών εργασιών.

Καθοριστική θεωρείται η δοκιμή υπό πραγματικές συνθήκες. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι αγρότες υιοθετούν ευκολότερα καινοτομίες που έχουν αναπτυχθεί με τη συμμετοχή τους και υποστηρίζονται από συμβουλευτικές υπηρεσίες. Προβλέπει, μάλιστα, να διερευνήσει τρόπους δίκαιης αναγνώρισης και αμοιβής της συμμετοχής τους σε ερευνητικά έργα. Πρόκειται για κατεύθυνση προς επεξεργασία, χωρίς ακόμη να θεμελιώνεται διαθέσιμη πληρωμή.

Η πρόσβαση και ο έλεγχος των δεδομένωνΤο δεύτερο μεγάλο ερώτημα αφορά εκείνους που διαθέτουν μικρότερη επενδυτική δυνατότητα. «Μπορεί να το χρησιμοποιήσει και η δική μου εκμετάλλευση;» Η ανακοίνωση ζητά ρητά να δοθεί προτεραιότητα στην προσβασιμότητα των ψηφιακών λύσεων, «συμπεριλαμβανομένων των μικρών και μεσαίων γεωργικών εκμεταλλεύσεων και των αγροτικών επιχειρήσεων», όπως αναφέρει σε σχετικό απόσπασμα.

Για την ύπαιθρο, αυτή η πρόβλεψη συνδέεται με βασικές προϋποθέσεις. Αξιόπιστη σύνδεση, υπηρεσίες σε κατανοητή γλώσσα, εκπαίδευση και διαθέσιμη τεχνική βοήθεια. Είναι ζητήματα που έχουν αναδειχθεί και στη συζήτηση του Agrocapital για τις δυνατότητες και τα εμπόδια της τεχνητής νοημοσύνης στη γεωργία.

Συνεταιρισμοί και οργανώσεις παραγωγών θα μπορούσαν να διευκολύνουν την πρόσβαση μέσω κοινών υπηρεσιών ή συλλογικής χρήσης εξοπλισμού αλλα δυστηχώς πολλοί λίγοι είναι αυτοί που ακολουθούν την τεχωολογία . Η Επιτροπή ενθαρρύνει τη συμμετοχή τους στην έρευνα, χωρίς να καθορίζει ενιαίο μοντέλο εφαρμογής.

Κεντρική παραμένει και η θέση των γεωπόνων και των συμβουλευτικών υπηρεσιών. Η στρατηγική επιδιώκει στενότερη σύνδεσή τους με πανεπιστήμια και ερευνητικά αποτελέσματα. Η αναφορά στην παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη ανοίγει δυνατότητες ευκολότερης πρόσβασης σε εξειδικευμένη γνώση, αφήνοντας όμως ένα κρίσιμο ερώτημα για την εφαρμογή. Πώς θα ελέγχεται μια σύσταση πριν μετατραπεί σε απόφαση με οικονομικές συνέπειες;

Ανάλογη σημασία έχει ο έλεγχος των πληροφοριών. «Ποιος θα χρησιμοποιεί τα δεδομένα του χωραφιού ή της μονάδας μου;» Το έγγραφο τα αναγνωρίζει ως στρατηγικό περιουσιακό στοιχείο, χωρίς να εξειδικεύει τους όρους εμπορικής αξιοποίησης για κάθε εκμετάλλευση. Η μεταμόρφωση της γεωργίας από την AI αφορά, επομένως, και τη θέση του παραγωγού απέναντι στους παρόχους τεχνολογίας.

Τα επόμενα βήματα περνούν από το συνέδριο AgRI 2040 στις Βρυξέλλες, στις 24–25 Σεπτεμβρίου. Από το 2027 προβλέπονται στοχευμένη πρόσκληση και άλλες δράσεις του Horizon Europe για αξιοποίηση ερευνητικών αποτελεσμάτων και μεγαλύτερη χρήση AI. Δεν καθορίζεται ακόμη άμεση επιδότηση αγοράς συστημάτων για κάθε παραγωγό. Τα ποσά, οι δικαιούχοι και οι όροι των επόμενων παρεμβάσεων θα δείξουν πόσο προσιτή μπορεί να γίνει αυτή η μετάβαση.