Πού κατευθύνθηκαν οι ενισχύσεις ΟΣΔΕ και τι αποκαλύπτει η γεωγραφία των πληρωμών

Επίσημα στοιχεία 2024/25 για τις στρεμματικές αποδόσεις βαμβακιού και τις πληρωμές ΟΣΔΕ αποκαλύπτουν, ανά Νομό, πώς κατανέμονται οι πόροι, οι αποδόσεις και τα βάρη της ελληνικής υπαίθρου. Ένα ρεπορτάζ δεδομένων που μετατρέπει τη δημόσια συζήτηση από εκτίμηση σε τεκμηρίωση.

Για μήνες, η συζήτηση γύρω από τις στρεμματικές αποδόσεις του ελληνικού βαμβακιού κινήθηκε ανάμεσα σε «λογικές» εκτιμήσεις και αντικρουόμενες βεβαιότητες. Αυτό που έλειπε δεν ήταν η άποψη, αλλά το κοινό σημείο αναφοράς. Τα επίσημα στοιχεία ανά Νομό για την περίοδο 2024/25 έρχονται να καλύψουν ακριβώς αυτό το κενό, εισάγοντας μια ενιαία αριθμητική γλώσσα με σαφή γεωγραφικό προσδιορισμό.

Στον πυρήνα τους, οι αριθμοί είναι αδιαπραγμάτευτοι. Για το σύνολο της χώρας, η μέση στρεμματική απόδοση καταγράφεται στα 318 κιλά σύσπορου ανά στρέμμα. Με βάση αυτή την τιμή, η μετάφραση σε περίπου 110 κιλά εκκοκκισμένου ανά στρέμμα δεν αποτελεί αισιόδοξη υπόθεση, αλλά αριθμητική συνέχεια. Η σχέση σύσπορου προς εκκοκκισμένο, αν και επηρεάζεται από ποικιλίες, υγρασίες και καθαρότητα, συγκλίνει στην πράξη γύρω στο ένα τρίτο. Το συμπέρασμα δεν «στέκεται» στην αγορά· στέκεται στους αριθμούς.

Η εικόνα αποκτά βάθος όταν τα στοιχεία παραγωγής διαβάζονται παράλληλα με την αναλυτική αποτύπωση των πληρωμών ΟΣΔΕ ανά Νομό. Σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα, το συνολικό ύψος πληρωμών ανήλθε στα €709.660.811, με 34.240 παραγωγούς να λαμβάνουν ενισχύσεις που αντιστοιχούν σε 223.766 εκτάρια δηλωμένης έκτασης. Πίσω από τον μέσο όρο, όμως, αποκαλύπτεται μια γεωγραφία άνισων βαρών και σιωπηλών προτεραιοτήτων.

Οι μεγάλες αγροτικές περιφέρειες εξακολουθούν να συγκεντρώνουν δυσανάλογο μερίδιο πόρων, όχι μόνο λόγω έκτασης, αλλά και λόγω δομής παραγωγής που ευθυγραμμίζεται στενά με τις επιλέξιμες κατηγορίες του συστήματος. Η Λάρισα καταγράφει συνολικές πληρωμές άνω των €50,1 εκατ., η Καρδίτσα φθάνει τα €112,2 εκατ., ενώ η Αιτωλοακαρνανία ακολουθεί με €78,7 εκατ. Τα μεγέθη αυτά δεν είναι απλώς λογιστικές εγγραφές· περιγράφουν περιοχές όπου η διοικητική και η παραγωγική πραγματικότητα συμπίπτουν.

Στο βαμβάκι ειδικά, η γεωγραφία των αποδόσεων διαλύει την ιδέα μιας «εθνικά επίπεδης» παραγωγής. Υπάρχουν Νομοί με αποδόσεις αισθητά πάνω από τον μέσο όρο, όπως η Ημαθία (391 κιλά/στρ.), η Κοζάνη (364), τα Χανιά (345), η Μαγνησία (339), η Εύβοια (334) και η Δράμα (329). Σε μια δεύτερη ζώνη, κοντά στη μέση τιμή, συναντώνται η Πιερία (324), η Πέλλα – Γιαννιτσά (320), οι Σέρρες (319) και η Θεσσαλονίκη (318). Την ίδια στιγμή, περιοχές όπως η Ορεστιάδα (203) και η Ροδόπη (206) κινούνται σημαντικά χαμηλότερα, ενώ η Λάρισα εμφανίζεται στα 254 κιλά/στρέμμα.

Οι αποκλίσεις αυτές δεν απαντούν από μόνες τους στο «γιατί». Οριοθετούν, όμως, το ερώτημα με ακρίβεια. Η παραγωγή βαμβακιού διαφοροποιείται από την πρόσβαση στο νερό, τον βαθμό αρδευόμενων εκτάσεων, το μικροκλίμα, τον χρόνο συγκομιδής και τη διαχείριση στο στάδιο της παράδοσης. Εξίσου κρίσιμο είναι ότι τα στοιχεία συνδέουν δηλώσεις ΟΣΔΕ και παραδόσεις, δείχνοντας πως η παραγωγική αλήθεια στην Ελλάδα είναι ταυτόχρονα αγρονομική και διοικητική.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το μέγεθος της βάσης. Οι Νομοί με μεγάλο όγκο κιλών δεν αποτελούν απλώς «παραδείγματα»· διαμορφώνουν τον ίδιο τον εθνικό μέσο όρο. Η Καρδίτσα εμφανίζεται με 112.209.233 κιλά, οι Σέρρες με 76.877.514, η Ημαθία με 66.674.440, η Λάρισα με 50.160.606, η Ροδόπη με 49.069.963 και η Πέλλα – Γιαννιτσά με 41.124.860 κιλά. Όταν τέτοιες μάζες συνυπάρχουν με τόσο διαφορετικές αποδόσεις, ο μέσος όρος παύει να είναι αφηρημένος και γίνεται αποτέλεσμα συγκεκριμένων γεωγραφιών.

Το τελικό συμπέρασμα είναι περιορισμένο, αλλά κρίσιμο. Η επίδοση των 318 κιλών σύσπορου/στρέμμα για το 2024/25 δεν είναι νούμερο προς διαπραγμάτευση· είναι το σημείο μηδέν της συζήτησης. Και καθώς η αγορά, τα εκκοκκιστήρια και η πολιτική διαχείριση απαιτούν μετατροπές και συγκρίσεις, η μετάβαση στα 110 κιλά εκκοκκισμένου/στρέμμα παύει να μοιάζει με άποψη και καθίσταται υπολογισμός που εδράζεται σε επίσημη αποτύπωση.

Τα στοιχεία προέρχονται από τη βάση δεδομένων του ΟΠΕΚΕΠΕ, του οργανισμού που διαχειρίζεται τις άμεσες ενισχύσεις στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Η κατανομή των πόρων ακολουθεί με συνέπεια τη λογική των δηλώσεων και των επιλέξιμων εκτάσεων, χωρίς να ενσωματώνει παραμέτρους όπως το πραγματικό κόστος παραγωγής ή η ανθεκτικότητα των τοπικών αγροτικών οικονομιών. Οι πίνακες δεν λένε ψέματα. Λένε, όμως, μόνο όσα είμαστε έτοιμοι να διαβάσουμε.