Πώς διαμορφώνεται το νέο πλαίσιο για τη γεωργία στην Ελλάδα

Το «μέλλον» της γεωργίας στην Ελλάδα, όπως αρχίζει να διαβάζεται πλέον μέσα από τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του ΥπΑΑΤ και της κυβέρνησης, δεν μοιάζει με μία ευθεία γραμμή ανάπτυξης ή παρακμής. Μοιάζει περισσότερο με αναδιάταξη κανόνων: λιγότερη ανοχή στη λειτουργία «με συνήθεια», περισσότερη πίεση για συμμόρφωση, μετρήσιμα αποτελέσματα και διοικητική καθαρότητα, με ένα προφανές παράπλευρο κόστος που βαραίνει δυσανάλογα τις μικρές και κατακερματισμένες εκμεταλλεύσεις.

Στις Βρυξέλλες, το βασικό πλαίσιο παραμένει το Στρατηγικό Σχέδιο ΚΑΠ 2023–2027, αλλά η σταθερότητα είναι περισσότερο λεκτική παρά πραγματική. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι η 1η τροποποίηση του ελληνικού Στρατηγικού Σχεδίου εγκρίθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2024, γεγονός που αποτυπώνει τον ρυθμό με τον οποίο “δουλεύεται” πλέον η ΚΑΠ όχι ως άκαμπτο κείμενο, αλλά ως ζωντανό σύστημα προσαρμογών.

Την ίδια στιγμή, η Ένωση έχει μπει σε κύκλο «διόρθωσης» της εφαρμογής με τρόπο πολιτικά χαρακτηριστικό, κρατά τον γενικό προσανατολισμό των περιβαλλοντικών απαιτήσεων, αλλά επιχειρεί να μειώσει το διοικητικό και κοινωνικό κόστος που δημιουργεί η εφαρμογή τους. Στις 14 Μαΐου 2025, η Επιτροπή παρουσίασε πακέτο απλούστευσης της ΚΑΠ, με στόχο λιγότερη γραφειοκρατία και ευκολότερη εφαρμογή, ιδίως για μικρότερες εκμεταλλεύσεις. Στις 18 Δεκεμβρίου 2025, το Συμβούλιο ανακοίνωσε ότι υπέγραψε περαιτέρω απλούστευση, εντάσσοντας τη λογική της “εκτόνωσης” στο ίδιο το θεσμικό ημερολόγιο. Ακόμη και η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε νεότερη ενημέρωση, επανέφερε το επιχείρημα των μειώσεων διοικητικού βάρους και της απλούστευσης ως κεντρική γραμμή για την τρέχουσα ΚΑΠ. 

Η ελληνική πλευρά καλείται να κινηθεί μέσα σε ένα περιβάλλον κανόνων που μεταβάλλεται διαρκώς και δεν της επιτρέπει να προσδεθεί πολιτικά ή διοικητικά σε μία και μοναδική εκδοχή εφαρμογής της ΚΑΠ. Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων επιλέγει να δημοσιοποιεί όχι μόνο το ίδιο το «κουτί» του Στρατηγικού Σχεδίου, αλλά και τις αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις και παρεμβάσεις του, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα προς τις Βρυξέλλες και προς την εσωτερική διοίκηση: η αγροτική πολιτική δεν αντιμετωπίζεται ως στατικό δόγμα, αλλά ως διαδικασία συνεχούς διαχείρισης, με τροποποιήσεις, εξειδικεύσεις και προσαρμογές ανάλογα με τις συνθήκες.

Το κρίσιμο βάρος για την Ελλάδα, ωστόσο, δεν εντοπίζεται στο λεγόμενο «πράσινο» σκέλος της ΚΑΠ. Εκεί όπου συγκεντρώνεται η πραγματική πίεση είναι στην αξιοπιστία του μηχανισμού πληρωμών και ελέγχων. Οι παρεμβάσεις της European Public Prosecutor’s Office έχουν μετατρέψει ένα διοικητικό ζήτημα σε πολιτικό υπόβαθρο με μακροπρόθεσμες συνέπειες. Στις 20 Μαΐου 2025, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ανακοίνωσε έρευνα που αφορά στελέχη του ΟΠΕΚΕΠΕ, περιγράφοντας υπόθεση οργανωμένης απάτης και διαφθοράς γύρω από αγροτικές ενισχύσεις. Λίγους μήνες αργότερα, στις 22 Οκτωβρίου 2025, επανήλθε με δεύτερη ανακοίνωση για συλλήψεις δεκάδων μελών οργανωμένης ομάδας, σε υπόθεση μεγάλης κλίμακας που συνδέεται με αγροτική χρηματοδότηση και ξέπλυμα χρήματος.

Στις Βρυξέλλες, τέτοιες υποθέσεις μένουν στη μνήμη όχι ως εξαιρέσεις, αλλά ως αποδείξεις ότι το σύστημα έχει αδυναμίες. Όταν μια διοικητική αλυσίδα πληρωμών θεωρείται διαπερατή, η πολιτική αντίδραση ακολουθεί έναν προβλέψιμο δρόμο: αυστηρότεροι όροι, ενισχυμένη επιτήρηση, μεγαλύτερη καχυποψία. Και αυτή η καχυποψία, με τη σειρά της, μεταφράζεται σε νευρικότητα στις σχέσεις κράτους–παραγωγών, σε καθυστερήσεις, σε ένα κλίμα όπου η συμμόρφωση δεν λειτουργεί ως εργαλείο εμπιστοσύνης, αλλά ως μηχανισμός άμυνας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική αγροτική πολιτική δεν δοκιμάζεται μόνο ως προς το τι υπόσχεται, αλλά κυρίως ως προς το αν μπορεί να πείσει ότι διαθέτει τη διοικητική και θεσμική επάρκεια να τηρήσει όσα ήδη έχει δεσμευθεί. Εκεί ακριβώς κρίνεται σήμερα το πραγματικό της βάρος.

Από αυτό το πλέγμα, το συμπέρασμα για την κατεύθυνση είναι πρακτικά μονοσήμαντο, η ελληνική γεωργία έχει προοπτική όχι ως “χώρος” που συντηρείται από την αδράνεια, αλλά ως πιο συγκεντρωμένη και πιο πειθαρχημένη οικονομική δραστηριότητα. Θα ευνοηθούν οι εκμεταλλεύσεις που αντέχουν μεταβλητούς κανόνες, στέκονται σε ελέγχους, επενδύουν στο τρίπτυχο νερό/ενέργεια/εξοπλισμός, δουλεύουν με σταθερούς αγοραστές ή συμβόλαια και παράγουν προϊόν με τεκμηριώσιμη ποιότητα και ιχνηλασιμότητα. Όσοι στηρίζονται κυρίως στην «επιδότηση ως εισόδημα», σε περιβάλλον αυστηροποίησης και θεσμικής καχυποψίας, δεν θα “κοπούν” απαραίτητα με μια απόφαση· συχνότερα θα πιεστούν με αργό τρόπο: θα χάσουν χρόνο, ρευστότητα, πρόσβαση σε αγορά και τελικά θα μείνουν σε χαμηλή κερδοφορία ή θα απορροφηθούν από πιο οργανωμένες δομές.

Το κρίσιμο, όμως, δεν είναι να περιγραφεί η τάση. Είναι να μεταφραστεί σε γραμμή κίνησης για τον παραγωγό, με τρόπο ψυχρό και εφαρμόσιμο. Το πρώτο που αλλάζει είναι η ταυτότητα: ο αγρότης ή ο κτηνοτρόφος δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως “δικαιούχος” που απλώς συμμορφώνεται τυπικά, αλλά ως οικονομικός φορέας που λειτουργεί υπό μόνιμη επιτήρηση. Σε αυτό το περιβάλλον, η αντοχή δεν χτίζεται με μεγαλύτερη παραγωγή, αλλά με μεγαλύτερη προβλεψιμότητα.

Η προβλεψιμότητα ξεκινά από την οικονομία της εκμετάλλευσης. Η επιδότηση, πρακτικά, παύει να είναι “βάση”. Γίνεται μεταβλητό αντιστάθμισμα κόστους, με ρίσκο καθυστέρησης ή αβεβαιότητας. Η μονάδα που δεν μπορεί να σταθεί για ένα διάστημα με μικρότερη  άνεση, είναι δομικά ευάλωτη. Αμέσως μετά έρχεται η στρατηγική συγκέντρωση λιγότερες δραστηριότητες, πιο βαθιά γνώση, πιο καθαρή κοστολόγηση, λιγότερες πιθανότητες λάθους. Η λογική των ελέγχων, των οικολογικών απαιτήσεων και των διοικητικών αντιστοιχίσεων δεν συγχωρεί τη διάχυση. Τέλος, έρχεται η αγορά: χωρίς προσυμφωνημένη απορρόφηση, ο παραγωγός εκτίθεται διπλά στη μεταβλητότητα τιμών και στην έλλειψη χρηματοδοτικής εμπιστοσύνης. Το μοντέλο της “τελευταίας στιγμής” δεν σταματά επειδή κάποιος το απαγορεύει· σταματά επειδή παύει να είναι βιώσιμο.

Η Ευρώπη δεν διαπραγματεύεται πλέον ιδέες, αλλά ισοζύγια. Ισοζύγια τροφίμων, περιβάλλοντος, κοινωνικής αντοχής και εμπιστοσύνης. Και όσο οι αγρότες πιέζουν για χώρο, τόσο οι Βρυξέλλες πιέζουν για έλεγχο  και όλα αυτα γίνονται όχι από ιδεολογία, αλλά από ανάγκη διατήρησης της συνοχής του συστήματος.. Τα πακέτα απλούστευσης δείχνουν υποχώρηση στο “πώς εφαρμόζεται” και όχι εγκατάλειψη της κατεύθυνσης. Στην Ελλάδα, αυτή η εξίσωση γίνεται πιο απαιτητική επειδή το κράτος καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να εφαρμόσει την ΚΑΠ χωρίς «γκρίζες ζώνες», σε μια περίοδο που η δημόσια εικόνα των μηχανισμών πληρωμών έχει δεχθεί σοβαρό πλήγμα.

Για τον παραγωγό, αυτό μεταφράζεται σε μία φράση οδηγό στο εξής, η επιβίωση δεν κρίνεται στο πόσο “έξυπνα” θα κινηθεί κανείς γύρω από το σύστημα, αλλά στο πόσο καθαρά και σταθερά θα μπορεί να λειτουργεί μέσα στο σύστημα. Και σε μια αγορά που γίνεται πιο επιλεκτική, το “μέσα” δεν σημαίνει μόνο ενισχύσεις. Σημαίνει οικονομική αντοχή, οργανωμένη διάθεση, και διαχειριστική πειθαρχία που δεν αφήνει κενά.

του Γ.Μπακόλα