Το CBAM μπροστά στο πρώτο crash test: λιπάσματα και πίεση από 12 χώρες να ζητούν από τις Βρυξέλλες την προσωρινή εξαίρεση των λιπασμάτων από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), ανοίγοντας ένα νέο, πολιτικά ευαίσθητο μέτωπο ανάμεσα στη στήριξη των αγροτών και τη διατήρηση της συνοχής της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής.
Η συζήτηση, που τέθηκε επισήμως στο τραπέζι με πρωτοβουλία της Αυστρίας, αποτυπώνει την αυξανόμενη ανησυχία των εθνικών κυβερνήσεων για το κόστος παραγωγής στη γεωργία, σε μια χρονική στιγμή όπου οι τιμές παραγωγού παραμένουν πιεσμένες και τα περιθώρια κέρδους συρρικνώνονται. Το CBAM, το οποίο τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή από 1ης Ιανουαρίου 2026, επιβάλλει κόστος άνθρακα σε εισαγόμενα προϊόντα υψηλής έντασης εκπομπών μεταξύ αυτών και τα λιπάσματα με στόχο να εξισορροπήσει τους όρους ανταγωνισμού με τους ευρωπαίους παραγωγούς που ήδη πληρώνουν τιμή άνθρακα εντός της Ένωσης.
Σύμφωνα με τις χώρες που στηρίζουν την εξαίρεση, η εφαρμογή του μηχανισμού κινδυνεύει να μετακυλιστεί άμεσα στους αγρότες, αυξάνοντας περαιτέρω το κόστος των εισροών. Οι εκτιμήσεις για την επιβάρυνση διαφέρουν: ορισμένες κυβερνήσεις μιλούν για αυξήσεις έως και 25%, ενώ άλλες τοποθετούν το επιπλέον κόστος σε χαμηλότερα επίπεδα, της τάξης του 10–15%. Το βέβαιο είναι ότι τα λιπάσματα παραμένουν ένας από τους βασικότερους συντελεστές κόστους για τις αροτραίες καλλιέργειες, σε μια αγορά όπου η ευρωπαϊκή παραγωγή δεν επαρκεί για να καλύψει τη ζήτηση.
Από την άλλη πλευρά, η αντίδραση της βιομηχανίας λιπασμάτων και ενός ευρύτερου μπλοκ περιβαλλοντικά προσανατολισμένων κυβερνήσεων και ευρωβουλευτών είναι έντονη. Όπως προειδοποιούν, μια εξαίρεση ακόμη και προσωρινή θα έπληττε την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών μονάδων παραγωγής, οι οποίες έχουν ήδη επενδύσει σημαντικά κεφάλαια για την απανθρακοποίηση. Παράλληλα, θα υπονόμευε την αξιοπιστία του CBAM ως εργαλείου κλιματικής πολιτικής, ανοίγοντας τον δρόμο για αντίστοιχα αιτήματα και από άλλους τομείς υψηλών εκπομπών, όπως ο χάλυβας, το τσιμέντο και το αλουμίνιο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις δύο πλευρές. Ο Κριστόφ Χάνσεν, απαντώντας στις πιέσεις, υπενθύμισε ότι έχουν ήδη υιοθετηθεί διορθωτικές παρεμβάσεις, όπως η προσωρινή αναστολή ορισμένων τακτικών δασμών σε πρώτες ύλες λιπασμάτων, προκειμένου να περιοριστεί το συνολικό κόστος για τους αγρότες. Παράλληλα, η Επιτροπή έχει εισαγάγει ρήτρα «έκτακτης ανάγκης», που θα μπορούσε υπό αυστηρές προϋποθέσεις – να επιτρέψει προσωρινή αναστολή του CBAM σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής της εσωτερικής αγοράς.
Ωστόσο, η ενεργοποίηση αυτής της ρήτρας δεν είναι άμεση. Απαιτεί έγκριση τόσο από τα κράτη μέλη όσο και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μια διαδικασία που εκτιμάται ότι θα διαρκέσει μεγάλο μέρος του έτους. Μέχρι τότε, η νομική βάση για μια μονομερή ή αναδρομική εξαίρεση των λιπασμάτων παραμένει ασαφής.
Το πολιτικό σκηνικό αποτυπώνει τις εσωτερικές αντιφάσεις της ευρωπαϊκής μετάβασης: από τη μία, η ανάγκη προστασίας του αγροτικού εισοδήματος και της επισιτιστικής ασφάλειας· από την άλλη, η επιμονή στη ρυθμιστική σταθερότητα και στην αξιοπιστία των εργαλείων για την κλιματική ουδετερότητα. Όπως προειδοποιούν παράγοντες της αγοράς, αν το CBAM αρχίσει να «ξυλώνεται» τομεακά, ο κίνδυνος ενός ντόμινο εξαιρέσεων θα μπορούσε να αποδυναμώσει συνολικά την ευρωπαϊκή στρατηγική για το κλίμα.
Προς το παρόν, το αίτημα των 12 χωρών παραμένει στο στάδιο της πολιτικής πίεσης. Η τελική έκβαση θα κριθεί στους επόμενους μήνες, καθώς η Ευρώπη καλείται για ακόμη μία φορά να αποφασίσει αν προτεραιότητα έχει η άμεση οικονομική ανακούφιση ή η μακροπρόθεσμη θεσμική συνέπεια.
Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις