Για πρώτη φορά μετά από μια παρατεταμένη περίοδο ξηρασίας, τα δάση της Ισπανία εμφανίζουν εικόνα ουσιαστικής υδατικής ανάκαμψης. Οι πρόσφατες βροχοπτώσεις δεν λειτούργησαν απλώς ως ένα παροδικό «διάλειμμα» από την ξηρασία, αλλά οδήγησαν σε πραγματική επαναφόρτιση του εδάφους και των υδροφόρων οριζόντων, αλλάζοντας αισθητά το υδατικό ισοζύγιο σε εθνική κλίμακα.
Χάρτες υψηλής ανάλυσης που αποτυπώνουν την υγρασία του δασικού εδάφους από τον Οκτώβριο έως σήμερα δείχνουν ότι σε μεγάλο μέρος της χώρας το έδαφος έχει φτάσει κοντά και τοπικά πάνω από τα ιστορικά επίπεδα χωρητικότητας. Η εικόνα είναι ιδιαίτερα ενδεικτική στην Καταλονία, όπου για να επανέλθει το δασικό σύστημα στη μέγιστη υδατική του κατάσταση απαιτήθηκαν βροχοπτώσεις έως και 150% πάνω από τον μέσο όρο των τελευταίων 20 ετών. Ένα μέγεθος που υπογραμμίζει τόσο το βάθος της προηγούμενης ξηρασίας όσο και την ένταση του φετινού υδρολογικού επεισοδίου.
Τα στοιχεία προέρχονται από την ερευνητική ομάδα του Laboratori Forestal Català του CREAF, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει αναπτύξει ένα από τα πιο λεπτομερή συστήματα παρακολούθησης της κατάστασης του νερού στα δάση της Ευρώπης. Μέσα από συνδυασμό μοντέλων και μετεωρολογικών δεδομένων, οι επιστήμονες μπορούν πλέον να παρακολουθούν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο πώς το νερό αποθηκεύεται στο έδαφος, πώς απορροφάται από τη βλάστηση και πώς καταλήγει σε ρέματα, ποτάμια και υπόγεια αποθέματα.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή την ανάλυση παίζει το ForestDrought, μια πλατφόρμα που αποτυπώνει το υδατικό ισοζύγιο των δασών, την υδατική καταπόνηση της βλάστησης και δείκτες κινδύνου πυρκαγιάς για τις τελευταίες 365 ημέρες, βασισμένη σε εκατομμύρια χωρικά δεδομένα. Τα αποτελέσματα συμπληρώνονται από το Meteoland, το οποίο παρέχει συνεχείς εκτιμήσεις βροχόπτωσης, θερμοκρασίας, υγρασίας, ανέμου και εξατμισοδιαπνοής, ακόμη και σε περιοχές χωρίς πυκνό δίκτυο μετεωρολογικών σταθμών.
Η σημερινή εικόνα χαρακτηρίζεται από πολύ υψηλά επίπεδα “πράσινου νερού”, δηλαδή υγρασίας που συγκρατείται στο έδαφος και στη βλάστηση, αλλά και από αυξημένα αποθέματα “γαλάζιου νερού”, που τροφοδοτούν πηγές, ρυάκια, ποτάμια και υδροφόρους ορίζοντες. Για τους επιστήμονες, αυτή η διπλή επαναφόρτιση λειτουργεί ως μια μορφή «πράσινης ασφάλισης»: ενισχύει την ανθεκτικότητα των δασικών οικοσυστημάτων απέναντι σε μελλοντικές ξηρασίες, μειώνει τον κίνδυνο εκτεταμένων πυρκαγιών και διασφαλίζει κρίσιμους υδατικούς πόρους για την κοινωνία.
Ωστόσο, η ανάκαμψη δεν είναι χωρίς παρενέργειες σε περιοχές με έντονο ανάγλυφο, ο κορεσμός του εδάφους αυξάνει τον κίνδυνο κατολισθήσεων, υπενθυμίζοντας ότι το νερό όταν ξεπερνά τα όρια του εδάφους μπορεί να μετατραπεί από σύμμαχο σε παράγοντα κινδύνου. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η διαχείριση του υδατικού κύκλου απαιτεί ολοκληρωμένη προσέγγιση, που λαμβάνει υπόψη τόσο τα οφέλη όσο και τους νέους κινδύνους.
Το συμπέρασμα των επιστημόνων είναι η τρέχουσα φάση επαναφόρτισης προσφέρει μια πολύτιμη ανάσα, χωρίς να αναιρεί τη δομική ξηρασία που συνεχίζει να χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της Μεσογείου. Σε αυτό το πλαίσιο, η ύπαρξη ανοιχτών, αξιόπιστων εργαλείων παρακολούθησης καθίσταται κρίσιμη όχι μόνο για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο τα δάση ρυθμίζουν τον κύκλο του νερού, αλλά και για τη στήριξη των αποφάσεων που θα καθορίσουν την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων και των κοινωνιών σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα.
Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις