Η έγκριση πρωτεΐνης από έντομα στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αφορά μόνο τη διατροφή αποτυπώνει τη στροφή της βιομηχανίας σε φθηνότερες, ελεγχόμενες πρώτες ύλες, την ώρα που η πραγματική αγροτική οικονομία δοκιμάζεται. Τι αλλάζει στην αλυσίδα τροφίμων και γιατί οι αγρότες βρίσκονται ξανά εκτός κάδρου των αποφάσεων.
Η αλλαγή δεν ξεκίνησε από το τραπέζι του καταναλωτή. Ξεκίνησε από το κόστος.
Μέσα στις ετικέτες, σε τεχνικούς όρους που δεν προκαλούν εντύπωση, άρχισαν να εμφανίζονται ονομασίες που μέχρι πρόσφατα δεν ανήκαν στο ευρωπαϊκό διατροφικό λεξιλόγιο: “Acheta domesticus”, “Tenebrio molitor”, «πρωτεΐνη από έντομα». Δεν πρόκειται για γαστρονομική μόδα ούτε για πολιτισμική στροφή. Πρόκειται για ένδειξη μιας βαθύτερης μετατόπισης στον τρόπο με τον οποίο η βιομηχανία τροφίμων αναζητά σταθερή και χαμηλού κόστους πρώτη ύλη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω του κανονιστικού πλαισίου για τα novel foods, έχει εγκρίνει συγκεκριμένες μορφές εντόμων για ανθρώπινη κατανάλωση, κατόπιν επιστημονικών γνωμοδοτήσεων της EFSA. Οι εγκρίσεις αυτές δεν άνοιξαν απλώς μια νέα αγορά. Αφαίρεσαν ένα θεσμικό εμπόδιο για τη βιομηχανία, επιτρέποντας την ένταξη μιας πρωτεΐνης που παράγεται σε ελεγχόμενο περιβάλλον, με χαμηλές απαιτήσεις γης και προβλέψιμο κόστος.
Στην πράξη, αυτό που νομιμοποιήθηκε δεν ήταν μόνο ένα νέο συστατικό, αλλά ένα διαφορετικό μοντέλο εφοδιασμού. Η πρωτεΐνη από έντομα δεν εξαρτάται από καιρικές συνθήκες, δεν υπόκειται σε αγροτικούς κύκλους και δεν επηρεάζεται άμεσα από γεωπολιτικές αναταράξεις. Για τις εταιρείες τροφίμων, αποτελεί εργαλείο σταθερότητας σε μια περίοδο που οι παραδοσιακές πρώτες ύλες γίνονται ολοένα πιο ακριβές και αβέβαιες.
Στην Ελλάδα, τα προϊόντα αυτά δεν έχουν ακόμη αποκτήσει μαζική παρουσία. Εμφανίζονται κυρίως σε μπάρες πρωτεΐνης, συμπληρώματα διατροφής και εξειδικευμένα τρόφιμα υψηλής πρωτεϊνικής πυκνότητας, συχνά μέσω εισαγόμενων σημάτων. Παράλληλα, η εγχώρια δραστηριότητα γύρω από τα έντομα επικεντρώνεται κυρίως στην παραγωγή ζωοτροφών και βιομηχανικής πρωτεΐνης, όχι στην άμεση κατανάλωση. Ωστόσο, η κατεύθυνση της αγοράς είναι σαφής.η αναζήτηση εναλλακτικών πρώτων υλών προηγείται της κοινωνικής συζήτησης.
Η ασφάλεια, σε θεσμικό επίπεδο, έχει αντιμετωπιστεί. Τα τρόφιμα που περιέχουν Acheta domesticus ή Tenebrio molitor φέρουν υποχρεωτική επισήμανση, καθώς οι πρωτεΐνες των εντόμων παρουσιάζουν διασταυρούμενη αλλεργιογόνο δράση με τα οστρακοειδή και τα ακάρεα σκόνης. Η νομοθεσία είναι σαφής και δεσμευτική όμως η ασφάλεια δεν εξαντλεί τη συζήτηση.
Το κρίσιμο ερώτημα αφορά την αγροτική οικονομία την ώρα που ο πρωτογενής τομέας στην Ελλάδα βρίσκεται σε μία από τις δυσκολότερες φάσεις του, με αυξημένο κόστος παραγωγής,και συμπιεσμένα περιθώρια και θεσμικές αβεβαιότητες, ένα νέο διατροφικό μοντέλο εισέρχεται στην αγορά χωρίς να περνά από το χωράφι. Για τους αγρότες, αυτό δεν εκλαμβάνεται ως καινοτομία, αλλά ως ένδειξη παράκαμψης.
Όροι όπως «σκόνη Acheta domesticus», «μερικώς απολιπασμένη σκόνη Tenebrio molitor» και «πρωτεΐνη από έντομα» δεν προστίθενται απλώς στις ετικέτες. Προστίθενται σε ένα ήδη φορτισμένο περιβάλλον, όπου η πραγματική παραγωγή τροφίμων παλεύει να παραμείνει βιώσιμη.
Στην πράξη, η παρουσία αυτών των συστατικών δεν περιορίζεται σε εξειδικευμένα ή «πειραματικά» προϊόντα. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία επιτρέπει τη χρήση τους σε ευρύ φάσμα επεξεργασμένων τροφίμων καθημερινής κατανάλωσης, από ψωμί και αρτοσκευάσματα έως ζυμαρικά, μπισκότα, κράκερ και μπάρες δημητριακών, καθώς και δημητριακά πρωινού και σνακ. Παράλληλα, η πρωτεΐνη από έντομα μπορεί να ενσωματωθεί σε υποκατάστατα κρέατος, έτοιμες σούπες και ζωμούς, αλλά και σε ροφήματα πρωτεΐνης, κυρίως ως λειτουργικό συστατικό που αυξάνει την πρωτεϊνική πυκνότητα χωρίς να μεταβάλλει αισθητά τη γεύση ή την υφή του τελικού προϊόντος. Η διείσδυση, επομένως, δεν αφορά μια περιθωριακή αγορά, αλλά κατηγορίες τροφίμων που βρίσκονται ήδη στον πυρήνα της καθημερινής διατροφής.
Η βιομηχανία αναζητά φθηνότερες και πιο ελεγχόμενες πρώτες ύλες, ενώ ο αγρότης καλείται να συνεχίσει να λειτουργεί με αυξανόμενα ρίσκα και μειωμένη διαπραγματευτική ισχύ.
Στην Ελλάδα, αυτή η μετατόπιση εξελίσσεται χωρίς δημόσιο διάλογο και χωρίς σαφή στρατηγική σύνδεσης με το εθνικό αγροτικό μοντέλο. Η αγορά κινείται με όρους κόστους και αποδοτικότητας, ενώ ο πρωτογενής τομέας παρακολουθεί μια αλλαγή που διαμορφώνεται εκτός των δικών του ορίων επιρροής.
Η είδηση, τελικά, δεν είναι ότι τα έντομα μπαίνουν στη διατροφή. Η είδηση είναι ότι η αναζήτηση φθηνής πρώτης ύλης αναδιατάσσει σιωπηλά τις ισορροπίες της αγροδιατροφικής αλυσίδας. Και όσο αυτή η διαδικασία προχωρά χωρίς θεσμική και κοινωνική συζήτηση, τόσο το βάρος της προσαρμογής μεταφέρεται σε εκείνους που ήδη λειτουργούν στα όρια της αντοχής τους.
Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις