Δεν πρόκειται για μια τεχνική άσκηση ούτε για μια ακόμη ακαδημαϊκή αποτίμηση της κατάστασης στην ευρωπαϊκή γεωργία. Η μελέτη που κατατέθηκε στην Επιτροπή DGAGRI του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου λειτουργεί ως προπομπός πολιτικών αποφάσεων που δεν έχουν ακόμη ειπωθεί δημόσια αλλά έχουν αρχίσει να ωριμάζουν θεσμικά.
Στον πυρήνα της ανάλυσης υπάρχει μια σαφής παραδοχή το σημερινό μοντέλο στήριξης εισοδήματος δεν ανταποκρίνεται πλέον στις πραγματικές συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι αγρότες Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης οι άμεσες ενισχύσεις αντιστοιχούν κατά μέσο όρο σε περίπου ένα τρίτο του γεωργικού εισοδήματος όμως η αξία τους παραμένει σταθερή σε ονομαστικούς όρους την ώρα που το κόστος παραγωγής αυξήθηκε απότομα μετά το 2021.
Η μελέτη δεν αμφισβητεί τον ρόλο της ΚΑΠ ως βασικού μηχανισμού σταθερότητας Αντίθετα θέτει το ερώτημα σε ποιους τελικά κατευθύνεται αυτή η στήριξη και με ποια κριτήρια.Τα στοιχεία δείχνουν ότι ένα μικρό ποσοστό εκμεταλλεύσεων απορροφά δυσανάλογο μέρος των συνολικών ενισχύσεων ενώ οι μικρότερες και πιο ευάλωτες μονάδες εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από τις βασικές πληρωμές χωρίς επαρκή προσαρμογή στις ανάγκες τους.
Εδώ ακριβώς αρχίζει να διαμορφώνεται η πολιτική στροφή η αποσύνδεση της στήριξης από τα στρέμματα δεν τίθεται ως ιδεολογική επιλογή αλλά ως ζήτημα αποτελεσματικότητας. Η μελέτη επισημαίνει ότι η περαιτέρω ευθυγράμμιση των πληρωμών με τις πραγματικές ανάγκες των αγροτών θα μπορούσε να βελτιώσει τόσο τη στόχευση όσο και την κοινωνική αποδοχή της ΚΑΠ.
Παράλληλα εισάγεται με θεσμικούς όρους μια συζήτηση που μέχρι πρόσφατα παρέμενε πολιτικά άβολη η αναπροσαρμογή των ενισχύσεων ώστε να διατηρείται η πραγματική τους αξία Η μελέτη αναγνωρίζει ρητά ότι η διάβρωση της αγοραστικής δύναμης των πληρωμών περιορίζει την ικανότητά τους να στηρίζουν το εισόδημα ειδικά σε περιόδους έντονων πιέσεων στο κόστος παραγωγής.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά και η επανεξέταση της έννοιας του ενεργού αγρότη όχι ως εργαλείο αποκλεισμού αλλά ως μηχανισμός καλύτερης στόχευσης Η μελέτη συνδέει τη συζήτηση αυτή με τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων και την ανάγκη τα δημόσια κονδύλια να κατευθύνονται σε όσους πράγματι παράγουν εισόδημα από τη γεωργία και αναλαμβάνουν οικονομικό ρίσκο.
Στο τραπέζι τίθενται επιλογές που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πολιτικά δύσκολες
- Αποσύνδεση της στήριξης από το μέγεθος της εκμετάλλευσης
- Ενίσχυση και απλοποίηση των εργαλείων διαχείρισης κινδύνου
- Τιμαριθμική αναπροσαρμογή των ενισχύσεων για την προστασία της πραγματικής τους αξίας
- Και κυρίως καλύτερα ταχύτερα και πιο αξιόπιστα δεδομένα εισοδήματος
Διάβαστε αναλυτικάεδω την έκθεση
Στο παρασκήνιο αυτής της ανάλυσης βρίσκεται ένα σαφές μήνυμα προς τους νομοθέτες η επόμενη ΚΑΠ δεν θα κριθεί από το ύψος του προϋπολογισμού της αλλά από τον τρόπο κατανομής του Η μελέτη μιλά για ένα μικτό πακέτο πολιτικών εργαλείων όπου η βασική ενίσχυση θα συνυπάρχει με πιο στοχευμένα μέσα εισοδηματικής στήριξης μηχανισμούς διαχείρισης κινδύνου και κίνητρα βιωσιμότητας χωρίς να επιβαρύνεται δυσανάλογα η διοικητική εφαρμογή.
Τίποτα από αυτά δεν έχει ακόμη μεταφραστεί σε πολιτική δήλωση ή νομοθετική πρόταση Όμως στο ευρωπαϊκό σύστημα λήψης αποφάσεων οι μελέτες αυτού του τύπου δεν γράφονται για το αρχείο αλλά γράφονται για να προετοιμάσουν το έδαφος για επιλογές που έρχονται με χρονική καθυστέρηση αλλά με θεσμικό βάρος
Και αυτή τη φορά το μήνυμα είναι ξεκάθαρο η συζήτηση για το εισόδημα των αγροτών περνά σε μια νέα φάση όπου το πόσα στρέμματα έχεις μετρά λιγότερο από το αν μπορείς να σταθείς οικονομικά στο χωράφι.
