Η Ευρώπη επένδυσε σχεδόν ένα δισεκατομμύριο ευρώ για να φέρει την καινοτομία πιο κοντά στο χωράφι. Δέκα χρόνια μετά, ο απολογισμός δείχνει ότι μεγάλο μέρος αυτής της προσπάθειας δεν κατάφερε να αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο που καλλιεργείται η γη.
Η Ειδική Έκθεση 09/2026 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου καταγράφει με σαφήνεια ότι η Ευρωπαϊκή Σύμπραξη Καινοτομίας για την παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα της γεωργίας, η γνωστή EIP AGRI, λειτούργησε ως βασικό εργαλείο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, αλλά δεν αξιοποιήθηκε στο έπακρο.
Στην περίοδο 2014 έως 2022 διατέθηκαν σχεδόν 1 δισ. ευρώ ενωσιακών και εθνικών πόρων και στηρίχθηκαν πάνω από 4 000 έργα καινοτομίας, με στόχο να επιταχυνθεί η εισαγωγή νέων πρακτικών στην αγροτική παραγωγή.
Στην πράξη, όμως, τα αποτελέσματα ήταν άνισα. Από τα 70 έργα που ελέγχθηκαν σε βάθος, μόλις 18 πληρούσαν, έστω και σε κάποιο βαθμό, και τα τέσσερα βασικά χαρακτηριστικά μιας επιτυχημένης καινοτομίας, δηλαδή νέα ιδέα, εφαρμογή στην πράξη, αποδεδειγμένη χρησιμότητα και ευρεία υιοθέτηση. Τα υπόλοιπα είτε δεν βασίζονταν σε ουσιαστικά καινοτόμο ιδέα είτε δεν είχαν ρεαλιστική πιθανότητα να παραγάγουν απτό αποτέλεσμα.
Η εικόνα γίνεται πιο ανησυχητική όταν εξετάζεται η σύνδεση των έργων με την πραγματική γεωργική πράξη. Σχεδόν το ένα τρίτο των έργων δεν σχετιζόταν άμεσα με τη γεωργία, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η συμμετοχή γεωργών ήταν περιορισμένη ή τυπική.
Όπως επισημαίνεται στα βασικά ευρήματα, η έλλειψη εστίασης στις ανάγκες των γεωργών περιόρισε τον αντίκτυπο των έργων στις γεωργικές πρακτικές, πολλά έργα είχαν μηδενικό ή μικρό δυναμικό καινοτομίας και η ανεπαρκής μεταφορά γνώσεων εμπόδισε την εφαρμογή των καινοτομιών σε ευρύτερη κλίμακα.
Η ίδια η φιλοσοφία της EIP AGRI στηρίζεται στο διαδραστικό μοντέλο καινοτομίας, όπου γεωργοί, ερευνητές και σύμβουλοι συνδιαμορφώνουν λύσεις από τη βάση προς την κορυφή. Οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής για την περίοδο 2023 έως 2027 τονίζουν ότι η καινοτομία πρέπει να είναι πρακτική, κατανοητή και άμεσα αξιοποιήσιμη από τους τελικούς χρήστες, δηλαδή τους ίδιους τους παραγωγούς.
Ωστόσο, ο έλεγχος έδειξε ότι σε αρκετές περιπτώσεις το κριτήριο της πραγματικής χρησιμότητας και της δυνατότητας ευρείας εφαρμογής δεν αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα επιλογής.
Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο είναι η διάχυση των αποτελεσμάτων. Αν και 53 από τα 70 έργα δοκίμασαν κάποια καινοτόμο ιδέα, μόνο περίπου τα μισά διέδωσαν ουσιαστικά τα βασικά τους ευρήματα, ενώ μόλις έξι οδήγησαν σε καινοτομία που είχε υιοθετηθεί ευρέως έως το 2025. Χωρίς συστηματική μεταφορά γνώσης, ακόμη και μια καλή ιδέα μένει περιορισμένη σε λίγους.
Για την Ελλάδα, η έκθεση δεν περιλαμβάνει ειδικό εθνικό δείγμα ελέγχου, καθώς οι αναλυτικοί έλεγχοι πραγματοποιήθηκαν σε Ισπανία, Γαλλία, Κάτω Χώρες και Πολωνία .
Ωστόσο, τα συμπεράσματα αφορούν όλα τα κράτη μέλη που εφάρμοσαν την EIP AGRI μέσω των Προγραμμάτων Αγροτικής Ανάπτυξης της περιόδου 2014 έως 2022. Αυτό σημαίνει ότι και η ελληνική εφαρμογή του μέτρου των επιχειρησιακών ομάδων οφείλει να εξεταστεί υπό το ίδιο πρίσμα, ιδίως ως προς τη συμμετοχή παραγωγών, τη σαφή στόχευση σε πραγματικές ανάγκες της εκμετάλλευσης και τη διάχυση αποτελεσμάτων στο πεδίο.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο ζητεί ισχυρότερη εστίαση στις ανάγκες καινοτομίας των γεωργών, αυστηρότερα κριτήρια επιλογής έργων και καλύτερη διάδοση των αποτελεσμάτων.
Με τη νέα ΚΑΠ 2023 έως 2027 να δίνει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στη γνώση και την καινοτομία, το στοίχημα δεν είναι πλέον η απορρόφηση κονδυλίων. Είναι η απόδειξη ότι η καινοτομία μπορεί να βελτιώσει πραγματικά το εισόδημα, την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα του αγρότη.
Η συζήτηση, τελικά, δεν αφορά μόνο την αποτελεσματικότητα ενός χρηματοδοτικού εργαλείου. Αφορά το κατά πόσο η ευρωπαϊκή γεωργία μπορεί να μετατρέψει τη γνώση σε πράξη και την επένδυση σε αποτέλεσμα που να φαίνεται στο χωράφι, στο στάβλο και στην τοπική οικονομία.
Για όποιον θέλει να δει την πλήρη εικόνα, τα στοιχεία, τη μεθοδολογία του ελέγχου και τα αναλυτικά παραδείγματα έργων, η Ειδική Έκθεση 09/2026 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου είναι διαθέσιμη στο σύνολό της και αξίζει προσεκτική ανάγνωση.
Στις 68 σελίδες της αποτυπώνονται αναλυτικά τα ευρήματα για τα περισσότερα από 4 000 έργα που χρηματοδοτήθηκαν την περίοδο 2014 έως 2022, τα κριτήρια με τα οποία αξιολογήθηκαν τα 70 έργα του δείγματος, οι αδυναμίες στην επιλογή και στη διάχυση των αποτελεσμάτων, καθώς και οι τρεις κεντρικές συστάσεις προς την Επιτροπή και τα κράτη μέλη για την επόμενη προγραμματική περίοδο.
Η έκθεση δεν είναι ένα τεχνικό έγγραφο κλειστό σε ειδικούς. Είναι ένας καθρέφτης για το πώς σχεδιάστηκε και εφαρμόστηκε η καινοτομία στη γεωργία της Ευρώπης. Και για όσους ασχολούνται με την ΚΑΠ, τα Προγράμματα Αγροτικής Ανάπτυξης και τις επιχειρησιακές ομάδες, αποτελεί βασικό σημείο αναφοράς για το τι πρέπει να αλλάξει από εδώ και πέρα.
Αναλυτικά εδώ Ειδική Έκθεση 09/2026 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου
Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις